Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

Ağ evin Azərbaycan qərarı

Ağ evin Azərbaycan qərarı

Icma.az bildirir, Xalq qazeti portalına istinadən.

Qlobal gücün regional planı

Cənubi Qafqazın dəyişən siyasi konfiqurasiyası fonunda Bakı–Vaşinqton xəttinin sürətlə aktuallaşması bölgədə yeni siyasi reallığın formalaşmaqda olduğuna işarə edir. Əgər bir neçə il öncə ABŞ-ın Qafqaz siyasətində qeyri-müəyyənlik, selektiv maraq və passiv müşahidəçilik ön planda idisə, bu gün artıq proseslərə aktiv və sistemli şəkildə müdaxilə edən, yeni regional düzən formalaşdırmaq istəyən Vaşinqtonla qarşı-qarşıyayıq. Və bu konfiqurasiya daxilində Birləşmiş Ştatların əsas strateji dayanacaq nöqtəsi – heç şübhəsiz, Azərbaycandır.

ABŞ-ın bu seçimi nə geosiyasi təsadüfdür, nə də təcrid olunmuş diplomatik addım. Seçim Vaşinqtonun son illər beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən struktur dəyişikliklərə verdiyi sistemli cavabın bir hissəsidir. Geosiyasi reallıqlar dəyişir – Rusiya zəifləsə də, təsir imkanlarını qorumağa çalışır, İran sərhədyanı siyasətdə dəyişkən mövqe tutur, Çin isə Mərkəzi Asiyadan Qafqaza qədər uzanan yeni iqtisadi və logistik təsir sahələri qurur. Belə bir fonda ABŞ üçün etibarlı, çevik və müstəqil qərarvermə qabiliyyətinə malik aktorlarla yeni ittifaqlar qurmaq zərurətə çevrilir. Azərbaycan bu kontekstdə ABŞ üçün təkcə mümkün tərəfdaş deyil, həm də zəruri siyasi seçimdir.

Azərbaycanın belə gündəmə gəlməsi, əslində, ABŞ-ın bu ölkəyə qarşı əvvəlki münasibətindən prinsipial şəkildə fərqlənir. Xatırladaq ki, 1992-ci ildə qəbul edilmiş Azadlığı Müdafiə Aktının 907-ci düzəlişi ABŞ-ın Azərbaycana birbaşa yardımını qadağan edirdi. Düzəliş Ermənistanın təzyiqləri nəticəsində Konqresdə qəbul olunmuşdu və Azərbaycanın ABŞla təhlükəsizlik və iqtisadi əməkdaşlığını uzun illər boyu məhdudlaşdırmışdı. 907-ci düzəlişin mahiyyəti, əslində, Vaşinqtonun Azərbaycanla münasibətlərinə ideoloji və birtərəfli yanaşmasının göstəricisi idi. Həmin dövrdə ABŞ-ın Qafqaz siyasəti əsasən erməni diasporasının maraqlarını əks etdirirdi və Azərbaycan bu prosesdə uzun müddət “kənar müşahidəçi” mövqeyində saxlanılmışdı.

Lakin 11 sentyabr 2001 hadisələrindən sonra dünya siyasətində baş verən dönüş ABŞ-ın Cənubi Qafqaz siyasətinə də təsir göstərdi. Terrora qarşı qlobal mübarizənin əsas komponentinə çevrilən regionlarda ABŞ özünə yeni strateji tərəfdaşlar axtarmağa başladı. Elə bu mərhələdə 907-ci düzəlişin icrası təxirə salındı və Azərbaycanla Vaşinqton arasında ilk real təhlükəsizlik əməkdaşlığı müstəvisində təmaslar quruldu. Bakı ABŞ üçün strateji tranzit nöqtəsi, logistik platforma və enerji təhlükəsizliyində alternativ təminatçı rolunu oynamağa başladı. Bütün bunlar Vaşinqtonun yanaşmasında geosiyasi rasionalizmin emosional və diaspor yönümlü siyasət üzərində üstünlük qazanmasına gətirib çıxardı.

Bugünkü vəziyyət isə bu keçidin artıq tamamlanmış mərhələyə daxil olduğunu göstərir. ABŞ artıq Azərbaycanla münasibətləri yalnız regional təhlükəsizlik konteksində deyil, qlobal balans siyasətinin ayrılmaz parçası kimi qiymətləndirir. Vaşinqton Azərbaycanın həm Rusiya ilə ehtiyatlı balansını, həm İranla nəzarətli münasibətlərini, həm də İsraillə açıq və dərin əməkdaşlığını strateji baxımdan kompleks güc balansı yaratmaq üçün unikal resurs kimi dəyərləndirir. Məhz bu baxımdan, Azərbaycan indi ABŞ üçün Cənubi Qafqazda sadəcə tərəfdaş deyil – siyasi yöndən əsas dayaqlardan biridir.

Vaşinqtonun bu strateji yanaşması, şübhəsiz ki, geoiqtisadi və hərbi-siyasi qarşılıqlı maraqlara əsaslanır. Azərbaycan nəinki enerji resurslarının Qərbə təhlükəsiz çatdırılması üçün əsas dəhlizdir, həm də Şərq–Qərb və Şimal–Cənub tranzit marşrutlarının qovşağında yerləşən, bir çox regional layihənin siyasi və texniki lokomotividir. Hazırda ABŞ bu imkanları yalnız enerji müstəvisində deyil, həm də təhlükəsizlik, rəqəmsal infrastruktur və regiondaxili sabitliyin təminatı sahəsində istifadə etməyə çalışır.

Azərbaycanın müstəqil qərarvermə bacarığı və öz maraqlarına əsaslanan xarici siyasəti ABŞ-ın bu ölkəyə yönəlmiş strateji yanaşmasının əsasında dayanır. Çünki Vaşinqton üçün etibarlı tərəfdaş olmaq, ilk növbədə, öz maraqlarını başa düşən və onları açıq müdafiə edən siyasi liderlik deməkdir. Elə bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin balanslı, rasional və prinsipial siyasəti ABŞ-da yalnız real təhlükəsizlik partnyoru kimi yox, həm də regionda institusional sabitlik daşıyıcısı kimi qəbul edilir.

ABŞ-ın Cənubi Qafqaz və daha geniş mənada Avrasiya siyasətindəki təməl hədəflər günümüzün çoxqütblü dünya sistemində yeni balans mərkəzləri yaratmaqla bağlıdır. Rusiya Federasiyasının öz təsir sahəsini bərpa etməyə çalışdığı, İranın regionda şaxələndirilmiş təsir mexanizmləri qurduğu, Çinin isə “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü ilə Avrasiyanın dərinliklərinə iqtisadi nüfuz etməyə başladığı bir vaxtda, Vaşinqton bu üç güc mərkəzinin qarşısında tənzimləyici, balansyaradıcı və sabitləşdirici qüvvə kimi çıxış edə biləcək tərəfdaşlara ehtiyac duyur.

Azərbaycan bu funksiyanı yerinə yetirmək üçün institusional, strateji və siyasi kapital baxımından uyğun aktordur. Bakı regionda öz siyasi iradəsi və dövlətçilik institutları ilə sabitlik təmin edən, eyni zamanda, çoxvektorlu diplomatiya vasitəsilə ziddiyyətli maraqları eyni platformada cəmləşdirə bilən nadir dövlət nümunəsidir.

Son aylarda ABŞ ilə Azərbaycan arasında gedən danışıqların strukturlaşmış və konkret nəticələrə yönəlmiş format alması da bu strateji yanaşmanın real təzahürüdür. Tramp Administrasiyası dövründə daha aydın şəkildə cızılmış bu xətt, xüsusən Stiv Uitkoffun Bakıya səfəri ilə praktik məcraya keçdi. ABŞ daha əvvəl öz geosiyasi təsirini bölgədə əsasən beynəlxalq QHT-lər və diplomatik hesabatçılıq vasitəsilə icra edirdisə, bu gün artıq, o, lokal və regional güclərlə birbaşa əməkdaşlıq əsaslı modelə keçir – və bu modelin mərkəzində Azərbaycan durur.

Azərbaycanın seçilməsi yalnız siyasi stabilikliklə izah olunmur. Bakı uzun illərdir ki, İsraillə yüksək səviyyəli, çoxşaxəli və dərin strateji münasibətlər qurub. ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki əsas müttəfiqi olan İsrailə bağlı yeni geosiyasi konstruksiyalarda Azərbaycanın iştirakı artıq təbii zərurət kimi görünür. Bakı bu üçbucaqda – Vaşinqton–Təl-Əviv–Bakı oxunda – dinamik, təşəbbüskar və dayanıqlı oyunçu kimi dəyərləndirilir.

Azərbaycanın əlavə bir üstünlüyü isə onun beynəlxalq sistemdə özünü identifikasiya etmə üsulundadır. Bakı özünü nə “Qərbin forpostu”, nə də “Şərqin müdafiəçisi” kimi təqdim edir. Azərbaycan öz suveren qərarvermə modelinə və balanslaşdırılmış diplomatiyasına əsaslanan milli maraq prioritetlərini önə çıxaran ölkədir. Bütün bunlar ABŞ-ın yeni xarici siyasət doktrinasında mühüm yer tutan “reallıq əsaslı tərəfdaşlıq” prinsipi ilə üst-üstə düşür.

Vaşinqton bu dəfə özünə yalnız loyal və itaətkar tərəfdaş axtarmır. O, özünəməxsus geosiyasi kimliyə malik, lakin ABŞ-la maraqları kəsişən ölkələrlə sabit və qarşılıqlı faydalı münasibətlər qurmaq istəyir. Bu mərhələdə Azərbaycanın üstünlüyü onun Yaxın Şərqlə Mərkəzi Asiya arasında əlaqələndirici körpü funksiyasını yerinə yetirməsi və bu körpünün hər iki tərəfində dayanıqlı əlaqələrə malik olmasıdır. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Səudiyyə Ərəbistanı, Bəhreyn kimi ölkələrlə paralel şəkildə həm siyasi, həm iqtisadi əməkdaşlıq mexanizmləri, həm də humanitar və mədəni kanallar aktivləşib. Mərkəzi Asiya ilə isə Azərbaycanın enerji, nəqliyyat və ticarət sahəsində qurduğu əməkdaşlıq artıq inteqrativ xarakter alır. Bütün bunlar Azərbaycanın regional lider funksiyasını möhkəmləndirir. ABŞ bu liderliyi dəstəkləməklə, əslində, öz strateji niyyətlərini dolayısı ilə həyata keçirməyə çalışır.

Vaşinqton üçün Azərbaycanla tərəfdaşlıq, eyni zamanda, regional təhlükəsizlik sisteminin yenidən dizaynı baxımından da önəmlidir. ABŞ yeni regional nizam qurmaq üçün güvənə biləcəyi sabit dayaqlara ehtiyac duyur. NATO-nun bilavasitə iştirakı mümkün olmayan coğrafiyada Azərbaycan kimi aktorların rolunu gücləndirmək, həmçinin enerji və hərbi-texniki əməkdaşlıq sahəsində bu ölkələri çevik şəkildə inteqrasiya etmək Ağ Evin strateji planlarında mərkəzi yer tutur.

Azərbaycanın bu sistemə qoşulması, yaxud bu sistemin onun ətrafında qurulması artıq texniki detal məsələsidir. Söhbət ABŞ-ın Cənubi Qafqazda uzunmüddətli “təhlükəsizlik dayağı”ndan gedir – və bu dayağın adı Bakıdır.

Məhz bu prizmadan baxanda, son zamanlar gündəmə gətirilən “İbrahim müqavilələri” nin genişləndirilməsi ideyası da yalnız diplomatik və simvolik səciyyə daşıyır. Azərbaycan üçün İsraillə münasibətlər artıq çoxdan formallaşıb, əməkdaşlıq hərbi və iqtisadi sferalarda dərinləşib. Bu baxımdan “İbrahim sazişinə qoşulmaq” yalnız mövcud münasibətlərin beynəlxalq hüquqi konstruksiyada tanınması olardı.

Şəbnəm ZEYNALOVA,
XQ-nin siyasi analitiki, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:184
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 07 Avqust 2025 10:00 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see400

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see321

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see300

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see299

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see296

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see291

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see289

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see275

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see273

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see269

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see259

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see254

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see253

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see247

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see235

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see230

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see210

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see207

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see188

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see183
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri