72 saatlıq hazırlıq: Azərbaycana bundan nə lazımdır?

Son dövrlər Avropanın bir sıra ölkələrində və Avropa İttifaqı səviyyəsində vətəndaşlara fövqəladə hallar zamanı ən azı 72 saat, yəni üç gün ərzində öz əsas ehtiyaclarını müstəqil şəkildə qarşılamağa hazır olmaq tövsiyə edilir.

Bu məsələ xüsusilə sosial şəbəkələrdə müzakirələrə səbəb olub.

Bəziləri bunu Avropada yaxınlaşan müharibənin əlaməti kimi təqdim edir, digərləri isə dövlətlərin mümkün böhranlara qarşı qabaqlayıcı təhlükəsizlik tədbiri hesab edir.

Əslində, məsələnin mahiyyəti bir qədər fərqlidir.

Avropa Komissiyası 26 mart 2025-ci ildə “Preparedness Union Strategy” – Hazırlıqlı Avropa İttifaqı Strategiyasını təqdim edib.

Strategiyanın əsas məqsədi müharibə ilə yanaşı, təbii fəlakətlər, pandemiyalar, kiberhücumlar, enerji və ərzaq təchizatında fasilələr, rabitə və digər həyati sistemlərin dayanması kimi risklərə qarşı cəmiyyətin hazırlığını artırmaqdır. 2026-cı il noyabrın 3-də isə Avropa Komissiyası bu istiqamətdə əhalinin hazırlığına dair yeni təlimatlar təqdim edib.

Burada diqqətçəkən məqam 72 saat məsələsidir. Tövsiyənin mahiyyəti budur ki, fövqəladə vəziyyət yaranarsa, xilasedici və digər dövlət xidmətləri bütün əhaliyə dərhal çatmaya bilər. İlk saatlarda vətəndaşların özlərinin və ailələrinin əsas ehtiyaclarını qarşılamaq imkanına malik olması vacibdir. Bunun üçün evdə içməli su, uzun müddət saxlanıla bilən ərzaq, zəruri dərmanlar, fənər, batareya, enerji bankı, ilkin tibbi yardım vasitələri və vacib sənədlər olmalıdır.

Bu, müharibənin mütləq başlayacağına dair xəbərdarlıq deyil. Bu, dövlətin vətəndaşına “gözlənilməz hadisəyə hazır ol” deməsidir.

Bəs Azərbaycan bu məsələdən kənarda qala bilərmi?

Əlbəttə, yox. Azərbaycan geosiyasi baxımdan mürəkkəb regionda yerləşir. Ölkəmiz son onilliklərdə müharibə, hərbi qarşıdurma, sərhəd gərginliyi və müxtəlif təhlükəsizlik riskləri ilə üzləşib. Eyni zamanda, regionda baş verən proseslər, qonşu ölkələr arasındakı münasibətlər, enerji infrastrukturu və nəqliyyat dəhlizlərinin təhlükəsizliyi daim diqqət tələb edir.

Lakin bu reallıqlar Azərbaycan cəmiyyətində qorxu və təşviş yaratmaq üçün əsas olmamalıdır. Təhlükəsizlik məsələlərinə emosiyalarla deyil, soyuqqanlı və peşəkar yanaşmaq lazımdır.

Əslində, Azərbaycanda da mülki müdafiə sistemi mövcuddur. «Mülki müdafiə haqqında» qanun əhalinin sülh və müharibə dövründə qorunmasını, fövqəladə halların qarşısının alınmasını, xəbərdarlıq sistemlərinin işləməsini və vətəndaşların hazırlığını nəzərdə tutur. Fövqəladə Hallar Nazirliyi də bu sahədə əsas dövlət qurumudur.

Deməli, söhbət Azərbaycanda tamamilə yeni bir anlayışın tətbiqindən getmir. Söhbət mövcud mülki müdafiə və fövqəladə hallara hazırlıq mədəniyyətinin daha da inkişaf etdirilməsindən gedir.

Azərbaycanda 72 saatlıq hazırlıq sisteminə ehtiyac varmı?

Məncə, bəli. Amma bu ehtiyac müharibə gözləntisindən deyil, ümumi təhlükəsizlik və vətəndaş məsuliyyətindən irəli gəlir.

Təsəvvür edək ki, hər hansı təbii fəlakət, güclü qar, sel, zəlzələ, uzunmüddətli elektrik kəsintisi, rabitə problemi və ya digər fövqəladə hadisə baş verir. Belə vəziyyətdə hər bir ailənin ən azı üç günlük ilkin ehtiyatının olması böyük üstünlükdür.

Bunun üçün insanları qorxutmağa ehtiyac yoxdur. Əksinə, məktəblərdə, universitetlərdə, dövlət müəssisələrində və ictimaiyyət arasında maarifləndirmə aparılmalıdır. İnsanlara fövqəladə vəziyyətdə necə davranmaq, ailə üzvləri ilə necə əlaqə saxlamaq, ilkin tibbi yardım göstərmək və rəsmi xəbərdarlıqları necə izləmək öyrədilməlidir.

Digər tərəfdən, cəmiyyətimizdə süni panika yaratmaq istəyənlərə də diqqət yetirmək lazımdır.

Son vaxtlar sosial şəbəkələrdə müxtəlif iddialar, şayiələr və təsdiqlənməmiş məlumatlar yayılır. Bəzən adi təhlükəsizlik tövsiyələri “müharibə başlayır”, “ərzaq qıtlığı olacaq”, “marketlər bağlanacaq” kimi başlıqlarla təqdim edilir. Bu cür yanaşma insanlarda əsassız qorxu yaradır, ictimai etimadı zəiflədir və cəmiyyətdə gərginliyi artırır.

Əlbəttə, hər bir vətəndaşın təhlükəsizliklə bağlı sual vermək, məlumat almaq və dövlət qurumlarından aydın izahat tələb etmək hüququ var. Lakin bu hüquq yoxlanılmamış məlumatları fakt kimi yaymaqla qarışdırılmamalıdır. Eyni zamanda, bütün tənqidi fikirləri də avtomatik olaraq təxribat adlandırmaq düzgün deyil. Sağlam cəmiyyət həm dezinformasiyaya qarşı ayıq olmalı, həm də açıq və etibarlı informasiya mühitinə malik olmalıdır.

Bu baxımdan, dövlət qurumlarının üzərinə də mühüm məsuliyyət düşür ki, əhaliyə vaxtında, aydın və başadüşülən məlumat verilməli, fövqəladə vəziyyətlər üçün konkret davranış qaydaları izah olunmalıdır. İnformasiya boşluğu nə qədər böyük olarsa, şayiələrin yayılması üçün bir o qədər münbit şərait yaranar.

Konkret desək, 72 saatlıq hazırlıq müharibə proqnozu deyil, müasir təhlükəsizlik mədəniyyətinin bir hissəsidir.

Avropa bu istiqamətdə addımlar atırsa, Azərbaycan da öz təcrübəsini, coğrafi mövqeyini və təhlükəsizlik reallıqlarını nəzərə alaraq mülki müdafiə maarifləndirilməsini gücləndirməlidir. Hər ailənin evində üç günlük ilkin ehtiyatın olması, insanların fövqəladə vəziyyətdə nə edəcəyini bilməsi nə qorxaqlıqdır, nə də müharibə gözləmək.

Əksinə, bu, məsuliyyətli vətəndaş davranışıdır.

Bizim ehtiyacımız panika deyil, hazırlıqdır. Şayiə deyil, dəqiq məlumatdır. Qorxu deyil, sağlam düşüncədir. Təhlükəsizlik məsələlərində ən doğru yol da məhz budur: nə təhlükələri kiçiltmək, nə də hər bir tövsiyəni yaxınlaşan fəlakətin əlaməti kimi təqdim etmək.

Elmar

Gununsesi.info