12 illik təhsilə keçid: Uzun illərdir həllini gözləyən problem

Xeyli üzrədir Azərbaycanda orta məktəblərdə 12 illik təhsilin dayandırılması məsələsi müzakirə olunur. Prezident İlham Əliyevin 2013-cü il 24 oktyabr tarixli qərarı ilə "Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strateqiyası"nda 12 illik ümumi təhsilə keçidin təsdiqlənməsi əsaslandırılıb.

Amma hələlik məsələnin reallaşması ilkin addımlar atılmayıb. Bu qərar qərar da yoxdur. Rəsmi mövqe belədir ki, hazırda ölkədə ümumi təhsil 11 ili əhatə edir, lakin 5 yaşlıların məktəbəhazırlığını əldə edilmiş struktur artıq 12 illik (1 il hazırlıq + 11 il məktəb) modelini əhatə edir.

Elm və Təhsil Nazirliyi həmçinin qeyd edir ki, 12 illik təhsilə keçid yalnız illərin sayının ərazi deyil, kurikulumların, dərslərin, kadrların potensialının və beynəlxalq standartların yenidən qurulmasını tələb edən mürəkkəb prosesdir.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, sözügedən sistemə keçid baş verərsə, öyrənilən yuxu azalacaq. Şagirdlərin gündəlik və fənlər üzrə tədris yükü illər üzrə daha çox paylanacaq. Bu halda əlavə, yerli məktəb attestatları ilə sənədlərin silinməsi (unitifikasiya) prosesi də asanlaşacaq. Digər tərəfdən, dəstəklərin yaş həddinin beynəlxalq təcrübəyə və psixoloji yetkinliyə daha çox uyğunlaşması baş verə bilər. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu sistemdə bilikləri qazanma, təfəkkürün formalaşdırılmasında əsas bir modeldir. İqtisadi iqtisadi faiz və İnkişaf Təşkilatının 6 hər hansı bir ölkədə təhsil pilləsi üzrə təhsilinə görə, hər hansı bir ölkədə Ümumi Daxili Məhsulun 3–10 faiz artımına nail olunur.

Artıq dünyanın 100-dən çox ölkəsi 12 illik təhsilə keçid edib. Kanada, Fransa, Hollandiya və Çexiyada ümumi təhsilin 14 il, Almaniya, Böyük Britaniya, İsveç, Avstraliya və Yeni Zelandiya 13 il, ABŞ, Finlandiya, Cənubi Koreya, Polşa və bir sıra digər birləşmələri birləşdirərək 12 il təşkil edir.

Azərbaycanda hələ də bu hansısa bir irəliləyiş yoxdur.

Fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin rəhbəri İlqar Orucov Bakupost.az-a bildirdi ki, Azərbaycanda orta təhsil sistemi 11 illik modeldən 12 illik modelə keçid məsələləri uzun illərdir gündəmdədir:

“2013-cü ildə qəbul edilib “Təhsilin İnkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”nda bu islahat hədəflərdən biri kimi qarşıya qoyulub. Amma prosesinin icrası hələ də yekunlaşmayıb.

Ekspert qeyd edir ki, 12 illik təhsilə keçid müddəti ərzində biliyini artırmaq kimi başa düşmək lazımdır:

"Bu, ölkənin bütün təhsil infrastrukturu və fəlsəfəsinin kökündə yenilənməni tələb edən geniş bir prosesdir. Həm də ekosistem yenilənməlidir".

İ. Orucov ki, proqramın hesablanmasının gecikməsinə təsir edən əsas amillər ilk yerdə infrastruktur və yer çatışmamazlığı gəlir:

“Hazırda Bakı və digər böyük şəhərlərdə bir çox məktəblərdə sıx məktəbdə tikilən iki yaşayış binası fəaliyyət göstərir. tələb edir”.

Müsahibimizin fikrincə, kurikulum və dərslik proqramlarının yenilənməsi ilə bağlı məsələlərin həllinə əngəl olan işləri davam etdirir:

“Kadr hazırlığı problemi də prosesin gedişinə imkan vermir.

Başqa bir səbəb sosial ekspertin dediyinə görə, və hüquqi faktorlarla bağlıdır:

“Valideynlər arasında övlad vaxt itkisi ilə idarə olunması ilə bağlı psixoloji narahatlıqlar var.

Dünyanın inkişafı ilə bağlı əldə edilmiş orta təhsil 12 və ya 13 illikdir. Azərbaycanda bu sistemə keçid təhsildə bir neçə dəyişikliyə yol aça. Bu əvvəlcədən beynəlxalq attestatın tanınması ilə bağlıdır. Hazırda Azərbaycanın 11 illik atestatı ilə bağlı xarici dövlətlərin universitetlərinə qəbul oluna bilmirlər. Bunun üçün əlavə 1 il hazırlıq kursları keçilir. 12 illik sistem vasitəsilə bu idarəni aradan qaldıracaq və qərarlarımızın qlobal platformasına yol açacaq. Eyni zamanda, akademik yük də xeyli azalacaq. 11 illik proqram əldə etmək üçün həddən artıq sıx və yorucudur. 12 illik dərsə görə məktəblilərin gündəlik dərsləri azalacaq, stress minimumu endirəcək. Bu da öz növbəsində mövzuların daha dərindən mənimsənilməsinə şərait yaradacaq”.

Həmsöhbətimizin köməyinə görə, bu sistem kimi, təhsilin təmayülləşmə və peşəyönümlü təhsilini inkişaf etdirəcək: “Son iki il XI-XII siniflər təmayülləşməyə, profilləşdirməyə yönəldiləcək. inkişafın qurulmasında mühüm rol oynayacaq. Şagirdlər məktəbi 17 yaşında, 18 yaşında bitirəcək. Psixoloji və sosial baxımdan daha yetkin olan bu yaş dövrü gənclərin gələcək seçimlərini daha şüurlu etmələrinə kömək edəcək”.

O qeyd edir ki, bu vəziyyət repetitor hazırlığına tələbatın aradan qaldırılmasına da çıxara bilər:

“Yuxarı siniflərdə yalnız nəzəri biliklər deyil, yeni təhsil müəssisələri, komanda işləri, layihələr həyata keçirmək və istehsal etmək bacarığına əsaslanmaq lazımdır. hazır sənədlə ərzaq bazarına atılmaqla gənc yaşlarında öz gəlirlərini formalaşdıracaqlar.

12 illik təhsilə keçid yalnız təqvim dəyişikliyi deyil, ölkənin insan kapitalının keyfiyyətini artıracaq strategiya bir islahat ola bilər. Elm və Təhsil Nazirliyi bu pilot layihələri-peşə təmayüllü siniflərin yaradılması-artıq prosesinin başa çatdığı şəkildə başlandığını göstərir. Lakin islahatın tam və uğurlu reallaşması üçün infrastruktur problemləri köklü şəkildə həll edilir. Eyni zamanda, burada cəmiyətin də bu dəyişikliklərə daxil olmaq üçün ən vacib şərtdir. Bu proses sürətləndirilməlidir”.

Təhsil eksperti Məzahir Məmmədli Bakupost.az-a bildirilib ki, yaxın bir neçə ilə 12 illik təhsil məsələsi həllini tapa bilər:

Azərbaycanda 12 illik təhsillə bağlı müzakirələr getsə də, hələlik məsələ reallaşmayıb. Bunun üçün xüsusi proqram tərtibatı var. Bu Azərbaycandan xaricə təhsil almaq istəyənlər üçün gedib inkişaf edir. Xaricdə təhsil almaq üçün 12 illik təhsil proqramı bir qədər fərqlidir. Məsələn, qardaş ölkədə 12 illik təhsil sistemi mövcuddur. Bu fondan daxil olmaqdan ora təhsil almaq üçün 12 illik bazanı tamamlamaq üçün dövlət təhsil müəssisəsi bir il əlavə hazırlıq kursu keçməlidir. Azərbaycan beynəlxalq qurumlarla sıx əlaqə qurursa, buna universitet keçid artıq vacib elementə çevrilib. Eyni zamanda, məktəbəqədər təhsili alsaq, təhsil müddəti 12 il olur. Müzakirələr sonda bu məsələnin həllinə çıxaracaq. Təxmin edirəm ki, yaxın bir neçə il ərzində 12 illik təhsillə bağlı müzakirələr də başa çatacaq”.

Rüfət Sultan,

BakuPost

Məqalə Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin (MEDİA) elmi tədqiqatları “Elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil proqramlarının hazırlanması” ilə həyata keçirilir.