Afrikada yeni bir dövr bağlanır: Fransa

Fransanın Mali, Niger və Burkina Fasodan çıxması, Seneqalın bu ölkədəki Fransa bazasını bağlamaq qərarı və Çadın hərbi əməkdaşlığı dayandırmasından sonra Fransa bölgədəki müttəfiqlərini bir-bir itirir. O qədər ki, 2020-ci ildə 10.700 olan Saharaaltı Afrikada Parisdəki əsgərlərin sayı son 5 ildə 2.280-ə düşüb.

Bizimyol.info "trthaber"ə istinadən xəbər verir ki, Fransanın Qərbi Afrikadakı hərbi mövcudluğu onun müstəmləkəçilik tarixindən qaynaqlanır. 1960-cı illərdə Niger, Çad və Qabon da daxil olmaqla bir çox Afrika ölkələri müstəqillik əldə edib, fransızların himayəsindən azad edilsələr də, Paris hökuməti yaxın vaxtlara qədər müxtəlif əməkdaşlıqlarla bu ölkələrdə hərbi varlığını qoruyub saxlayıb.

Fransanın 1970-ci ildə Afrika qitəsində 20 min əsgəri olduğu halda, 2022-ci ildə bu rəqəm 6 minə qədər azalıb. Bu vəziyyət çox vacibdir. Çünki Afrika qitəsindəki fransız əsgərləri Parisin bölgəyə təsirinin ən mühüm göstəricisi idi.

2020-ci ilin yanvar ayında Fransanın Malidə 5000, Nigerdə ​​1500, Cibutidə 1500, Çadda 1000, Fil Dişi Sahilində 600, Qabonda 350, Seneqalda 350 və Burkina Fasoda 400 əsgəri qalıb. Mali, Burkina Faso və Niger hərbi administrasiyaları Fransa ilə hərbi müqavilələrini ləğv etdikdən sonra 2023-cü ilin dekabr ayından etibarən Fransanın bu üç ölkədə artıq qoşunları yoxdur.

Çad rəhbərliyinin tələbi ilə 2025-ci ilin yanvar ayından etibarən ölkədəki 3 hərbi bazasını təhvil verən Fransa, dünəndən etibarən Fil Dişi Sahilindəki yeganə hərbi bazasını da Fil Dişi Sahili ordusuna təhvil verib. Çadda xidmət edən bütün fransız əsgərləri ölkəni tərk etdiyi halda, Fil Dişi Sahilindəki 80 əsgər ölkədə xidmətini davam etdirəcək.

Təxminən 350 əsgərin olduğu Seneqaldakı Fransa bazasının da ilin sonunda bağlanacağı gözlənilir. Sayı hələ dəqiq olmasa da, Fransanın Seneqalda da əsgər saxlaya biləcəyi bildirilir. Cibuti və Qabondakı fransız qoşunlarının sayında heç bir dəyişiklik baş verməyib.

Fransa prezidenti Emmanuel Makron 2017-ci ildə vəzifəyə gəldikdən sonra Paris hökuməti ilə Afrika ölkələri arasında müxtəlif böhranlar yaşanıb və Fransanın qitədəki hərbi varlığı azalıb.

Mali 2022-ci ildə Fransa ilə müdafiə sahəsində əməkdaşlıq müqavilələrini ləğv edib. Fransa isə Malinin birtərəfli qaydada ləğvetmə qərarını "qanunsuz" adlandırıb, lakin 2022-ci ilin avqustuna qədər qoşunlarını ölkədən çıxarıb.

Təxminən bir il sonra, 2023-cü ilin yanvarında Burkina Faso Fransa ilə hərbi əməkdaşlığı dayandırıb və fransız əsgərlərinin ölkəsini tərk etməsini tələb edib. 2023-cü ilin fevralında 400 fransız əsgəri bu ölkəni tərk edib.

Fransanın hərbi qüvvələrini çıxardığı başqa bir ölkə Niger idi. Niger 2023-cü ilin avqustunda Parislə hərbi əməkdaşlığı dayandırıb, Fransa isə həmin ilin dekabr ayına qədər təxminən 1500 əsgərini bu ölkədən çıxarıb.

Bundan əlavə, Fransa Cibuti istisna olmaqla, bir çox Afrika dövlətlərində hərbi mövcudluğunda dəyişikliklər etməyi planlaşdırıb.

Çad hökuməti noyabrın 28-də Fransa ilə imzalanmış müdafiə sənayesi və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı ləğv etmək qərarını açıqlayıb. Çad hakimiyyəti ölkədə yerləşdirilmiş 1000 fransız əsgərinin 2025-ci il yanvarın 31-nə qədər çıxarılmasını istəsə də, Fransa döyüş təyyarələri və qoşunları dekabr ayından ölkəni tərk etməyə başlayıb. Çad prezidenti Mohamed İdriss Debi Itno Yeni il ərəfəsində Fransa qoşunlarının yanvarın 31-dək ölkədən çıxarılacağını açıqlayıb.

Son olaraq, Seneqal Prezidenti Bassirou Diomaye Faye Yeni il mesajında ​​müstəqil bir ölkədə heç bir xarici hərbçinin olmaması lazım olduğunu ifadə edərək, o, 2025-ci ilə qədər ölkədə bütün xarici hərbi mövcudluğa son qoymaq üçün doktrina hazırlamaq barədə göstəriş verdiyini bildirib.

Fil Dişi Sahili prezidenti Alassane Ouattara da Yeni il çıxışında ölkədəki Fransa hərbi bazasının bu ay Fil Dişi Sahilinə təhvil veriləcəyini açıqlayıb.

XV əsrdə İntibah dövründən başlayan Avropa şüuru müstəmləkəçilik fəaliyyətinin yaranmasında danılmaz təsir göstərib. Sonrakı əsrdə coğrafi kəşflərin başlaması və Sənaye İnqilabı ətdən-qandan müstəmləkəçilik fəaliyyətinin yaranmasına səbəb olub.

Fransanın müstəmləkə torpaqları axtarışını iki əsas hissədə qiymətləndirmək olar. XVI əsrdən etibarən Şimali Amerika, Antil adaları, Şərqi Hindistanın bir hissəsi və Afrikanın bir hissəsi Fransanın təsiri altına düşüb. 1830-cu ildən başlayaraq 19-cu əsr Fransa üçün qüdrətli bir imperiya arzusunun gerçəkləşdiyi mühüm dövr olub. Bu əsrdə Fransa Hind-Çin (Laos, Kamboca, Vyetnam), Yeni Kaledoniya, Fransız Polineziyası kimi yeni müstəmləkələr əldə edərək Osmanlı İmperiyasının zəifliyindən istifadə edərək İngiltərə ilə birlikdə Afrikada mütləq söz sahibi olub.

Bir çox ölkələr, o cümlədən Əlcəzair (1830), Qabon (1839), Mavritaniya (1854), Seneqal (1854), Qvineya (1855), Fil Dişi Sahili (1855), Konqo (1859), Mali (1883), Madaqaskar (1896), Benin (189), Benin (189), 1918-Fransa), Çad (1900) və Niger (1900). Fransa ya birbaşa tutduğu ölkələri müstəmləkə edib, ya da Tunis (1881), Mərakeş (1912), Laos (1893), Kamboca (1863) və Vyetnam (1862) kimi protektoratlar adı altında nəzarət altına alıb.

Fransa 1524-cü ildə başlayan müstəmləkəçilik fəaliyyəti ilə Afrikanın qərbində və şimalında 20-dən çox ölkədə öz hökmranlığını qurub. Afrikanın 35 faizi 300 il Fransanın nəzarətində olub.
 Seneqal, Fil Dişi Sahili və Benin kimi ölkələr o illərdə Fransa tərəfindən qul ticarəti mərkəzi kimi istifadə edilib və bölgədəki bütün qaynaqlar istismar olunub.

Qadir, Bizimyol.info