Alimin səhvi bütöv bir qitəni necə dəyişdirdi?

İnvaziv növlər müasir ekosistemlər üçün ən böyük təhlükələrdən biri hesab olunur. Başqa bölgələrdən gətirilən bitkilər, həşəratlar və ya heyvanlar yeni mühitdə sürətlə yayılaraq yerli növləri sıxışdırıb çıxara və təbii tarazlığı poza bilirlər.

Qaynarinfo "The Economic Times"a istinadən xəbər verir ki, buna ən məşhur nümunələrdən biri Amerika qitəsində yayılan afrikalaşdırılmış bal arılarıdır.

Bu hadisənin başlanğıcı 1950-ci illərin ortalarına təsadüf edir. Həmin dövrdə braziliyalı genetik Varvik Estevam Kerr ölkənin tropik bölgələrində bal istehsalını artırmağın yollarını axtarırdı.

Bir neçə əsr əvvəl Amerikaya gətirilmiş Avropa bal arıları isti iqlimə zəif uyğunlaşır və məhsuldarlığı aşağı olurdu. Buna görə alimə Cənubi Afrika və Tanzaniyadan Afrika mənşəli arı analarını idxal edərək, onların dözümlülüyünü Avropa arılarının daha sakit xasiyyəti ilə birləşdirən hibrid yaratmaq tapşırılmışdı.

Lakin eksperiment artıq növbəti il nəzarətdən çıxdı.

Nəşrin məlumatına görə, tədqiqat üçün istifadə olunan pətəklər arı analarının koloniyanı tərk etməsinə imkan verməyən xüsusi torlarla təchiz edilmişdi. Ancaq arıxanada çalışan əməkdaşlardan biri bu maneələrin lazımsız olduğunu düşünərək onları söküb.

Nəticədə 26 Afrika mənşəli arı anası Avropa mənşəli işçi arı sürüləri ilə birlikdə təbiətə yayıldı və qısa müddətdə vəhşi koloniyalar yaratdı.

Əvvəlcə alimlər hesab edirdilər ki, nəsillərin qarışması nəticəsində Afrika arılarının xüsusiyyətləri zamanla zəifləyəcək. Lakin əksinə baş verdi. Hibridlər həm tropik iqlimə yüksək uyğunlaşma qabiliyyətini, həm də yuvalarını müdafiə edərkən daha aqressiv davranışlarını qoruyub saxladılar.

Yeni arı növü ildə təxminən 160–480 kilometr sürətlə bütün Amerika qitəsinə yayılmağa başladı. Bir neçə onillik sonra onlar müxtəlif iqlim qurşaqlarını keçərək ABŞ-ın cənub ştatlarına qədər çatdılar.

Nəşr qeyd edir ki, bu arıların təhlükəsi yalnız insanlara hücum etmələri ilə məhdudlaşmır. Afrikalaşdırılmış bal arıları sənaye arıçılığı üçün də problemlər yaradır, pətəkləri daha tez tərk edir və onlara nəzarət etmək daha çətin olur.

Bununla yanaşı, paradoksal olaraq, Kerrin təsadüfi səhvlə yadda qalan eksperimenti Braziliyada bal istehsalının əhəmiyyətli dərəcədə artmasına da səbəb olub. Afrikalaşdırılmış bal arıları tropik şəraitdə son dərəcə məhsuldar olduqlarını sübut etsələr də, aqressiv davranışlarına görə Amerika qitəsinin ən təhlükəli invaziv həşəratlarından biri kimi tanınırlar.

Aydın