ABŞ nin BMT dən çıxışı: qlobal siyasətdə yeni gərginliklər

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) İkinci Dünya Müharibəsindən sonra qlobal təhlükəsizliyi təmin etmək, beynəlxalq əməkdaşlığı gücləndirmək və münaqişələrin diplomatik yolla həllinə töhfə vermək məqsədilə yaradılmış ən mühüm beynəlxalq qurumlardan biridir. Lakin son illərdə bu təşkilatın effektivliyi və ABŞ-nin buradakı rolu ciddi müzakirə mövzusuna çevrilib.

ABŞ Konqresinin Respublikaçı üzvləri ölkənin BMT-dən çıxması və bu quruma maliyyə ayırmağın dayandırılması ilə bağlı qanun layihəsini müzakirəyə təqdim etməyə hazırlaşır. Bu təşəbbüs qlobal siyasətdə mühüm dəyişikliklərə yol aça bilər. Belə ki, dünyanın aparıcı güclərindən birinin təşkilatdan ayrılması onun beynəlxalq təsir imkanlarını məhdudlaşdıra, BMT-nin fəaliyyətinə ciddi təsir edə və beynəlxalq nizamın balansını poza bilər.

Mübahisəli qərarın arxasında ABŞ siyasətçilərinin müxtəlif arqumentləri dayanır. Respublikaçı senatorlar hesab edirlər ki, BMT artıq ABŞ-nin maraqlarına uyğun fəaliyyət göstərmir və ölkənin bu təşkilata ayırdığı vəsait effektiv istifadə olunmur. Digər tərəfdən, tənqidçilər bildirirlər ki, ABŞ-nin BMT-dən çıxışı qlobal liderlik iddiasına zərbə vuracaq, müttəfiqlərlə münasibətləri gərginləşdirəcək və beynəlxalq sistemdə boşluq yaradacaq.Bu layihənin qəbul edilməsi beynəlxalq münasibətlərin yeni mərhələyə qədəm qoymasına səbəb ola bilər.

ABŞ-nin BMT-dən ayrılması dünya siyasətinə və qlobal təhlükəsizlik sisteminə necə təsir edəcək?

Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-ın suallarını cavablandıran politoloq Oqtay Qasımovun sözlərinə görə, ABŞ BMT-nin yaradılmasında fəal iştirak etmiş əsas dövlətlərdən biridir. Məhz 1945-ci ildən sonra dünyada yaranmış nizam arxitekturası da məhz bununla bağlıdır:

"Bu səbəbləri göz önünə alsaq, sözügedən iddianın reallaşacağını hesab etmirəm. Bu bəyanatlar səslənə bilər. Lakin qeyd etdiyim ki, İkinci Dünya Müharibənsindən beynəlxalq təhlükəsizliyin təminatçısı olan dövlətlərdən biri də məhz ABŞ olub. Birləşmiş Ştatlar bununla özünü bütün dünyaya qarşı qoyur. Mən düşünmürəm ki, bu addım onların siyasətinə müsbət təsir edər. BMT ABŞ-nin qlobal iddialarının həyata keçirilməsində istifadə olunan alətlərdən biridir".

Oqtay Qasımov: Birləşmiş Ştatların bu istiqamətdə maraqlı olduğunu düşünmürəm

O.Qasımovun fikrincə, belə vacib siyasi alətin ABŞ-nin "əlindən çıxması" onlara sərf edən versiya deyil:

"Birləşmiş Ştatların bu istiqamətdə maraqlı olduğunu düşünmürəm. Təbii ki, biz hazırda yeni dünya nizamının formalaşdırıldığı dönəmdəyik. Gələcək nizamın necə olacağı və proseslərin hansı istiqamətdə davam edəcəyini demək isə bir qədər çətindir. Lakin düşünürəm ki, hazırda BMT-nin dağıdılması yox, təkmilləşdirilməsi istiqamətində addımlar atılacaq. Çox güman ki, Təşkilatın strukturu modernləşdiriləcək. Bu istiqamətdə tədbirlərin görülməsi daha adaptiv versiyadır".

Əli Hüseynov