Alimlər hesabladı: İnsan Yer tarixində cəmi son dəqiqələrin qonağıdır

Əgər Yerin təxminən 4,5 milyard illik tarixi bir təqvim ilinə sığışdırılsaydı, müasir insan yalnız 31 dekabr axşamı meydana çıxardı, bəşəriyyətin bütün yazılı tarixi isə Yeni ilin başlanmasına cəmi bir neçə on saniyə qalmış baş verərdi. 

Qayanrinfo xəbər berir ki, bu barədə "Space Daily” nəşri yazıb.

Məqalədə qeyd olunur ki, bu müqayisə insanlığın Yerin yaşı ilə müqayisədə nə qədər qısa tarixə malik olduğunu daha aydın təsəvvür etməyə imkan verir. NASA-nın hesablamalarına əsasən, Yer təxminən 4,5 milyard il əvvəl formalaşıb. Bu müddət bir təqvim ilinə uyğunlaşdırıldıqda, hər gün təxminən 12,3 milyon ilə, hər saat 514 min ilə, hər dəqiqə 8 600 ilə, hər saniyə isə təxminən 143 ilə bərabər olur.

Bu modelə görə, insanlar yalnız ilin son axşamında meydana çıxır, əkinçilik son dəqiqələrdə yaranır, bütün yazılı tarix isə gecəyarısından əvvəlki son saniyələrə sığır. Dəqiq vaxt istifadə olunan elmi tarixlərdən asılı olaraq dəyişə bilər, lakin ümumi mənzərə dəyişmir.

İnsan saat 23:25–23:36 arasında meydana çıxır

Uzun müddət populyar elmi mənbələrdə müasir insanın təxminən 200 min il əvvəl meydana çıxdığı qəbul edilirdi. Bu hesablamaya əsasən, "Yer təqvimi”ndə Homo sapiens 31 dekabr saat 23:36-da meydana çıxır.

Lakin "Smithsonian Human Origins Program”ın məlumatına görə, Homo sapiens təxminən 300 min il əvvəl Afrikada, kəskin iqlim dəyişiklikləri dövründə yaranıb. Bu tarix əsas götürüldükdə isə insanın meydana çıxma vaxtı təxminən saat 23:25-ə təsadüf edir.

Məqalədə vurğulanır ki, bu fərq ümumi nəticəni dəyişmir. İstər saat 23:25, istərsə də 23:36 olsun, Homo sapiens Yer tarixinin demək olar ki, tamamlandığı anda meydana çıxır. Həmin vaxta qədər Hadey, Arxey, Proterozoy və Fanerozoy eonlarının böyük hissəsi artıq geridə qalmış, dinozavrlar məhv olmuş, buz dövrləri tarixə çevrilmişdi.

Müəlliflərin fikrincə, əsas nəticə ondan ibarətdir ki, insan tarixi planetin yaşı ilə müqayisədə qədim deyil, son dərəcə yenidir.

Əkinçilik son dəqiqələrdə yaranıb

"National Geographic”in məlumatına görə, insanlar təxminən 12 min il əvvəl ovçu-toplayıcı həyat tərzindən oturaq həyata keçərək əkinçiliyə başlayıblar.

Bu müddət "Yer təqvimi”ndə təxminən 84 saniyəyə bərabərdir. Yəni əkinçilik təxminən saat 23:58:36-da meydana çıxır.

Beləliklə, şəhərlərin salınması, taxıl ehtiyatlarının yaradılması, ev heyvanlarının əhliləşdirilməsi, mülkiyyət anlayışının formalaşması, sosial iyerarxiya, əmək bölgüsü və sonrakı texnoloji inkişaf ilin son bir dəqiqə yarımında baş verir.

Yazılı tarix cəmi son onlarla saniyəni əhatə edir

Məqalədə qeyd olunur ki, "bütün yazılı tarix son 15 saniyəyə sığır” ifadəsi tam dəqiq deyil.

İlk yazı sistemlərinin yaranması əsas götürüldükdə, şumerlərin mixi yazısı eramızdan əvvəl təxminən 3600–3500-cü illərdə meydana çıxıb. Buna görə də təxminən 5–5,5 min illik yazılı tarix "Yer təqvimi”ndə 35–39 saniyəyə bərabər olur.

Bu isə göstərir ki, insanların "tarix” adlandırdığı dövr belə Yer tarixinin son yarım dəqiqəsindən artıq deyil.

Bundan əvvəlki bütün hadisələr sümüklər, əmək alətləri, çöküntü süxurları, izotoplar, mağara rəsmləri, DNT və digər arxeoloji-geoloji tapıntılar əsasında bərpa olunur.

Çox qədim planetdə çox gənc növ

Müəlliflər bildirirlər ki, bu təqvim modeli Yerin yaşını insanların daha rahat qavraya biləcəyi hadisələr ardıcıllığına çevirir.

İlin demək olar ki, bütün hissəsində nə şəhərlər, nə əkin sahələri, nə dövlətlər, nə əlifba, nə teleskoplar, nə də insan sivilizasiyasına aid digər əlamətlər mövcud olur.

Yalnız son saatda Homo sapiens meydana çıxır. Son bir dəqiqə yarımda əkinçilik insanların həyat tərzini dəyişir, son yarım dəqiqədə isə yazı insan yaddaşını gil lövhələrdən başlayaraq kağıza, daha sonra isə rəqəmsal mühitə daşıyır.

Müəlliflərin fikrincə, bu model insanın mənşəyi və ya sivilizasiyanın başlanğıcı ilə bağlı bütün mübahisələrə cavab vermir. Lakin o, bir həqiqəti aydın şəkildə göstərir: insanların yaratdığı bütün sivilizasiya Yer tarixinin son anlarında meydana çıxıb.

Aydın