“31 Mart qətliamı” XX əsrdə insanlıq əleyhinə törədilmiş ən qanlı cinayətlərdən biridir

Bu gün dünyanın bir çox mötəbər siyasi platformalarında intensiv müzakirə olunan mövzulardan biri də Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülhün və sabitliyin bərqərar olması ilə bağlıdır. Əslində bu gün regional sülhün davamlılığını təmin edəcək əsas şərtin Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülh sazişinin imzalanması olduğu da heç kim üçün sirr deyil.  

Öz tərəfindən ölkəmiz hər zaman olduğu kimi, insansevərlik və sülhsevərlik prinsiplərinə sadiq qalaraq Ermənistanın xalqımıza qarşı istər 30 illik işğal dövründə, istərsə də ümumiyyətlə son iki əsr ərzində törətdiyi bütün qanlı cinayətlərə rəğmən ədavət səhifəsini çevirməyə hazır olduğunu bəyan edib və döyüş meydanında məğlub etdiyi düşmənlə sülh bağlamaq təşəbbüsünü özü irəli sürüb. Etiraf edək ki, bu gün Azərbaycan ilə Ermənistan sülh sazişini imzalamağa hər zaman olduğundan daha çox yaxındırlar. Lakin bu, heç də Azərbaycan xalqının erməni vəhşiliklərini unudacağı anlamına gəlmir.  

Ermənilər tərəfindən tarix boyu mütəmadi olaraq törədilən və hər zaman iri miqyaslı qətliamlar və deportasiyalarla müşayiət olunan ağır cinayətlərdən biri də 1918-ci ildə həyata keçirilmiş mart soyqırımlarıdır. Həmin qırğınlarda qətlə yetirilənlərin sayı on minlərlə hesablanır. O dövrdə Bakı şəhərində, eləcə də Qarabağ, Naxçıvan, Şamaxı, Quba, Xaçmaz, Lənkəran, Salyan, Zəngəzur və digər ərazilərdə Bakı Soveti qoşunları və daşnak erməni silahlı dəstələri 30 mindən çox azərbaycanlını qətlə yetirmiş, 10 minlərlə insanı öz torpaqlarından zor gücünə qovmuşdular. Həmçinin soyqırımının gedişində on minlərlə azərbaycanlı ilə yanaşı, minlərlə ləzgi, yəhudi, rus, avar və talış milliyyətinə mənsub insanlar da erməni daşnakları tərəfindən qılıncdan, süngüdən keçirilərək öldürülmüş, diri-diri yandırılmışdılar. Bütün bu hadisələrdə əlbəttə ki, “Daşnaksutyun” partiyasının iştirakı və hətta aparıcı rolu tamamilə danılmazdır. Belə ki, dinc azərbaycanlıların qırğınında Bakı Sovetinin 6 min silahlı əsgəri, eyni zamanda “Daşnaksutyun” partiyasının 4 minlik silahlı dəstəsi iştirak etmişdir. Heç şübhəsiz 1918-ci ilin mart-aprel soyqırımları istər amansızlığına, istərsə də miqyasına görə dünya tarixində məlum olan ən qəddar qətliamlardan biri kimi qiymətləndirilməlidir. Faciənin miqyasını təsəvvür etmək üçün Bakı qırğınları ilə yanaşı Şamaxı və Quba qətliamlarının da ciddi şəkildə araşdırılması tələb olunur. Məsələ bundadır ki, Şamaxı hadisələri ilə əlaqədar ilkin məlumat mənbələrinin böyük hissəsi məhv olduğu üçün bu istiqamətdə tədqiqat işləri hələ də davam etdirilir və bu səbəbdən erməni cinayətlərinin tam mənzərəsi hələ də formalaşmayıb. Azərbaycanın tarixinə “31 Mart qırğınları” kimi düşmüş bu soyqırımı XX əsrdə törədilmiş ən qanlı insanlıq əleyhinə cinayətlərdən biri, miqyasına görə ən böyük qətliamlardandır.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yarandıqdan sonra, 1919-cu və 1920-ci illərdə martın 31-i Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tərəfindən ümummilli matəm günü kimi qeyd edilmişdir. Əslində bu, azərbaycanlılara qarşı həyata keçirilən soyqırımına və bir əsrdən artıq davam edən torpaqlarımızın işğalı prosesinə tarixdə ilk dəfə siyasi qiymət vermək cəhdi idi. Lakin Azərbaycanın bolşevik Rusiyası tərəfindən işğalından sonra bu mövzu da ciddi qadağalar altına düşdü.

Ermənilərin xalqımıza qarşı törətdiyi 31 Mart soyqırımı faciəsinin ətraflı araşdırılması və bu xüsusda əsl həqiqətlərin dünyaya yayılması işi Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə başlanılmışdır. Bu baxımdan 1998-ci il martın 26-da Ulu Öndər Heydər Əliyevin imzaladığı “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” Fərmanla martın 31-nin “Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü” elan edilməsi, həmin Fərmanın icrasının ardıcıl və mütəşəkkil şəkildə həyata keçirilməsi ilə bağlı Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən təsdiq edilən 30 mart 1999-cu il tarixli tədbirlər planı müstəsna tarixi əhəmiyyət kəsb edən sənədlərdir.

 “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” Fərmanda bu hadisələrə siyasi qiymət verilib və azərbaycanlıların ermənilər tərəfindən soyqırımına məruz qalması ilk dəfə rəsmi surətdə bəyan edilib. 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü hər il ölkəmizdə dövlət səviyyəsində qeyd edilir. Beynəlxalq hüquqa görə, soyqırımı ən ağır beynəlxalq cinayət olmaqla, sülh və bəşəriyyətin təhlükəsizliyi əleyhinə yönələn təcavüz, insanlıq əleyhinə, müharibə və beynəlxalq terrorizm kimi cinayətlər qrupuna aid edilir. Soyqırımı cinayətinin hüquqi əsası BMT Baş Məclisinin 1948-ci il 9 dekabr tarixli 260 (III) saylı qətnaməsi ilə qəbul edilmiş “Genosid cinayətinin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında” Konvensiya ilə müəyyən olunub. Konvensiyaya görə, soyqırımı hər hansı milli, etnik, irqi, yaxud dini qrupu tam və ya qismən məhv etmək məqsədilə törədilən hərəkətlərdir. İnsanlıq əleyhinə cinayətin tərkibini təşkil edən və bu sənəddə göstərilən əməllərdən hər biri 1918-ci ilin mart hadisələri zamanı ermənilər tərəfindən azərbaycanlılara qarşı törədilib və hüquqi baxımdan soyqırımı kimi qiymətləndirilməlidir.

Natiq Quluzadə,

YAP Zəngilan rayon təşkilatının sədri