25 ilin ən böyük aviasiya böhranı: ABŞ də nə baş verir?

ABŞ-də texniki nasazlıq səbəbindən bütün ölkə üzrə uçuşların dayandırılması 11 sentyabr 2001-ci il terror hücumlarından sonra aviasiya sahəsində yaşanan ən böyük fasilə kimi qeydə alınıb. Hava nəqliyyatında yaranan xaosun səbəbləri araşdırılır. ABŞ-nin nəqliyyat naziri Şon Daffi isə sistemin fəaliyyətinin dayandırılmasına və yaranmış vəziyyətə görə Konqresdəki demokratları məsul tutub.

Sherg.az xəbər verir ki, “Habertürk”ün məlumatına görə, ABŞ Federal Aviasiya Administrasiyası (FAA) hava hərəkətinə nəzarət mərkəzlərində yaranan rabitə nasazlığından sonra ölkə üzrə uçuşlara qoyulan qadağanı aradan qaldırıb. Nasazlıq ölkənin hava limanlarında ciddi qarışıqlığa səbəb olub və 2001-ci il sentyabrın 11-dən bəri ən uzunmüddətli uçuş məhdudiyyətinə gətirib çıxarıb.

Nəqliyyat naziri Şon Daffi ABŞ hava məkanının yenidən açıldığını bildirib. Bununla belə, uçuşların mərhələli şəkildə bərpa ediləcəyini və aviaşirkətlərin normal iş rejiminə qayıtmasının vaxt aparacağını vurğulayıb.

FlightRadar24-ün məlumatına əsasən, 6 600-dən çox uçuş ləğv edilib, 8 600-dən çox reysdə isə gecikmə qeydə alınıb. Bazar günü üçün nəzərdə tutulan 1 500 uçuş da artıq ləğv edilib. Aviasiya analitikləri ölkə üzrə dörd saat davam edən uçuş məhdudiyyətinin aviaşirkətlərin fəaliyyətinə bir neçə gün təsir göstərə biləcəyini bildiriblər. Daffinin sözlərinə görə, ölkə üzrə hava limanlarında on minlərlə sərnişin çətin vəziyyətdə qalıb.

Daffi bildirib ki, yaranmış böhranı müzakirə etmək üçün Daxili Təhlükəsizlik naziri Markveyn Mullinlə birlikdə Ağ Evdə prezident Donald Trampla görüşüb.

Baş verənlər ABŞ-nin hava hərəkətinə nəzarət sistemindəki problemləri bir daha üzə çıxarıb. Belə ki, sistem köhnəlmiş texnologiya və avadanlıqlarla yanaşı, rabitə problemləri və minlərlə hava hərəkəti dispetçisinin çatışmazlığından əziyyət çəkir.

Daffi bildirib ki, problem hava hərəkətinə nəzarət mərkəzlərində radar və rabitə sistemlərinin qeyri-sabit işləməsi ilə başlayıb.

“Kommutatorlarımız və marşrutlaşdırıcılarımız həddindən artıq məlumat yüklənməsi ilə üzləşdi. Bu cihazlardan daxil olan məlumatlarda uyğunsuzluqlar yaranmağa başlayanda sistemi bağlamaq qərarına gəldik”, - deyə nazir bildirib.

O, heç bir mərhələdə radar və ya rabitə əlaqəsinin tamamilə kəsilmədiyini, minlərlə təyyarənin təhlükəsiz şəkildə eniş etməsinin təmin olunduğunu vurğulayıb.

Daffi təcili nasazlığın aradan qaldırıldığını və uçuşların təhlükəsiz olduğunu desə də, oxşar halların təkrarlanmaması üçün köhnəlmiş hava hərəkətinə nəzarət sisteminin əsaslı şəkildə yenilənməsinin vacibliyini qeyd edib.

50 milyard dollarlıq yenilənmə tələbi

Nəqliyyat naziri bu cür fasilələrin qarşısını ala biləcək yeni sistemin maliyyələşdirilməməsinə görə Konqresi tənqid edib. O, hava hərəkətinə nəzarət sisteminin modernləşdirilməsi üçün 50 milyard dollar ayrılmasını tələb edib.

Qeyd edək ki, böhrandan bir neçə saat əvvəl Daffi və Ağ Ev administrasiyası ölkənin köhnəlmiş hava limanlarının və hava hərəkətinə nəzarət infrastrukturunun yenilənməsi üçün Konqresə 30,1 milyard dollarlıq büdcənin təsdiqlənməsi ilə bağlı müraciət etmişdi.

“Bizim olduqca köhnəlmiş hava hərəkətinə nəzarət sistemimiz var. Onu yeniləmək üçün bizə lazım olan maliyyə vəsaitini ayırın”, - deyə Daffi bildirmişdi.

Daxili Təhlükəsizlik naziri Markveyn Mullin isə nasazlığın kiberhücum və ya nəzarətdən çıxmış süni intellekt sistemindən qaynaqlandığını təsdiqləyən hazırda heç bir sübutun olmadığını açıqlayıb. Bununla belə, araşdırma aparan qurumların hər iki ehtimalı hələ tam istisna etmədiyini bildirib.

“Problemin mexaniki xarakter daşıdığı görünür. Bununla belə, araşdırmalarımız davam edir”, - deyə Mullin qeyd edib.

O, Milli Təhlükəsizlik Agentliyinin (NSA) araşdırma çərçivəsində Daxili Təhlükəsizlik Nazirliyi ilə əməkdaşlıq etdiyini də bildirib.

İki aviaşirkət rəsmisinin məlumatına görə, nasazlıq L3Harris Technologies şirkətinin idarə etdiyi telekommunikasiya şəbəkəsinə təsir göstərib. Bu şəbəkə hava hərəkəti dispetçerlərinin pilotlarla əlaqə saxlaması üçün istifadə etdiyi mühüm radio tezliklərini idarə edir. L3Harris şirkəti isə məsələ ilə bağlı şərh verməyib.

Uçuşların dayandırılması qərarı ləğv edilsə də, sərnişinlərin üzləşdiyi problemlər hələ də davam edir. Boston, Sietl, Nyu-York və Los-Anceles də daxil olmaqla, bir çox şəhərin hava limanlarında gecikmələr və reyslərin ləğvi səbəbindən sərnişin sıxlığı yaranıb. Təyyarələr uçuş qapılarında gözləməli olub, minlərlə insan gecəni hava limanlarında keçirməyə məcbur qalıb.

Böhran aviaşirkətlərin səhmlərinə də təsir edib. İnvestorların maliyyə itkiləri ilə bağlı gözləntiləri fonunda birjadankənar ticarətdə American Airlines, United Airlines və Delta Air Lines şirkətlərinin səhmləri 1-2 faiz, JetBlue Airways-in səhmləri isə təxminən 3 faiz ucuzlaşıb.

American Airlines əməliyyatların daha sürətli bərpası üçün təyyarə və ekipajların yenidən yerləşdirilməsinə başladığını açıqlayıb. Şirkət bu prosesdə əsas mərkəzlərindən kənarda yerləşən kiçik şəhərlərə və beynəlxalq istiqamətlərə uçuşlara üstünlük verəcəyini bildirib.