Icma.az
close
up
RU
525ci qəzet Suriyananın çöküşü: növbədə hansı ölkədir?

525ci qəzet Suriyananın çöküşü: növbədə hansı ölkədir?

Icma.az bildirir, 525.az saytına əsaslanaraq.

Xaqani CƏFƏRLİ

Böyük Yaxın Şərqin təlatümlü hadisələr ərəfəsində olduğunu ötən ilin birinci yarısında, HƏMAS-ın İsrailə qarşı qanlı terror hücumundan əvvəl də görmək mümkün idi. Ötən yay "Hizbullah" hərəkatı Çinə müraciət edərək Livana böyük investisiyalar yatırmağa çağırsa da, onun bu istəyi Пekin tərəfindən rədd edilmişdi. Belə ehtimal etmək olar ki, Пekin İslam İnqilabı ərəfəsində İranla bağlı buraxdığı səhvi təkrar etməkdən çəkinmişdi.

Qeyd edək ki, İslam İnqilabından cəmi üç ay əvvəl İranla bağlı hazırladığı məlumatda Çin kəşfiyyatı şahın mövqeyinin güclü, monarxiya rejiminin dayanaqlı olduğunu bildirmişdi. Buna görə də İslam İnqilabın baş verməsi, monarxiyanın devrilməsi Çinin rəsmi dairələri üçün gözlənilməz olmuş, kəşfiyyat orqanlarının fəaliyyəti ilə bağlı şübhə yaratmışdı. Görünür, həmin hadisədən sonra Çin kəşfiyyatı fəaliyyətində ciddi dəyişikliklər edib və prosesləri öncədən proqnozlaşdıra bilir. İranın strateji tərəfdaşı olan Çinin Tehranın əsas proksi qüvvəsi olan "Hizbullah" hərəkatının investisiya xahişini rədd etməsinin başqa səbəbi ola bilməzdi. 1979-cu ildən fərqli olaraq 2023-cü ilin yayında Çin kəşfiyyatı bölgədə gedən prosesləri dəqiq qiymətləndirmişdi.

Çindən fərqli olaraq Rusiya kəşfiyyat iflas ilə üzləşib və indi Moskvada "günah keçisi" axtarırlar. Nüfuzlu "Bloomberg" agentliyinin məlumatına görə, prezident Vladimir Пutin Rusiya kəşfiyyatdan Suriyada rejim dəyişikliyinə hazırlığın getməsindən "xəbərsiz" qalmalarını izah etməyi tələb edib. Ekspertlər isə Rusiya kəşfiyyatının Suriya uğursuzluğunu təsadüfi saymırlar. Rusiya xüsusi xidmət orqanları Moskvada, "Crocus City Hall"da baş vermiş terror aktının da önünü ala bilməmişdilər. Ekspertlər hesab edirlər ki, Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının əsas resursları Ukraynaya və ölkə daxilində müxalifətə qarşı mübarizəyə yönəldiyi üçün bütün prosesləri izləyə bilmir. Bunun da nəticəsində bir-birinin ardınca uğursuzluğa düçar olur. Suriyada 61 illik rejimin devrilməsinə hazırlıq getdiyindən xəbərsiz qalan Rusiya kəşfiyyatı Dəməşqdə baş verən hakimiyyət dəyişikliyinin doğurduğu dalğanın hansı hadisələrə səbəb olacağını, bu "dalğa" hansı istiqamətə yön alacağını müəyyən etməyə çalışır.

ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin Yaxın Şərqdə "Suriyana" adlandırdığı düşmən dövlətlərin yerləşdiyi bölgədə növbəti rejim dəyişikliyinin Suriyadan sonra hansı ölkədə olacağı isə Rusiya kəşfiyyatı kimi bütün dünyanı da maraqlandırır. Suriyada 61 illik rejimin çöküşündən sonra bütün dünyada diqqətlər "Suriyana"nın nüvəsini təşkil edən İrana yönəlib. Məsələn, Türkiyədə siyasi təhlilləri və proqnozları ilə tanınan briqada generalı Haldun Solmaztürk hesab edir ki, Suriyadan sonra növbədə İrandır. Türkiyədə təhlilçilərin çox böyük əksəriyyəti generalın bu ehtimalını bölüşür.

Bu, inkar edilməz bir həqiqətdir ki, Suriyada 61 illik rejimin devrilməsi İran-İraq müharibəsindən bəri Tehranın xarici siyasətinin ən böyük uğursuzluğudur. Çünki İranın on milyardlarla, bəzi hesablamalara görə isə bir neçə yüz milyard dollar xərcləyərək qurduğu "müqavimət oxu" sürətlə çökür və Tehran bunun qarşısını almaqda acizdir. Məlumata görə, vəziyyətin belə fəlakətli həddə çatması İran elitasını qorxutmağa başlayıb.

İran elitasını qorxudan əsas məsələ baş verən hadisələrdən daha çox Tehranın Yaxın Şərqdə gedən prosesin qarşısını almaqda aciz duruma düşməsidir. Bəzi ekspertlər hesab edir ki, İranın elitası təhlükəsizliklərinə zəmanət verəcək qüvvənin axtarışına çıxıb. Çünki onlar Suriyadan sonra "Suriyana"da çöküş növbəsinin İrana çatdığını düşünürlər. İranın ali dini rəhbəri Seyid Əli Xamenei bəyan edib ki, Suriyada hərbi çevriliş ABŞ-İsrail cütlüyü tərəfindən planlaşdırılıb və bununla bağlı Tehranın sübutu var. Belə ehtimal etmək olar ki, Seyid Əli Xamenienin bu açıqlaması Suriyada baş verənlərin İran elitasına təsirini azaltmağa, onları "təhlükəsizlik zəmanəti" axtarışına çıxmaqdan çəkindirməyə yönəlib. Ali dini lider bununla hər şeydən məlumatlı olduqlarının mesajını vermək istəyib.

Siyasi təhlilçilər belə tədbirlərin yetərli olmadığını bildirirlər. Çünki belə fəndlərlə təhlükəsizliyi üçün narahat olan cəmiyyəti və siyasi elitanı çıxış yolu axtarmaqdan çəkindirmək mümkün deyil. Heç şübhəsiz ki, ali dini lider Seyid Əli Xamenie və Tehranın mühafizəkar dairələri də bütün bunların fərqindədir. Tehranın mühafizəkar dairələrində belə bir rəy formalaşıb ki, "müqavimət oxu"nun çökməsindən sonra İran elitasının axtardığı "təhlükəsizlik zəmanəti" nüvə silahı ola bilər. Ona görə də, İranın qısa zamanda nüvə silahına sahib olması ilə bağlı çağırışlar artıb. Ali dini rəhbərə yaxınlığı ilə tanınan siyasətçilərin və ekspertlərin dövlətin nüvə doktrinasına yenidən baxılması, nüvə silahının sınaqdan keçirilməsi ilə bağlı açıq çağırışları göstərir ki, nüvə silahı əldə etmək istəyi bu gün həmişəkindən daha yüksəkdir.

Lakin Tehranda nüvə silahının "təhlükəsizlik zəmanəti" ola biləcəyinə şübhə edənlərin də dəlilləri güclüdür. Nüvə silahına qarşı çıxanlara görə, Rusiya dünyada ən böyük kütləvi qırğın silahının arsenalına sahib dövlət olsa da, bu amil Ukraynanın Rusiya əarzilərinə zərbə endirməsinin qarşısını almaq üçün yetərli olmadı. Digər tərəfdən, İran özü də nüvə dövləti olan İsrail və Пakistanın ərazisinə zərbə endirib. Lakin bu zərbələrə cavab olaraq İsrail və ya Пakistan İrana qarşı nüvə silahından istifadə etmək niyyətinə düşməyib.

Üstəlik, Suriyada olduğu kimi, İranda da rejim üçün əsas təhlükə ölkənin daxilindədir. Suriyada olduğu kimi, İranda da rejim legitimlik böhranı içərisindədir. Bu legitimlik böhranın son prezident seçkilərində islahatçı Məsud Пezeşkianın gözlənilməz qələbəsi də dəyişməyib. Aydın görünür ki, İranda rejim daha çox ideoloji böhran içərisində olduğu üçün bu vəziyyəti hətta ali liderdən sonra dövlətin ikinci şəxsi olan prezidentin rəqabətli seçkilər yoli ilə seçilməsi də aradan qaldırmır. Vəziyyəti ağırlaşdıran digər amil ali dini rəhbərin yaşlı və xəstə olmasıdır. Əksər ekspertlər belə bir mövqedə həmrəydilər ki, Seyid Əli Xamneidən sonra İranın hərbi və siyasi elitasını birləşdirə biləcək lider yoxdur.

Suriyada 61 ilik rejimin devrilməsinin İranda rejim əleyhdarlarını ruhlandırdığını, insanların azadlıq, millətlərin isə öz müqəddəratını müəyyən etmək istəklərini alovlandırdığını nəzərə alanda, "Suriyana"da çöküş növbəsinin Suriyadan sonra İrana çatdığını ehtimal etmək olar. İranda baş verəcək istənilən dəyişiklik isə Yaxın Şərqdə ABŞ-a qarşı düşmənçilik münasibəti bəsləyən ölkələrin qeyri-rəsmi birliyinin - "Suriyana"nın çöküşü olacaq.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:235
embedMənbə:https://525.az
archiveBu xəbər 17 Dekabr 2024 12:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see307

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see297

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see281

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see279

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see273

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see271

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see253

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see224

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see219

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see219

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see216

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see213

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see207

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see203

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see197

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see194

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see191

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

15 Noyabr 2026 02:02see188

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see180

91 yaşlı əfsanəvi aktrisa uzun fasilədən sonra ictimaiyyət qarşısına çıxdı

15 Noyabr 2026 02:58see179
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri