Ağrısız həyat insanın ən böyük nemətlərindəndir

12 oktyabr – Ümumdünya Ağrı ilə Mübarizə Günüdür

İnsan bəzən sağlamlığın qədrini yalnız ağrı həyatının adi axarını dəyişəndə anlayır. Səhər rahat oyanmaq, sərbəst hərəkət etmək, işləmək, ailəsi və doğmaları ilə qayğısız vaxt keçirmək həyatın təbii nemətləri kimi görünür. Lakin bir ağrı insanın bütün diqqətini özünə yönəldə, gecəsini yuxusuz, gününü narahat edə, hətta ən sadə işləri belə çətinləşdirə bilər. Ağrı bədənin xəbərdarlıq siqnalıdır. Bu siqnalı anlamaq, səbəbini müəyyənləşdirmək və vaxtında tibbi yardım almaq isə sağlamlığın qorunmasının mühüm şərtidir.

Ağrı ilə mübarizə məsələsi beynəlxalq səhiyyə gündəliyində uzun illərdir xüsusi yer tutur. 2004-cü ildə Beynəlxalq Ağrı Araşdırmaları Assosiasiyası (IASP), Dünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) və Avropa Ağrı Federasiyasının iştirakı ilə ağrı probleminə qlobal diqqət yönəldən beynəlxalq təşəbbüs - Qlobal Ağrı ilə Mübarizə Günü irəli sürülüb. Bu təşəbbüsün əsas məqsədi ağrının yalnız fərdi narahatlıq deyil, həm də ciddi tibbi, sosial və ictimai sağlamlıq problemi olduğunu diqqətə çatdırmaq, ağrıdan əziyyət çəkən insanların müvafiq tibbi yardıma çıxışını yaxşılaşdırmaqdır.

Dünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, ağrı bir çox xəstəlik və zədələnmənin əsas əlamətlərindən biridir. Bəzən o, orqanizmin təhlükəyə qarşı müdafiə reaksiyası kimi meydana çıxır, bəzən isə uzun müddət davam edərək insanın həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə aşağı salır. Xroniki ağrı bəzi hallarda ilkin xəstəlik və ya zədələnmə aradan qalxdıqdan sonra da davam edə bilər. Belə vəziyyətlərdə ağrı yalnız başqa xəstəliyin əlaməti deyil, ayrıca qiymətləndirilməli və müalicə olunmalı sağlamlıq problemi kimi nəzərdən keçirilir.

Baş ağrıları, miqren, bel və boyun ağrıları, sinir mənşəli ağrılar, oynaq xəstəlikləri, travmalar və xərçənglə əlaqəli ağrılar insanın gündəlik fəaliyyətini məhdudlaşdıra bilən müxtəlif ağrı növlərindəndir. Onların yaranma səbəbləri və müalicə üsulları fərqlidir. Buna görə də ağrının yerinə, xarakterinə, davametmə müddətinə və müşayiət olunan digər əlamətlərə diqqət yetirilməlidir. Eyni əlamətin müxtəlif xəstəliklərdən qaynaqlana bilməsi özbaşına diaqnoz qoymağın təhlükəli olduğunu göstərir.

Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyinin mütəxəssis-eksperti, həkim-nevroloq Mərziyə Məmmədova baş ağrıları ilə bağlı nazirliyin rəsmi səhiyyə platformasında dərc olunmuş müsahibəsində bu problemin düzgün qiymətləndirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Onun izahına görə, baş ağrıları gərginlik tipli ağrılar, miqren və digər formalar şəklində özünü göstərə bilər. Dəqiq diaqnoz üçün xəstənin şikayətləri, xəstəlik tarixçəsi və zərurət olduqda müvafiq müayinələr nəzərə alınmalıdır. Mütəxəssis həkim təyinatı olmadan ağrıkəsici dərmanlardan həddindən artıq istifadə edilməsinin ağrıların daha da güclənməsinə səbəb ola biləcəyinə diqqət çəkib.

Bu fikir ağrı ilə mübarizənin mühüm tərəfini üzə çıxarır: ağrını müvəqqəti azaltmaqla onun səbəbini aradan qaldırmaq eyni şey deyil. Ağrıkəsicilərin nəzarətsiz istifadəsi bəzi hallarda əlavə sağlamlıq problemləri yarada, davamlı baş ağrılarında isə dərmanların həddindən artıq qəbulu ağrının tezliyini artıra bilər. Buna görə müalicə xəstənin vəziyyətinə uyğun seçilməli, dərmanlardan həkim məsləhəti əsasında istifadə olunmalıdır.

Azərbaycanda da ağrının diaqnostikası və müalicəsi üzrə ixtisaslaşmış tibbi xidmətlər mövcuddur. Mərkəzi Klinikanın algologiya - ağrı müalicəsi bölməsi bel və boyun ağrıları, miqren, sinir mənşəli ağrılar, fibromialgiya, oynaq xəstəlikləri və xərçənglə əlaqəli ağrılar kimi müxtəlif problemlər üzrə tibbi məsləhət və müalicə xidmətləri təqdim edir. Bu sahənin inkişafı ağrının səbəbinin müəyyənləşdirilməsi, xəstənin vəziyyətinə uyğun müalicə planının hazırlanması və həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.

Ağrı ilə mübarizədə profilaktika və sağlam həyat tərzi də mühüm yer tutur. Düzgün qidalanma, kifayət qədər yuxu, fiziki imkanlara uyğun hərəkət, iş və istirahət rejiminin qorunması, stressin idarə edilməsi ümumi sağlamlığa müsbət təsir göstərə bilər. Lakin bu tədbirlər davamlı və ya səbəbi bilinməyən ağrıların tibbi müayinəsini əvəz etmir. Qəfil başlayan çox şiddətli baş ağrısı, sinə ağrısı, nəfəs darlığı, qəfil keyimə və ya ətraflarda zəiflik kimi əlamətlər yarandıqda təcili tibbi yardım almaq vacibdir.

Ağrı ilə mübarizənin mənəvi tərəfi də az əhəmiyyət daşımır. Uzun müddət ağrı çəkən insan bəzən yalnız fiziki əziyyətlə deyil, yuxusuzluq, narahatlıq, tənhalıq və gündəlik fəaliyyətlərdən uzaqlaşma ilə də üzləşir. Belə insanlara anlayışla yanaşmaq, onların şikayətlərini kiçiltməmək və vaxtında tibbi yardıma müraciət etmələrinə dəstək göstərmək cəmiyyətin humanist məsuliyyətidir. 

Ağrısız həyat arzusu sadəcə rahatlıq istəyi deyil, insanın fəal yaşamaq ehtiyacıdır. Ağrını dinləmək, onun səbəbini araşdırmaq və elmi əsaslara söykənən müalicəyə üstünlük vermək isə sağlam gələcəyə aparan ən mühüm addımlardandır.

Nurəngiz Adilqızı
XQ