7 ayda qeyri neft ixracı 18,3 faiz artıb

Azərbaycanın qeyri-neft sektorunda ixrac artımı 2026-cı ilin ilk 7 ayında da davam edib. Yanvar-iyul aylarında qeyri-monetar qızıl nəzərə alınmadan ölkənin qeyri-neft ixracının həcmi 2,5 milyard ABŞ dollarına çatıb. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 18,3 faiz çoxdur. Bu barədə İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin hazırladığı “İxrac icmalı”nın 2026-cı il üzrə avqust sayında məlumat verilib.

İyul ayında da qeyri-neft ixracında artım qeydə alınıb. Belə ki, ay ərzində bu sahə üzrə ixrac 384,8 milyon ABŞ dolları təşkil edib ki, bu da 2025-ci ilin iyul ayı ilə müqayisədə 15,8 faiz çoxdur. İxracın 123 milyon dolları yeyinti məhsullarının, 261,8 milyon dolları isə qeyri-yeyinti məhsullarının payına düşüb. Qeyri-yeyinti məhsullarının ixracı illik ifadədə 26 faiz artıb.

Yanvar-iyul aylarında bir sıra əsas qeyri-neft məhsullarının ixracında nəzərəçarpacaq artım müşahidə olunub. Şəkər ixracı 2,6 dəfə, pambıq ipliyi 81,9 faiz, bitki və heyvan mənşəli piy və yağlar 39,5 faiz, alüminium və ondan hazırlanan məmulatlar 39,4 faiz, pambıq lifi 24,9 faiz, qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar 23,3 faiz, çay 19,5 faiz, meyvə-tərəvəz 16,4 faiz, spirtli və spirtsiz içkilərin ixracı isə 3 faiz artıb.

Aqrar məhsulların ixracı da yüksəlib. Hesabat dövründə aqrar məhsullar üzrə ixrac 22,1 faiz artaraq 673,4 milyon dollara, aqrar-sənaye məhsulları üzrə ixrac isə 24,8 faiz artaraq 223,1 milyon dollara çatıb. Beləliklə, aqrar və aqrar-sənaye məhsullarının ümumi ixracı 22,8 faiz artaraq 896,4 milyon dollar təşkil edib.

Qeyri-monetar qızıl istisna olmaqla, yanvar-iyul aylarında qeyri-neft sektorunun əsas ixrac məhsulları arasında qızıl ilk pillədə qərarlaşıb. Bu məhsul üzrə ixracın dəyəri 239,4 milyon dollar olub. Tomat 172 milyon dollarla ikinci, mis filizləri və konsentratları isə 152 milyon dollarla üçüncü yerdə qərarlaşıb.

İyul ayının ixrac mənzərəsində isə ilk sırada şaftalı və nektarinlər dayanıb. Bu məhsullar üzrə ixracın dəyəri 46,8 milyon dollar olub. Qızıl 37,2 milyon dollarla ikinci, polimerləşmə nəticəsində əmələ gələn digər ilkin formalı məhsullar isə 28,7 milyon dollarla üçüncü yeri tutub.

İxracın istiqamətləri

2026-cı ilin ilk 7 ayında Azərbaycanın qeyri-neft məhsullarının əsas ixrac istiqamətlərindən biri Rusiya olub. Hesabat dövründə Rusiyaya 731,7 milyon dollar, Türkiyəyə 390,6 milyon dollar, Gürcüstana 328,1 milyon dollar, İsveçrəyə 251,6 milyon dollar, Ukraynaya isə 85 milyon dollar dəyərində qeyri-neft məhsulu ixrac edilib.

İyul ayında da Rusiya Azərbaycanın qeyri-neft ixracında əsas istiqamət olaraq qalıb. Ay ərzində bu ölkəyə 135,5 milyon dollar, Gürcüstana 48,3 milyon dollar, Türkiyəyə 39,8 milyon dollar, İsveçrəyə 37,7 milyon dollar, İspaniyaya isə 19,6 milyon dollar dəyərində məhsul göndərilib.

Qeyri-dövlət ixracatçıları arasında da bir sıra şirkətlər aparıcı mövqelərini qoruyub. Yanvar-iyul aylarının nəticələrinə əsasən hazırlanan reytinqin ilk onluğunda “Azərbaycan İnterneyşnl Mayninq Kompani Limited Şirkəti”nin Azərbaycan Respublikasındakı nümayəndəliyi, “Prime Cotton” MMC, “Azərbaycan Şəkər İstehsalat Birliyi” MMC, “Baku Steel Company” QSC, “Prime Export” MMC, “Tabaterra” MMC, “Vvest Stream” MMC, “Agrarco” MMC, “Silk Way Aviaşirkəti” MMC və “Afa Export” MMC yer alıb.

Dövlət şirkətləri arasında qeyri-neft ixracı üzrə ilk pillədə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin “Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar” İdarəsi qərarlaşıb. Siyahının sonrakı pillələrində “Azergold” QSC, “Socar Polymer” MMC, “Azəralüminium” MMC, “Azərpambıq Aqrar Sənaye Kompleksi” MMC, “Azərbaycan Hava Yolları” QSC, SOCAR-ın Qaz İxrac İdarəsi, “Azərenerji” ASC, “Naxçıvan Enerji” MMC və “Socar Cape” MMC təmsil olunub.

Peyk xidmətləri ixracı

Bu ilin yanvar-iyul aylarında Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi yanında Kosmik Agentlik (“Azərkosmos”) 15,2 milyon ABŞ dolları dəyərində peyk telekommunikasiya xidmətləri ixrac edib. Bu, 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 50,5 faiz çoxdur.

7 ayda peyk telekommunikasiya xidmətlərini 35 ölkədən 95-ə yaxın şirkət idxal edib. 1 il əvvələ nisbətən ölkələrin sayı 6 vahid azalıb. Əsas ixrac istiqamətləri Böyük Britaniya (2,5 milyon ABŞ dolları), Lüksemburq (1,9 milyon ABŞ dolları), Türkiyə (730,3 min ABŞ dolları), Pakistan (669,3 min ABŞ dolları) və Misir (382,5 min ABŞ dolları) olub.

Hesabat dövründə “Azərkosmos”un ixrac gəlirlərinin onun ümumi gəlirlərindəki payı isə 66 faizdən 62 faizə düşüb.

Təkcə iyulda isə “Azərkosmos” 2,1 milyon ABŞ dolları dəyərində peyk telekommunikasiya xidmətləri ixrac edib. Bu isə illik müqayisədə 31,25 faiz çoxdur.

Musa BAĞIRLI
XQ