4 günlük şatdaun başa çatdı

Prezident Tramp qanun layihələri paketini imzaladı

ABŞ-da ötən həftənin sonundan başlayan şatdaun başa çatıb. Nümayəndələr Palatası şatdaunu qismən dayandıracaq qanun layihəsini qəbul edib. Maliyyələşdirmə paketi ilə bağlı səsvermədə qanun layihəsi lehinə 217, əleyhinə 215 səs qeydə alınıb. Prezident Donald Tramp isə dünən federal hökumətin maliyyələşdirilməsi üçün qanun layihələri paketini imzalayıb və bununla da təxminən 4 günlük qismən bağlanmaya son qoyub. “Biz Amerika xalqının təhlükəsizliyini və rifahını təmin etməyə yönəlmiş vacib proqramları dəstəkləyərkən israfçı federal xərcləri effektiv şəkildə azaldan maliyyələşdirmə paketini qəbul etməyə müvəffəq olduq”, - deyə Prezident Ağ Evdə keçirilən imzalama mərasimində bildirib.

12 qanun layihəsindən 11-i...

Qeyd edək ki, 12 qanun layihəsindən 11-i 30 sentyabrda başa çatan 2026-cı maliyyə ilinin sonuna qədər maliyyələşdirməni təmin edəcək. Büdcəsi təsdiqlənməmiş yeganə qurum Vətən Təhlükəsizliyi Departamenti (DHS) olub. Bunun üçün fevralın 13-də Konqres agentliyin bir bölməsi olan İmmiqrasiya və Gömrük Mühafizəsi (ICE) üçün büdcəyə düzəlişləri təsdiqləməlidir. Xatırladaq ki, qısamüddətli şatdauna Demokrat Partiyasının nümayəndələrinin hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşlarının Minneapolis, Minnesota ştatında qanunsuz immiqrantlara qarşı əməliyyat zamanı iki ABŞ vətəndaşını güllələməsi səbəbindən DHS maliyyələşdirmə qanun layihəsinin yenidən nəzərdən keçirilməsi tələbi səbəb olmuşdu.  Demokratlar ICE-nin büdcəsini azaltmağı və agentliyin əməliyyatlarında düzəlişlər etməyi planlaşdırırlar.

Tələblər bildirilmişdi...

Qeyd edək ki, demokratlar 29 yanvar cümə axşamı səhər səsverməsindən əvvəl tələblər siyahısını təqdim etmişdilər. Digər məsələlərlə yanaşı, onlar ICE əməkdaşlarının maska taxmamalarını, sakinlərlə ünsiyyət qurarkən özlərini təqdim etməmələrini və yalnız orderlə həbs etmələrini tələb edirlər. Bu tələblər yerinə yetirilməyəcəyi təqdirdə, demokratlar hökumətin bağlanmasına səbəb olacaq Daxili Təhlükəsizlik Departamentinin büdcə qanun layihəsini bloklamağa hazır olduqlarını bəyan etmişdilər. Senatda demokratların lideri Çak Şumer çərşənbə günü bildirmişdi ki, demokratlar ABŞ İmmiqrasiya və Gömrük Nəzarəti Xidməti cilovlanmadan və yenidən təşkil edilmədən qanun layihəsinə səs verməyəcəklər. “Amerika xalqı hüquq-mühafizə orqanlarını, sərhədlərimizin təhlükəsizliyini təmin etmək ehtiyacını dəstəkləyir”, - Şumer demişdi.

11 milyard dollar itki

1977-ci ildən bəri ABŞ hökuməti 3 gün və ya daha az davam edən 10-dan çox maliyyələşdirmə kəsintisinə məruz qalıb. Konqres Tədqiqat Xidmətinin məlumatına görə, bu kəsintilərin əksəriyyətinin heç bir real nəticəsi olmayıb. Məsələn, 13 noyabr 2025-ci ildə Tramp federal hökumətin maliyyələşdirilməsini 30 yanvara qədər uzadan qanun imzalayıb. Bağlanma 43 gün davam edib və bu, ABŞ tarixində ən uzun belə bir kəsinti oldu. Respublikaçılar və Demokratlar arasında federal büdcə ilə bağlı fikir ayrılıqlarına görə təxminən 750 min federal işçi maaşsız məzuniyyətə göndərilib. İstisnalar yalnız hava nəqliyyatına nəzarət, polis, sərhəd mühafizəsi və təcili tibbi yardım xidmətləri kimi vacib xidmətlər üçün edilib. Sonuncu rekord bağlanma nəticəsində ABŞ iqtisadiyyatı təxminən 11 milyard dollar itirib.

Bağlanmalar yüz minlərlə işsiz deməkdir...

Ümumilikdə isə, 1976-cı ildən bəri maliyyələşmədə 22 dəfə analoji gecikmələr baş verib. 1980-ci ilə qədər belə fasilələr hökumətin fəaliyyətinə mane olmurdu. Baş prokuror Benjamin Sivilettinin (1980-1981) prosesi tənzimləyən qərarlarından sonra vəziyyət dəyişdi - o, federal qurumların təsdiq edilmiş büdcə olmadan fəaliyyət göstərmək hüququnun olmadığını təsdiqlədi. 1990-cı ildən bu yana hətta bir neçə saatdan çox davam edən hər hansı maliyyə gecikməsi rəsmi olaraq bağlanma hesab olunur.

İlk bağlanma 1976-cı ildə Cerald Fordun prezidentliyi dövrünə təsadüf edib. Daha sonra Cimmi Karter, Ronald Reyqan, ata Corc Buş, Bill Klinton, Barak Obama və Donald Trampın dövrlərində analoji hadisə baş verib. 2025-ci il bağlanmasını nəzərə almasaq, ən uzun bağlanma 34 gün davam edib - 22 dekabr 2018-ci il - 25 yanvar 2019-cu il. Bu bağlanma zamanı 380 min dövlət işçisi məzuniyyətə buraxılıb, 420 min nəfər ödənişsiz işləyib və daha 4,1 milyon insanın gəlirləri müqavilələrin dondurulması səbəbindən təsirlənib. Ədliyyə Departamenti 60 mindən çox immiqrasiya dinləməsini ləğv edib.

SADİQ