Ağrı beynin uydurması imiş 400 illik nəzəriyyə alt üst oldu

Müasir elm ağrı haqqında 400 illik təsəvvürləri alt-üst edən yeni nəzəriyyələr irəli sürür. Fransız filosofu Rene Dekartın XVII əsrdə təklif etdiyi "mexaniki zəng" modeli, yəni sinirlərin zədə siqnalını beyinə birbaşa ötürməsi ideyası artıq özünü doğrultmur.
Demokrat.az-ın məlumatına görə yeni araşdırmalar sübut edir ki, ağrı bədənin göndərdiyi sadə siqnal deyil, beynin yaratdığı mürəkkəb "hallüsinasiya" ola bilər.
Dekartın modelinin əsas çatışmazlığı eyni zədəni alan insanların niyə fərqli dərəcədə ağrı hiss etməsini və ya fiziki zədə olmadan ağrının niyə yarandığını izah edə bilməməsi idi. 1965-ci ildə irəli sürülən "qapı nəzarəti" nəzəriyyəsi isə göstərdi ki, onurğa beynində ağrı siqnallarını "açıb-bağlayan" xüsusi mexanizm mövcuddur. 2024-cü ildə aparılan genişmiqyaslı tədqiqat isə ağrının qavranılmasında beynin proqnozlaşdırma qabiliyyətinin həlledici rol oynadığını üzə çıxarıb.

Alimlər ağrının beyində doğulmasına dair üç əsas sübut gətirirlər. Birincisi, amputasiya olunmuş üzvlərdə hiss edilən "fantom ağrıları"dır ki, burada heç bir fiziki reseptor olmadığı halda insan kəskin ağrı hiss edir. İkincisi, plasebo effekti vasitəsilə ağrının heç bir dərman müdaxiləsi olmadan aradan qaldırılmasıdır. Üçüncüsü isə heç bir patologiya tapılmayan xroniki ağrılardır. Bu hallarda beyin bədəni qorumaq üçün həddindən artıq həssaslıq rejiminə keçir və hər hansı kənarlaşmanı təhlükə kimi qiymətləndirir.
Buna baxmayaraq, bütün ekspertlər ağrını "idarə olunan hallüsinasiya" adlandırmaqla razılaşmırlar. Bəzi tədqiqatçıların fikrincə, ağrı təkcə beynin deyil, immunitet, endokrin və sinir sistemlərinin bütöv bir kompleks şəklində işləməsinin nəticəsidir. Beləliklə, ağrı bədənin konkret bir nahiyəsində deyil, beynin orqanizmi qorumaq üçün qəbul etdiyi qərarın içində gizlənir. Keçmiş təcrübələr, gözləntilər və emosional vəziyyət ağrının ayrılmaz tərkib hissələrinə çevrilir.
İsmayıl
Demokrat.az