8 noyabr Şuşa Şəhəri Günü: Zəfərdən dirçəlişə, tarixi yaddaşdan gələcəyə ŞƏRH

Şuşanın yenidən qurulması, milli-mədəni irsimizin qorunması və Böyük Qayıdış Azərbaycanın dövlətçilik siyasətinin təntənəsidir

Azərbaycan xalqının çoxəsrlik tarixində elə şəhərlər var ki, onların əhəmiyyəti coğrafi sərhədlərlə, inzibati statusla və ya iqtisadi göstəricilərlə məhdudlaşmır. Belə şəhərlər xalqın milli yaddaşında, mənəvi dünyasında və dövlətçilik tarixində xüsusi yer tutur. Şuşa da məhz belə şəhərlərdəndir. Qarabağın qoynunda ucalan bu qədim şəhər Azərbaycan xalqının mədəniyyətini, musiqisini, ədəbiyyatını, memarlığını və milli ruhunu özündə birləşdirən misilsiz tarixi irsdir. 8 noyabr Azərbaycan xalqı üçün həm Zəfər Gününün, həm də Şuşa Şəhəri Gününün rəmzi olaraq xüsusi məna daşıyır. 2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın işğaldan azad edilməsi 44 günlük Vətən müharibəsinin taleyində həlledici mərhələlərdən biri oldu. Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il 31 iyul tarixli sərəncamı ilə noyabrın 8-i hər il Şuşa Şəhəri Günü kimi də qeyd olunur. Bu qərar tarixi Qələbənin əbədiləşdirilməsi və azad edilmiş şəhərlərimizin milli yaddaşımızdakı yerinin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Lakin Şuşanın bugünkü əhəmiyyətini yalnız onun azad olunması ilə izah etmək kifayət deyil. Şuşa bu gün həm də quruculuğun, tarixi irsin bərpasının, doğma yurda qayıdışın və Azərbaycanın gələcəyə inamının rəmzidir. Bu şəhərdə həyata keçirilən işlər bir həqiqəti nümayiş etdirir: xalqımız yalnız torpaqlarını azad etməklə kifayətlənmir, həm də həmin torpaqlarda həyatı, mədəniyyəti və tarixi ənənələri yenidən dirçəldir. Şuşanın azad edilməsi Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan Qələbə dövlətimizin hərbi qüdrətini, xalqımızın birliyini və milli iradəsini nümayiş etdirdi. Şuşa əməliyyatı isə xüsusi hərbi peşəkarlıq və qəhrəmanlıq nümunəsi kimi tarixə düşdü. 2020-ci il noyabrın 8-də Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin Şəhidlər xiyabanından xalqa müraciəti Azərbaycan xalqının yaddaşında əbədi yaşayacaq. Şuşanın azad olunması xəbəri illərlə doğma şəhərinin həsrəti ilə yaşayan insanların qəlbində böyük sevinc və qürur yaratdı. Bu Qələbə yalnız hərbi nəticə deyildi. O, Azərbaycanın tarixi ədalətin bərpasına, ərazi bütövlüyünün təmin edilməsinə və milli suverenliyinin möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş siyasətinin mühüm nəticəsi idi. Zəfərdən sonra qarşıda yeni vəzifə dayanırdı: işğal dövründə dağıdılmış şəhər və kəndləri bərpa etmək, tarixi abidələri qorumaq, müasir infrastruktur yaratmaq və doğma yurdlarından didərgin düşmüş insanların qayıdışını təmin etmək. Şuşada həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq işləri bu vəzifələrin ardıcıl şəkildə yerinə yetirildiyini göstərir.

Prezident İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın Şuşaya səfərləri, bərpa layihələrinin gedişi ilə tanış olmaları bu şəhərin dövlət siyasətindəki xüsusi yerini göstərir. Heydər Əliyev Fondu tərəfindən həyata keçirilən mədəni irsin qorunması layihələri də Şuşanın tarixi görkəminin bərpasında mühüm rol oynayır. Şuşaya keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışı 2024-cü il mayın 11-dən başlayıb. Bu proses doğma yurda qayıdışın real mərhələyə keçdiyini göstərir. Dövlətin əsas məqsədi sakinlərin təhlükəsiz və layiqli yaşayışı üçün zəruri şərait yaratmaq, sosial infrastrukturun inkişafını təmin etmək və şəhərdə davamlı məskunlaşmanı təşviq etməkdir. 2025-ci il mayın 9-da Prezident İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Şuşada dördüncü yaşayış kompleksinin təməlqoyma mərasimində iştirak ediblər. Həmin vaxt rəsmi məlumatda şəhərdə 376 ailənin, 1409-dan çox keçmiş məcburi köçkünün doğma yurduna qayıtdığı bildirilirdi. Yeni yaşayış kompleksində 16 binanın və 274 mənzilin inşası nəzərdə tutulmuşdu. 2026-cı il iyulun 11-də Prezident İlham Əliyev Şuşa rayonunun Kiçik Qaladərəsi kəndində bərpa işləri ilə tanış olub və doğma yurda qayıdan sakinlərlə görüşüb. Rəsmi məlumata əsasən, kənddə ilkin mərhələdə 15 ailə — 51 nəfər məskunlaşıb. Bu fakt Böyük Qayıdışın yalnız şəhər mərkəzini deyil, Şuşa rayonunun kəndlərini də əhatə etdiyini göstərir. Bu qayıdışın mənəvi tərəfi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Uzun illər doğma evlərinin həsrəti ilə yaşayan insanlar yenidən öz torpaqlarında həyat qururlar. Onların övladları ata-baba yurdunu yalnız ailə xatirələrindən deyil, öz gündəlik həyatlarından tanıyırlar. Beləliklə, tarixi yaddaş canlı həyat təcrübəsinə çevrilir. Böyük Qayıdışın uğuru yalnız tikilən evlərin və köçürülən ailələrin sayı ilə ölçülməməlidir. Təhsil, səhiyyə, məşğulluq, nəqliyyat, kommunal xidmətlər və sosial təminat sahələrində yaradılan imkanlar da bu prosesin əsas göstəriciləridir. Məqsəd insanların həmin ərazilərdə təhlükəsiz, rahat və davamlı həyat sürməsini təmin etməkdir. Prezident İlham Əliyevin 2021-ci il 7 may tarixli sərəncamı ilə Şuşa şəhəri Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilib. Bu qərar Şuşanın tarixi-mədəni irsinin qorunması və ölkənin mədəni həyatında rolunun daha da gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şuşanın beynəlxalq mədəniyyət məkanına çevrilməsi də diqqətəlayiq prosesdir. Şəhərin 2023-cü ildə Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı, 2024-cü ildə İslam dünyasının mədəniyyət paytaxtı, 2026-cı ildə isə İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının turizm paytaxtı elan olunması onun regional və beynəlxalq miqyasda artan nüfuzunu nümayiş etdirir. Bu statuslar Şuşanın yalnız tarixi keçmişinin deyil, gələcək inkişaf imkanlarının da tanınması baxımından əhəmiyyətlidir. Şəhər türk dünyasının ortaq mədəni irsinin təqdim olunduğu, İslam mədəniyyətinin zənginliyinin nümayiş etdirildiyi və beynəlxalq turizm əlaqələrinin inkişaf etdiyi məkan kimi formalaşır. Şuşada keçirilən “Xarıbülbül” Beynəlxalq Musiqi Festivalı və Vaqif Poeziya Günləri şəhərin mədəni həyatının bərpasında xüsusi rol oynayır. Bu tədbirlər Azərbaycan musiqisinin, poeziyasının və incəsənətinin təbliği ilə yanaşı, müxtəlif ölkələrdən olan sənət adamlarının və qonaqların Şuşada bir araya gəlməsinə şərait yaradır. Xüsusilə “Xarıbülbül” festivalının Cıdır düzündə yenidən keçirilməsi dərin rəmzi məna daşıyır. Vaxtilə işğal səbəbindən səsi kəsilmiş mədəniyyət məkanında yenidən musiqinin səslənməsi Şuşanın öz təbii və mənəvi həyatına qayıdışını ifadə edir. Şuşanın türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı seçilməsi şəhərin beynəlxalq mədəni əlaqələrində yeni mərhələ açdı. Bu hadisə Azərbaycanla türk dövlətləri arasında tarixi, dil, din, ədəbiyyat və mədəniyyət bağlarının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şuşa tarixən Azərbaycan mədəniyyətinin əsas mərkəzlərindən biri olmaqla yanaşı, türk dünyasının ortaq mənəvi xəzinəsinə də töhfələr verib. Burada yaranan musiqi və poeziya ənənələri, görkəmli sənətkarların yaradıcılığı və Qarabağ mədəni mühiti türk xalqlarının ortaq mədəni yaddaşında özünəməxsus yer tutur. Bu gün Şuşada keçirilən beynəlxalq tədbirlər Azərbaycanla qardaş türk dövlətləri arasında mədəni əməkdaşlığın inkişafına xidmət edir. Şəhərin tarixi və mədəni potensialı türk dünyasının birliyinin, qarşılıqlı anlaşmasının və ortaq gələcək hədəflərinin təbliği üçün geniş imkanlar yaradır. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası və işğaldan azad edilmiş torpaqların dirçəldilməsi müasir dövlətçilik tariximizin mühüm mərhələsidir. Bu prosesə tarixi baxışda Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik irsi xüsusi yer tutur. Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətində Azərbaycanın milli maraqlarının qorunması, dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, xalqın milli-mənəvi dəyərlərinin yaşadılması və ölkənin gələcək inkişafının təmin edilməsi əsas istiqamətlərdən olub. Onun formalaşdırdığı dövlətçilik ənənələri müasir Azərbaycanın inkişaf yolunda mühüm siyasi və mənəvi dayaqdır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı quruculuq işlərinin aparılması dövlətçilik tariximizin yeni mərhələsini təşkil edir. Şuşanın azad edilməsi və sonrakı dirçəlişi bu tarixi davamlılığın mühüm nümunəsidir. Şuşanın bərpası həm də Ulu Öndərin milli-mənəvi irsə verdiyi əhəmiyyətin müasir dövrdə yaşadılmasının göstəricisidir. Çünki milli kimliyin qorunması, tarixi yaddaşın yaşadılması və mədəni irsin gələcək nəsillərə çatdırılması güclü dövlət quruculuğunun ayrılmaz hissəsidir.

Bayram Xudayarov

Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
“Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları” Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
Yeni Azərbaycan Partiyasının fəal üzvü