AES atom bombası kimi partlaya bilərmi?

Geniş ictimaiyyət uzun müddətdir nüvə reaktorlarına qarşı müəyyən ehtiyat və narahatlıq hiss edir. Bunun əsas səbəblərindən biri çoxlarının atom enerjisini atom bombaları ilə əlaqələndirməsidir. Bu yanaşma Yaponiyanın Xiroşima və Naqasaki şəhərlərinə atılan və II Dünya müharibəsini başa çatdıran iki atom bombasından sonra formalaşıb.

Qaynarinfo xəbər verir ki, həmin partlayışlar və onlardan əvvəl keçirilmiş "Trinity” sınağı atom dövrünün başlanğıcını qoyub. Alimlər daha sonra atom enerjisindən istifadə edərək dünyanın müxtəlif yerlərində evləri təmiz enerji ilə təmin etmək üçün ilk nüvə reaktorlarını hazırlayıblar. Bu barədə "SlashGear” yazır.

Pensilvaniyadakı "Three Mile Island”, Ukraynadakı Çernobıl və Yaponiyadakı Fukusima kimi nüvə qəzalarından sonra bir çox insan atom reaktorlarının təhlükəsi ilə bağlı narahatlıq keçirir. Buna görə də tez-tez belə sual yaranır: nüvə reaktoru atom bombası kimi partlaya bilərmi?

Qısa cavab: xeyr. Nüvə reaktoru atom bombası kimi partlaya bilməz. Çünki hər iki texnologiyanın əsasını nüvələrin parçalanması təşkil etsə də, onlar tamamilə fərqli sistemlərdir.

Lakin bu, reaktorların təhlükəsiz olduğu anlamına gəlmir. Müəyyən şəraitdə aktiv zonanın əriməsi yaxın ərazilərə atom silahının havada partlamasından daha uzunmüddətli zərər vura bilər. Çernobıl qəzası və onun nəticələri, eləcə də digər nüvə qəzaları buna nümunədir.

Həm nüvə bombası, həm də nüvə reaktoru mürəkkəb fiziki proseslərə əsaslanır. Sadə dillə desək, birincisi nəzarətsiz enerjinin çox güclü partlayış şəklində ayrılmasıdır, ikincisi isə elektrik enerjisi istehsalı üçün idarə olunan enerji buraxılışıdır.

Reaktorun bomba kimi partlaya bilməməsinin səbəbi onun quruluşu, istifadə etdiyi yanacaq növü və nüvə detonasiyasının həyata keçirilməsinin adi elektrik istehsalından daha mürəkkəb olmasıdır. Reaktorlarda əsasən uran-235 kimi nüvə yanacağından istifadə olunur.

Nüvə reaktoru əslində artıq bir əsrdən çox yaşı olan buxar turbinləri texnologiyasından istifadə edən mürəkkəb sistemdir. Fərq ondadır ki, burada enerji atomların parçalanması — nüvə parçalanması prosesi nəticəsində əldə edilir.

Nüvə reaktorunun aktiv zonasında suya batırılmış yanacaq çubuqları yerləşir. Su həm soyuducu, həm də istilikdaşıyıcı rolunu oynayır. Bundan əlavə, idarəedici çubuqlar mövcuddur. Onlar zəncirvari parçalanma reaksiyasını zəiflətmək üçün aktiv zonaya daxil edilir və ya reaksiyanı gücləndirmək üçün çıxarılır.

Parçalanma zamanı yaranan enerji suyu qızdırır və buxara çevirir. Daha sonra həmin buxar turbinə yönəldilir və turbinin fırlanması nəticəsində elektrik enerjisi istehsal olunur.

Nüvə bombası isə tamamilə fərqli prinsiplə işləyir. O, yanacaqda nəzarətsiz nüvə parçalanmasına əsaslanır. Bu yanacaq adətən plutonium-239 və ya uran-235 olur.

Müasir nüvə bombalarında yanacağın ətrafına yerləşdirilən partlayıcı maddələr onun sıxlığını artırmaq üçün istifadə olunur və nəticədə kritik kütlə yaranır. Daha sonra neytronların daxil edilməsi zəncirvari reaksiyanı başladır və atom partlayışı baş verir.

Termonüvə bombaları isə başqa prinsipə əsaslanır. Onlar nüvə parçalanması partlayışından istifadə edərək hidrogen izotoplarının sintez reaksiyasını başladır və nəticədə adi parçalanma bombalarından daha güclü partlayış yaradır.

Aydın