ABŞ İran qarşıdurması: ssenarilərdən daha böyük oyun

Yaxın Şərqdə formalaşan son gərginlik artıq lokal hərbi toqquşma mərhələsini geridə qoyub və daha geniş strateji qarşıdurmaya çevrilib.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi aktivliyinin artması göstərir ki, proses sadəcə konkret hədəflərə zərbə endirməklə məhdudlaşmır. Burada əsas məsələ regionda güc balansının yenidən qurulmasıdır. İran isə bu təzyiqləri təkcə hərbi yox, siyasi və psixoloji müstəvidə də cavablandırmağa çalışır. Nəticədə ortaya klassik müharibədən çox, çoxqatlı və uzanan bir qarşıdurma çıxır.

ABŞ-nin ən real görünən yanaşması birbaşa genişmiqyaslı müharibədən qaçaraq İranı mərhələli şəkildə zəiflətməkdir. Bu çərçivədə əsas diqqət strateji nöqtələrə nəzarət, xüsusilə enerji marşrutlarının təhlükəsizliyinə yönəlir. Hörmüz boğazı burada açar rol oynayır. Bu xətt üzərində təzyiq qurmaq İranın iqtisadi imkanlarını məhdudlaşdırmaqla yanaşı, onu siyasi qərar verməyə məcbur etməyə hesablanıb. Amma problem ondadır ki, İran bu sahədə geri çəkilən tərəf deyil və əksinə, həmin marşrutu özünün əsas təsir alətinə çevirib.

Digər mühüm istiqamət isə münaqişənin dolayı yollarla genişləndirilməsidir. ABŞ İranı yalnız bir cəbhədə deyil, paralel istiqamətlərdə yormaq strategiyasını seçə bilər. Bu, region daxilində müxtəlif qruplar üzərindən təzyiqin artırılması, daxili sabitliyin sarsıdılması və resursların parçalanması deməkdir. Lakin bu yanaşma risklidir, çünki belə proseslər çox vaxt nəzarətdən çıxır və nəticədə daha böyük xaos yaradır. İran da bu tip addımlara sərt və simmetrik olmayan cavab vermək qabiliyyətinə malikdir.

Ən mürəkkəb və təhlükəli ssenari isə birbaşa dərin hərbi müdaxilədir. Bu, yalnız hava zərbələri ilə məhdudlaşmayan, daha geniş əməliyyatları əhatə edən modeldir. Amma mövcud şərtlərdə bu variant daha çox təzyiq aləti kimi saxlanılır. Çünki belə bir addım həm ABŞ üçün böyük itkilər riski yaradır, həm də münaqişəni nəzarətsiz şəkildə genişləndirə bilər. İranın coğrafiyası, hərbi infrastrukturu və uzunmüddətli müqavimət potensialı bu ssenarini son dərəcə ağır və qeyri-müəyyən edir.

Bütün bunların fonunda əsas nəticə ondan ibarətdir ki, ABŞ-İran qarşıdurması artıq təkcə iki ölkə arasında deyil. Bu, enerji, təhlükəsizlik və qlobal güc balansı üzərində qurulan daha böyük oyunun bir hissəsidir. Ona görə də proseslərin qısa zamanda yekunlaşması real görünmür. Əksinə, qarşıdakı dövrdə daha mürəkkəb və dəyişkən bir dinamika formalaşa bilər.

Alim Nəsirov