ABŞ prezidenti sanksiyaların müddətini niyə uzatdı?

Xaqani CƏFƏRLİ

ABŞ prezidenti Donald Tramp Rusiyaya qarşı bir sıra sanksiyaların daha bir il müddətinə uzadılmasına qərar verib. Müddəti uzadılan sanksiyaların sırasında hələ 2014-cü ildə Barak Obama tərəfindən tətbiq edilmiş qadağalar da var. Sanksiyaların müddətinin uzadılması qadağaların tətbiq edilməsini nəzərdə tutan sərəncamlarda qeyd olunan hərəkətlər və siyasətlər ABŞ-nin milli təhlükəsizliyi və xarici siyasət maraqları üçün fövqəladə təhlükə yaratmaqda davam etməsi ilə izah edilir.

Sanksiyaların uzadılmasının bir neçə səbəbi var. Birincisi, Rusiya Ukraynaya qarşı müharibəni davam etdirməkdədir və sülhə maraq göstərmir. Belə bir şəraitdə Tramp sanksiyaların qüvvədən düşməsinə imkan verə bilməz. Əgər, Tramp müharibəni dayandıra bilməsə, bu, ciddi şəkildə onun və tərəfdarlarının əleyhinə işləyəcək. İkinci səbəb isə onunla bağlıdır ki, Konqresdə Ukraynanı dəstəkləyən çoxluq mövcuddur. Tramp isə həmin çoxluğun mövqeyini nəzərə almağa məhkumdur. 

Trampın sanksiyaları daha bir il müddətinə uzadılması haqqında sərəncamından bir gün öncə ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasındakı ikipartiyalı qrup Rusiyanın təcavüzünə qarşı mübarizədə Ukraynaya dəstək ifadə edib. Konqresmenlər bildiriblər ki, Rusiya diktatoru Vladimir Putinin Ukraynaya qarşı müharibədə uğur qazanmasına imkan verilməməlidir və Rusiya strateji məğlubiyyətə uğradılmalıdır. Bu qrupda Cənubi Karolinadan olan respublikaçı Co Vilson kimi nüfuzlu konqresmenin olması Trampı Rusiyaya qarşı güzəştə getməkdən çəkindirir. İki partiyalı qrupun müharibənin üç ilinin tamam olması ilə bağlı hazırladıqları Qətnamə layihəsinin preambulasında rusların Ukraynaya qarşı törətdiyi 100 mindən çox hərbi cinayət xatırlanır. Qətnamədə konqresmenlər Ukrayna xalqına ABŞ-nin sadiqliyini və Ukraynaya güclü dəstəyini bir daha təsdiqləməklə yanaşı, işğal edilmiş ərazilər üzərində Kiyevin nəzarətinin bərpa edilməsinin zərurətini, eləcə də Ukraynanın Avro-Atlantik institutlara inteqrasiyasına dəstək ifadə ediblər.

Trampın sanksiyaları uzatmasının üçüncü səbəbi bu qadağalardan ABŞ-nin faydalanmasıdır. Məsələn, keçmiş prezident Baydenin "vida" sanksiyaları hesab olunan son qadağası Rusiya iqtisadiyyatının neft-qaz sektoruna ağır zərbə vurub. Ən son məlumatlara görə, Baydenin "vida" sanksiyaların təzyiqi nəticəsində Rusiyada daha iki maye qaz zavodu fəaliyyətini dayandırıb. Bunlar Novatek şirkətinin "Krioqas-Vısotsk" və Rusiyanın qaz nəhəngi "Qazprom"un "Portovaya-LNG" zavodlarıdır. Hər iki zavod bütün əməliyyatları fevralın 27-dək başa çatdırmaq tələbi ilə yanvarın əvvəlində ABŞ Maliyyə Nazirliyi tərəfindən qara siyahıya salınmışdı. "Qazprom"un "Portovaya-LNG" zavodu Rusiyanın ən böyük maye qaz zavodu hesab olunur. Bu zavodların fəaliyyətini dayandırması Rusiyanın qlobal enerji bazarlarındakı mövqelərinə sarsıdıcı zərbə vurur. Bundan ən çox yararlanan ölkələrin siyasında ABŞ birincidir. Tramp ABŞ-da neft-qaz hasilatını təşviq etmək istəyir. Bunun üçün ilk növbədə satış bazarları əldə edilməlidir. Bunun ən asan yolu da qlobal enerji bazarında ən böyük paya sahib olan ölkələrdən biri olan Rusiyanın neft və qaz ixracatını məhdudlaşdırmaqdır.

Tramp Böyük Britaniyanın Baş naziri Kir Starmerlə birgə keçirdiyi mətbuat konfransında bəyan edib ki, müharibəyə ya indi son qoyulacaq, ya heç bir zaman. Tramp ilk dəfədir ki, belə fikir səsləndirir. Belə görünür ki, Trampın atəşkəsə və sülhə nail ola biləcəyi ilə bağlı nikbinliyi azalıb. Bu isə o deməkdir ki, sanksiyalar Rusiyaya qarşı təzyiq vasitəsi olaraq qalacaq.