100 yaşını keçən azərbaycanlılar: dədələrin və nənələrin SİRLƏRİ

Azərbaycanda uzunömürlülük fenomeni ölkənin müxtəlif bölgələrində fərqli xüsusiyyətlərə malikdir. Uzunömürlülüyün əsas səbəbləri arasında ekoloji mühit, sakit və stressiz həyat tərzi, fiziki əmək, sağlam qidalanma vərdişləri, genetik faktorlar və sosial əlaqələr önə çıxır.
Elm və Təhsil Nazirliyi Fiziologiya İnstitutunun araşdırmalarına görə, respublikada uzunömürlülüyün təbii mərkəzlərinin tarixən inkişaf etdiyi ərazilər mövcuddur. Bu ərazilər arasında Talış dağları, Qarabağ və Cənub bölgəsi xüsusilə qeyd olunur. Lerik, Lənkəran, Zaqatala, Şəki və İsmayıllı həmişə uzunömürlülük diyarı kimi tanınıb. İnstitut tərəfindən əvvəllər aparılan tədqiqatlar nəticəsində bu bölgələrdə uzunömürlü insanların sayının digər bölgələrə nisbətən daha yüksək olduğu müəyyən edilib. Maraqlıdır ki, son illə Bakı şəhəri də uzunömürlü insanların sayına görə önə çıxmaqdadır.
Tibb mütəxəssisləri deyirlər ki, uzunömürlülər əsasən təbii məhsullarla – süd, qatıq, bal, çörək, tərəvəz və meyvələrlə daha çox qidalanıblar. Yeməkləri az və keyfiyyətlidir, tütün və spirt istifadəsi isə ya yoxdur, ya da çox azdır. Genetik amil də istisna deyil. Məsələn, Lerik rayonunda bir ailədə həm baba, həm ana, həm də onların övladları 90 və ya 100 yaşı keçmiş ola bilər. Bu isə genetik davamlılığın rolunu göstərir.
Bəs hazırda Azərbaycanda uzunömürlülərin sayı neçə nəfərdi?
2025-ci il yanvar ayının 1-nə olan rəsmi statistikaya əsasən, Azərbaycanda 100 və yuxarı yaşda olan əhalinin sayı 1584 nəfər təşkil edir.
Modern.az-ın Dövlət Statistika Komitəsindən əldə etdiyi məlumatda bildirilib ki, 100 və yuxarı yaşda olan sakinlərdən 646 nəfəri kişilər, 938 nəfəri isə qadınlardır. Rəqəmlər də göstərir ki, qadınlar arasında uzunömürlülər daha çox üstünlük təşkil edir.
Maraqlıdır, ölkəmizdə uzunömürlülər kateqoriyasından olan sakinlərin sayı artıb, yoxsa azalıb?
Əməkdaşımız mövzu ilə bağlı Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatları əsasında müqayisə aparıb.
Dövlət Statistika Komitəsindən əldə etdiyimiz məlumata görə, 2024-cü il yanvar ayının 1-nə ölkədə 1310 nəfər 100 və yuxarı yaşda olanlar kimi qeydiyyata alınıb. Məlumata görə, ötən il həmin yaş qrupunda olan şəxslərin 506 nəfəri kişilər, 804 nəfəri isə qadınlar olub.
Ötən il Bakı və Gəncə şəhərlərində, eləcə də Abşeron və Xaçmaz rayonlarında sözügedən yaş qrupunda olan əhalinin sayı ölkənin digər inzibati şəhər və rayonlarına nisbətən daha çox olub
Beləliklə müqayisə onu deməyə əsas verir ki, son 1 ildə 100 və yuxarı yaşda olanların sayı 274 nəfər artıb. Bu, həm kişilərin, həm də qadınların hesabına baş verib. Statistikaya baxanda, uzunömürlü kişilərin də, qadınların artdığını qeyd edə bilərik.
2023-cü ilin rəsmi statistikası da yaşı 100-ü keçənlərin saytının artdığını göstərir. 2023-cü yanvarın 1-nə olan məlumata görə, Azərbaycanda 100 və yuxarı yaşda əhalinin sayı 1021 nəfər olub. Onların 381 nəfərini kişilər, 640 nəfərini isə qadınlar təşkil edib.
Qeyd edək ki, Azərbaycanda əhalinin yaş təsnifatı aşağıdakı kimi müəyyən olunub:
0-13 yaş - uşaqlar;
14-17 yaş - yeniyetmələr;
18-29 yaş - gənclər;
30-44 yaş – orta yaşlılar;
45-59 yaş – yetkin yaşlılar;
60-74 yaş – yaşlılar;
75 -89 yaş – qocalar;
90+ yaş - uzunömürlülər.
Azərbaycan əhalisinin yaş qrupları üzrə 2024-cü ilin əvvəlinə aid bölgüsü aşağıdakı cədvəldə əks olunub:

A.Qorxmaz