Icma.az
close
up
RU
Alban türkləri haqqında bilmədiklərimiz

Alban türkləri haqqında bilmədiklərimiz

Oxumeni.az saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

Alban türkləri haqqında bilmədiklərimiz

Erməni və gürcü tarixçilərinin son iddialarına görə, albanlar çoxdan yer üzündən silinib gediblər. Albanların türk mənşəyinə toxunmasa da, onların əksinə olaraq Akaki Şanidze yazır: – Albaniya dövləti IV əsrdən XIII əsrə qədər mövcud olmuş, XVII əsrə qədər kilsələrdə Alban əlifbası ilə salnamələr yazılmışdır (Шанидзе 1938.s.3–4). Alban əlifbasından monqollar da istifadə edirdilər (Шанидзе 1938.s.3). Birmənalı şəkildə bildirirəm ki, monqolların zamanında yaşamış Muxtar Qoç (Mxitər Qoş), Gəncəli Kirak (Kirakos Qandzaketsi) öz əsərlərini alban əlifbası ilə alban dilində yazıblar. 1938-ci ildə Albaniya ilə İberiya arasındakı Berdax (Bərdə) monastırından alban əlifbası ilə yazılmış salnamə tapıldı. Salnamənin üzü 1580-ci ildə köçürülmüşdür (Zaza Aleksidze 2003.s.39).

Kerop Patkanov yazır ki, həmin Berdax şəhəri sonrakı Debeddir (Патканов 1883.s.226, 234). Gürcülərin Debed adlandırdıqları monastırın qədim adı Tibet olmuşdur. Bu məlumat onu göstərir ki, İberiyanın bəzi etnosları Altay və Tibet mənşəlidir.

Tibet, Şuşa, Şatberdi, Berdax monastırlarında Alban əlifbası ilə salnamələr, dua kitabları yazılırdı. Əgər 1580-ci ildə salnamənin üzü köçürülübsə, deməli o zamana qədər monastırlarda alban dili və əlifbası ilə dini xadimlər var imiş (Ацкербеков 1942.s.25–55).

Abuladze 1937-ci ildə Matenadaranın Eçmiadzin fondundan alban əlifbası ilə yazılmış bir salnamə tapdı və oxumaq üçün Akaki Şanidzeyə göndərdi. Bununla belə mətnin çap olunmasına ermənilər L.M. Meliksetbekov başda olmaqla qarşı çıxdılar (Меликсетбеков 1942.s.52–55).

63 il sonra Sinay dağının ətəyindəki Müqəddəs Katerina monastırından alban əlifbası ilə yazılmış perqament tapıldı. Məlum oldu ki, həmin perqament nə gürcü, nə erməni dilindədir. Zaza Aleksidze Minqeçevir yazılarının köməyi ilə həmin mətni oxudu və iddia etdi ki, perqamentin dili son Alban dilidir (Zaza Aleksidze 2003.s.5–126).

Zaza Aleksidze perqamentin dilindəki türk sözləri barədə bir söz demir. Ancaq belə bir gerçəyi gizlətmək olmaz ki, Sinay monastırı Məhəmməd peyğəmbərin qayğısı nəticəsində salamat qalmışdı. Peyğəmbər (əleyhissəlam) xüsusi sənəd verib, monastırı vergilərdən azad etmiş, məbədin toxunulmazlığını bununla təmin olunmuşdu. Monastrın keşişləri indiyədək həmin sənədi qoruyub saxlayırlar (Aleksidze 2003.s.46–49).

Xilafət zəifləyəndə Avropanın xaçlı döyüşçüləri Sinay yarımadasını tutdular. 1099-cu ildə monastrı ələ keçirib, 1270-ci ilə qədər əllərində saxladılar. Avropalılar 170 ildə monastrın bir neçə hücrəsini at tövləsinə çevirdilər. Əlyazmaların xeyli hissəsi onların zamanında yanıb külə döndü (Zaza Aleksidze 2003.s.16).

İlhami Cəfərsoy, tarixçi alim.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:209
embedMənbə:http://oxumeni.az
archiveBu xəbər 11 Dekabr 2025 13:07 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see348

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see346

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see337

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see336

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see320

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see315

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see303

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see301

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see300

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see297

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see287

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see286

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see279

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see269

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see267

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see259

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see254

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see239

3 Tesla MRT SAF Hospitalda Nə zaman həyat əhəmiyyətlidir? (VİDEO)

20 Noyabr 2026 15:57see234

Nəhəng gəmidə NAMƏLUM XƏSTƏLİK yayıldı 150 yə yaxın insanda QORXULU ƏLAMƏTLƏR

20 Noyabr 2026 15:17see210
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri