20 Yanvar: müstəqilliyə gedən yolun şəhidlik zirvəsi ŞƏRH

1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə keçmiş SSRİ rəhbərliyinin əmri ilə sovet ordusunun hissələri Bakı şəhərinə və Azərbaycanın digər rayonlarına yeridildi. Bu hərbi təcavüz nəticəsində dinc əhali amansızlıqla qətlə yetirildi, yüzlərlə insan yaralandı və itkin düşdü.20 Yanvar faciəsi, Azərbaycanın müasir tarixinin ən qanlı və eyni zamanda ən şərəfli səhifəsidir. 1990-cı ilin 20 yanvarında baş verənlər sadəcə bir hərbi əməliyyat deyil, azadlıq istəyən bir xalqın iradəsini tanklarla əzmək cəhdi idi.Bu faciəvi hadisənin hərbi və siyasi mənzərəsini daha aydın təsəvvür etmək üçün bəzi detalları qeyd etmək yerinə düşər :Sovet ordusu Bakıya bir neçə istiqamətdən daxil olmuşdu. Şəhərə yeridilən qoşun qruplaşmalarına (xüsusi təyinatlılar, daxili qoşunlar və hava-desant hissələri) müasir silahlar, o cümlədən tanklar və PDM-lər (Piyadanın Döyüş Maşını) dəstək verirdi.

20 Yanvar faciəsi beynəlxalq hüquqa görə insanlığa qarşı cinayət hesab olunur. Lakin bu hərbi təcavüz sovet rəhbərliyinin gözlədiyi nəticəni vermədi. Əksinə, 20 Yanvar xalqın sovet imperiyasına olan son ümidlərini də qırdı və Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpasına təkan verən ən əsas amil oldu.Həlak olanlar arasında qadınlar, uşaqlar və yaşlılar, həmçinin təcili yardım işçiləri də var idi. Bu hadisə bəşəriyyətə qarşı törədilmiş ən ağır cinayətlərdən biri kimi tarixə düşdü.

Baxmayaraq ki, 20 Yanvar bir faciə idi, o həm də Azərbaycan xalqının əyilməz iradəsini nümayiş etdirdi. Xalq tankların qarşısına əliyalın çıxaraq öz azadlıq istəyindən dönməyəcəyini sübut etdi. Bu hadisə Sovet İmperiyasının süqutunu sürətləndirdi və Azərbaycanın 1991-ci ildə öz müstəqilliyini bərpa etməsində həlledici rol oynadı.Sovet rəhbərliyi Bakıya ordu yeridərkən xalqı qorxutmaq və müstəqillik hərəkatını boğmaq istəyirdi. Lakin yanvarın 22-də Bakıda keçirilən və 1 milyondan çox insanın iştirakı ilə müşayiət olunan dəfn mərasimi göstərdi ki, imperiya öz məqsədinə çata bilməyib. Əksinə, insanlar sovet rejimi ilə bütün mənəvi bağlarını qırdılar.

20Yanvar hadisəsi Azərbaycanın səsini dünyaya çatdırdı. Ümummilli lider Heydər Əliyevin yanvarın 21-də Moskvadakı Azərbaycan nümayəndəliyinə gələrək bu cinayəti törədənləri açıq şəkildə ifşa etməsi xalqın mübarizəsinə böyük siyasi dəstək oldu. Bu, hadisəyə verilən ilk cəsarətli siyasi qiymət idi.Şəhidlərimizin qanı ilə yazılan bu tarix, dövlət suverenliyimizin mənəvi sütununa çevrildi.Bakının ən uca nöqtəsində yerləşən Şəhidlər Xiyabanı bu gün hər bir azərbaycanlı üçün müqəddəs bir məkandır. 20 Yanvar şəhidləri orada dəfn olunub və hər il yanvarın 20-də yüz minlərlə insan onların xatirəsini ehtiramla yad edir.Bu gün Şəhidlər Xiyabanı hər bir azərbaycanlı üçün sadəcə məzarlıq deyil, bir And Yeridir.

Cənab Prezident İlham Əliyev müxtəlif beynəlxalq tribunalarda və çıxışlarında 20 Yanvar hadisələrini sovet rejiminin törətdiyi insanlığa qarşı cinayət kimi qiymətləndirmişdir. Dövlət başçısının tapşırığı ilə xaricdəki səfirliklərimiz və diaspor təşkilatlarımız hər il bu faciənin beynəlxalq miqyasda tanıdılması üçün anım tədbirləri keçirir.Cənab Prezidentin çıxışlarında 20 Yanvar bir qəhrəmanlıq nümunəsi kimi xatırlanır. O qeyd edir ki, bu hadisə Azərbaycan xalqının müstəqillik əzmini qıra bilmədi, əksinə, xalqı daha da sıx birləşdirdi. 44 günlük Vətən müharibəsindəki qələbəmizdən sonra 20 Yanvar şəhidlərinin də ruhunun şad olduğu xüsusilə vurğulanır, çünki onların uğrunda can verdiyi torpaqlar artıq tam azaddır. Prezident İlham Əliyev törədilən faciə ilə bağlı demişdir: "20 Yanvar faciəsi bizim milli qürurumuzdur, şərəfimizdir. Çünki o gün Azərbaycan xalqı dünyaya sübut etdi ki, azad, müstəqil yaşamaq əzmindədir və bu yolda şəhid verməyə hazırdır."

Nicat Ələkbərov

YAP Şahbuz rayon təşkilatının sədr müavini