15 sentyabr zəfəri: tarixi həqiqət və təhriflər

Bakı, 15 sentyabr, AZƏRTAC

AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunda Qafqaz İslam Ordusunun Bakını işğaldan azad etməsinin 107-ci ildönümünə həsr olunmuş “15 sentyabr zəfəri: tarixi həqiqət və təhriflər” mövzusunda dəyirmi masa keçirilib.

Bu barədə AZƏRTAC-a institutdan məlumat verilib. Tədbirdə institutun elmi işlər üzrə direktor müavini İlqar Niftəliyev bildirib ki, 1918-ci il sentyabrın 15-dək Bakı Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin nəzarətində olmayıb. Həmin dövrdə şəhərdə “Sentrokaspi diktaturası” hakimiyyətdə idi. Nuru Paşanın komandanlığı altında Qafqaz İslam Ordusunun Bakını azad etməsi nəticəsində Cümhuriyyətin paytaxtı Gəncədən Bakıya köçürülüb və hökumətin tam fəaliyyətə başlaması üçün şərait yaranıb.

İlqar Niftəliyev vurğulayıb ki, Bakı uğrunda döyüşlərdə Azərbaycan milli hərbi hissələri Qafqaz İslam Ordusunun tərkibində vuruşub. Bu, milli ordunun hərbi-təşkilati cəhətdən formalaşması və döyüş təcrübəsi qazanması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyıb. Bakının azad olunması, həmçinin azərbaycanlıların milli dövlətçilik ideyalarını dərk etməsinə, milli həmrəylik düşüncələrinin güclənməsinə səbəb olub. Onun sözlərinə görə, müasir dövrdə bu tarixin qeyd olunması dövlətçilik ənənələrinin, milli ordunun və müstəqillik ideyalarının təbliği baxımından aktuallıq kəsb edir. Bu tarix, eyni zamanda, Türkiyə–Azərbaycan qardaşlığının və hərbi əməkdaşlığının tarixi köklərini xatırladır.

İnstitutun Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti şöbəsinin müdiri Kamran İsmayılov “Müasir dövrdə 15 sentyabr hadisəsinin ətrafında saxtalaşdırılması cəhdləri” mövzusunda məruzə ilə çıxış edib. O bildirib ki, 1918-ci il 15 sentyabr Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin şanlı səhifələrindən biridir. Lakin uzun illərdir həm Rusiyada, həm də Ermənistanda Bakının azad edilməsi hadisəsinin saxtalaşdırılmasına cəhdlər müşahidə olunur. Məruzəçi çıxışında bir sıra faktlara əsaslanaraq bu iddiaların tamamilə yalan olduğunu və yalnız konyunktur siyasi məqsədlərə xidmət etdiyini diqqətə çatdırıb.

Tarix üzrə fəlsəfə doktoru Aygün Əzimova “Bakıdakı ictimai-siyasi proseslərdə daşnakların iştirakı məsələsinə dair (mart–sentyabr 1918)” adlı məruzəsində erməni Daşnaksütyun partiyasının terror fəaliyyəti və Bakı Sovetində iştirakı haqqında məlumat verib. O bildirib ki, həmin dövrdə Bakıda son dərəcə gərgin hərbi-siyasi vəziyyət hökm sürüb və daşnaklar bu vəziyyətdən öz maraqları naminə istifadə ediblər.

Tədbirdə, həmçinin tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Mübariz Ağalarlı “Bakının azad edilməsinə Azərbaycan siyasi mühacirlərinin münasibəti” mövzusunda çıxış edib. O, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Əli bəy Hüseynzadə, Hüseyn Baykara və Mirzə Bala Məmmədzadənin siyasi baxışlarını diqqətə çatdırıb. Mübariz Ağalarlı qeyd edib ki, Cümhuriyyət xadimləri öz əsərlərində Bakının işğaldan azad edilməsini Azərbaycanın dövlətçilik tarixində mühüm hadisə kimi dəyərləndiriblər.