4 ölkə İranı xilas etdi: Netanyahunun Trampdan ilginc xahişi

İsrail və İranın dekabrın sonunda bir-birilərinə hücum etməmək barədə razılığa gəldiyinə dair məlumatlar, iki ölkə arasında detalları gizli saxlanılan bir sövdələşmənin olmasına dair iddiaları gücləndirib.

Xüsusilə İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunun ABŞ Prezidenti Donald Trampdan İrana qarşı birbaşa hərbi hücumdan çəkinməyi xahiş etdiyinə dair xəbərlər bir sıra suallar doğurur.

Onilliklərdir bir-birini açıq düşmən elan edən iki dövlət arasında belə bir pərdəarxası yaxınlaşma mümkündürmü, yoxsa bu iddialar geosiyasi manipulasiyanın bir hissəsidir?

Globalinfo.az-a danışan Yaxın Şərq üzrə ekspert Vüqar Zifəroğlu deyib ki, Netanyahunun Trumpdan İrana qarşı hərbi əməliyyatı təxirə salmağı xahiş etməsi ilə bağlı xəbər müxtəlif mənbələr tərəfindən təsdiqlənib:

“O cümlədən, “Times of Israel” və digər əksər beynəlxalq xəbər agentlikləri də bunu yayımlayıb. Sözügedən müraciət Trampın kürsüdə olarkən İrana qarşı mümkün hərbi hərəkata dair planların müzakirə olunduğu bir vaxtda edildi.

Vurğulamaq lazımdır ki, Netanyahu və Trump arasında bu söhbət İranda davam edən genişmiqyaslı etirazlar, rejimin sərt müdaxiləsi və nüvə məsələləri ilə bağlı gərgin vəziyyət fonunda baş verir. ABŞ-ın bölgə ölkələri və bəzi ərəb dövlətləri ilə koordinasiyalı olaraq hərbi əməliyyatı təxirə salması, ən azı mübahisəli bir mərhələdə yaşandı. Yəni təxirəsalma yalnız Netanyahunun istəyi ilə deyil, həm də onun istəyi ilədir.

Belə bir qərarın arxasında isə bir neçə əsas səbəb durur. İlk növbədə təxirə salma qərarı böyük müharibə riskinin, yəni İranın cavab hücumları və genişmiqyaslı qarşıdurmanın qarşısını almaq məqsədilə verildi. Həmçinin Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, Oman və Misir kimi ərəb ölkələri də belə hücumların bölgədə genişmiqyaslı münaqişəyə səbəb ola biləcəyini vurğulayıblar. ABŞ isə İsrailin Yaxın Şərqdə son fəaliyyətləri fonunda onsuz da narazı qalan ərəb müttəfiqlərini daha da qıcıqlandırmaq istəmir.

Digər səbəb Vaşinqtonun prioritetiləri ilə bağlıdır. ABŞ diplomatik təzyiq və sanksiyalar vasitəsilə İranı nüvə proqramı və insan haqları məsələlərində daha çox tənzimləməyə çalışır. Bu, hərbi əməliyyata alternativ kimi təqdim olunur”.

Vüqar Zifəroğlu

Ekspert bildirib ki, başqa bir önəmli məqam İranın daxilində gedən proseslərlə bağlıdır:

“Trump administrasiyası İranın bəzi icra edilməsi planlaşdırılan edamları dayandırdığına dair məlumatlar qəbul etdiyini açıqlayıb. Bu, situasiyanı biraz yumşaldıb və həmçinin təxirə salma qərarına təsir edib.

Ən əsas səbəb İsrailin özü ilə bağlı faktordur. Bu ölkədə seçkilər yaxınlaşır. Birbaşa və genişmiqyaslı hərbi müdaxilə Təl-Əviv üçün də ağır nəticələrə səbəb ola bilər. Nəzərə almaq lazımdır ki, İsraildə seçkilər yaxınlaşdıqca İran faktoru, regional gərginlik və daxili narazılıqlar seçki gündəmini birbaşa müəyyən edən əsas amillərə çevrilir. İranın nüvə proqramı, regional proksilər vasitəsilə İsrailə təzyiq imkanları və kiber-təhlükələr cəmiyyətdə təhlükəsizliklə bağlı narahatlığı artırır. Bu fon Netanyahu iqtidarına ənənəvi üstünlük verən “təhlükəsizlik lideri” imicini ön plana çıxarmağa imkan yaratsa da, eyni zamanda hökumətin uzunmüddətli strategiyasının effektivliyi ilə bağlı sualları da gücləndirir. Daxildə isə sosial-siyasi parçalanma, məhkəmə islahatları ətrafında etirazlar, hərbi xidmət və koalisiya böhranları seçicilərin əhəmiyyətli hissəsində hökumətə etimadı zəiflədib. Belə həssas zamanda Netanyahu üçün bu, olduqca ciddi riskdir. Hazırda rəsmi Tel-Əviv İranla bağlı bütün təbliğatını daxildəki etirazlara dəstək və bu etirazlar nəticəsində rejim dəyişikliyinin baş verməsinə yönəldir, Pəhləvini isə alternativ kimi təqdim edir”.

Turan Rzayev
Globalinfo.az