“Ali Attestasiya Komissiyası və Elmlər doktoru dərəcəsi ləğv olunmalıdır, çünki…” ŞOK TƏKLİF KONKRET

“Elm və təhsil nazirinin müşaviri Nicat Məmmədli Azərbaycanda elmlər doktoru mərhələsinin əleyhinə olduğu barədə çıxış edib. Düşüncəmə görə, Nicat müəllimin bu fikiri geniş dəstək almalıdır. O qeyd edib ki, bu mərhələ Sovet elmindən bizə qalmış yadigardır: “Sovet elmi də bunu daha çox alman təhsil sistemindən götürüb. 1819-cu ildən sonra Rusiyanın bir neçə universitetində elmlər doktoru pilləsi təsdiq edilib və istifadə olunmağa başlayıb.” Nazir müşaviri tarixə ekskursiya edərkən bir sıra yanlışlıqlara yol verib”.

KONKRET.az xəbər verir bu fikirləri millət vəkili Etibar Əliyev səsləndirib:

“Gəlin Rusiya elminin formalaşması mərhələlərinə diqqət edək. Hər bir ölkənin Ali təhsil sisteminin formalaşması müəyyən hadisə və tarixlə bağlıdır. Rusiyada universitet yox, akademiyanın təsis edilməsi tarixi hadisədir. Akademiyanın layihəsi imperator I Pyotr tərəfindən işlənilib. Və bu qurum 1725-ci ildə yaradılıb. I Pyotr bu layihənin həyata keçməsi üçün Almaniyanın, Hollandiyanın universitetlərində olub və professorlardan məsləhətlər alıb. Peterbuq Akademiyasının dünyanın buna bənzər elm strukturlarından əsas fərqi ondan ibarət idi ki, Akademiya yaradılarkən Rusiyada Universitet, ibtidai və orta təhsil sistemi formalaşmamışdı. Yuxarıdan qərar belə verilmişdi. Akademiyanın yaradılması haqqında qərarı isə Rusiya imperatriçəsi Yekaterina imzalamışdı. Bu elmi təsisat tədqiqatlar üçün yaradılmışdı. İlk vaxtlar akademik vəzifəsinə xaricdən alimlər dəvət olunmağa başladı. Bu işdə Leonard Eyler, Danil Bernulli, Amper, Qey-Lyüssak, Höte, Kondorse, Laqranj və Didronin əməyi danılmazdır”.

Etibar Əliyev qeyd edib ki, 1750-ci ildə Akademiyanın müxbir üzvü statusu təsis edilib. Akademiyanın üzvləri məktəb reformaları, yeni təhsil müəssisələrinin açılması layihələrini işləməklə yanaşı həm də pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmağa başladılar.

“Onların əsas işləri sırasına dərsliklərin yazılması və tərcüməsi, elmi-populyar ədəbiyyatların tərcüməsi, jurnalların yaradılması da daxil idi. Akademiyanın təşəbbüsü ilə kitab köşkləri, kitabxanalar yaradıldı. Pyotrun xarici ölkələrə təhsil almağa göndərdiyi 8 tələbə geri qayıtdı və onlardan biri də Lomonosov idi. Beləliklə universitet yaratmaq zərurəti ortaya çıxdı. İlk tam formatlı universitet 1755-ci ildə yaradıldı. 1917-ci ildə Rusiyada 124 ali məktəbin 65-i dövlət, 59-u isə qeyri – dövlət ali məktəbləri olub. Humbolt modeli isə yaşayırdı. Təhsil akademik elmlə sıx əlaqədə idi. 1914-cü ildə Akademiyanın 38 həqiqi üzvünün 33 nəfəri ali məktəb professoru olub. Sankt-Peterburq universitetinin professorları (elmlər doktorları yox!) İvan Pavlov 1904-cü ildə və İlya Meçnikov 1908-ci ildə fiziologiya və tibb üzrə Nobel mükafatıan layiq görüldülər. Pavlovun bioqrafiyasında onun tibb üzrə elmlər doktoru dissertasiyanı müdafiə etməsi faktı var. Tibb üzrə Sovet elmlər doktorlarlarından bir nəfər də olsun fiziologiya və tibb üzrə Nobel mükafatı ala bilmədi.

Bəs Eynşteyn necə? Ona “Molekulların yeni ölçülərinin təyinatı” məqaləsinə görə doktorluq elmi dərəcəsi veriblər. Lev Landauya da bir məqləsinə görə elmlər doktoru dərəcəsi verilib. Əslində rəhmətlik Azad Mirzəcanzadə bu modeli tətbiq etmək istəyirdi, lakin bacarmadı”.

Millət vəkilinin sözlərinə görə, Azərbaycanda elmlər doktoru elmi dərəcəsi almadan professor, professor adını almadan isə akademik olmaq mümükün deyil:

“Bizim model tamam fərqlidir. Bir riyaziyyatçı alim 27 yaşında elmlər doktoru olması barədə hər yerdə fəxrlə danışır. Sonra onu Universitetlərin birinə rektor təyin edirlər. Universiteti yaman günə qoyur. Bəli doktorluq dərəcəsi vəzifəyə can atmaq üçün əsas motivasiyadır. İndinin sualı budur: “Doktorluq müdafiə etdinmi?” Məzhəkədir! İndiki doktorluq dissertasiyalarının mövzuları magistr dərəcəsi almaq üçün yazılan dissertasiyalardan çox da fərqlənmir. Elmlər doktoru elmi dərəcəsindən öncə Ali Attestasiya Komissiyası ləğv olunmalıdır. Elmi dərəcələri (magistr və PhD) indiki Qərb modelinə uyğun olaraq universtetlər verməlidir”.

Müşviq Tofiqoğlu

KONKRET.az