Icma.az
close
up
RU
Alimlər hesabladı: İnsan Yer tarixində cəmi son dəqiqələrin qonağıdır

Alimlər hesabladı: İnsan Yer tarixində cəmi son dəqiqələrin qonağıdır

Qaynarinfo saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

Əgər Yerin təxminən 4,5 milyard illik tarixi bir təqvim ilinə sığışdırılsaydı, müasir insan yalnız 31 dekabr axşamı meydana çıxardı, bəşəriyyətin bütün yazılı tarixi isə Yeni ilin başlanmasına cəmi bir neçə on saniyə qalmış baş verərdi. 

Qayanrinfo xəbər berir ki, bu barədə "Space Daily” nəşri yazıb.

Məqalədə qeyd olunur ki, bu müqayisə insanlığın Yerin yaşı ilə müqayisədə nə qədər qısa tarixə malik olduğunu daha aydın təsəvvür etməyə imkan verir. NASA-nın hesablamalarına əsasən, Yer təxminən 4,5 milyard il əvvəl formalaşıb. Bu müddət bir təqvim ilinə uyğunlaşdırıldıqda, hər gün təxminən 12,3 milyon ilə, hər saat 514 min ilə, hər dəqiqə 8 600 ilə, hər saniyə isə təxminən 143 ilə bərabər olur.

Bu modelə görə, insanlar yalnız ilin son axşamında meydana çıxır, əkinçilik son dəqiqələrdə yaranır, bütün yazılı tarix isə gecəyarısından əvvəlki son saniyələrə sığır. Dəqiq vaxt istifadə olunan elmi tarixlərdən asılı olaraq dəyişə bilər, lakin ümumi mənzərə dəyişmir.

İnsan saat 23:25–23:36 arasında meydana çıxır

Uzun müddət populyar elmi mənbələrdə müasir insanın təxminən 200 min il əvvəl meydana çıxdığı qəbul edilirdi. Bu hesablamaya əsasən, "Yer təqvimi”ndə Homo sapiens 31 dekabr saat 23:36-da meydana çıxır.

Lakin "Smithsonian Human Origins Program”ın məlumatına görə, Homo sapiens təxminən 300 min il əvvəl Afrikada, kəskin iqlim dəyişiklikləri dövründə yaranıb. Bu tarix əsas götürüldükdə isə insanın meydana çıxma vaxtı təxminən saat 23:25-ə təsadüf edir.

Məqalədə vurğulanır ki, bu fərq ümumi nəticəni dəyişmir. İstər saat 23:25, istərsə də 23:36 olsun, Homo sapiens Yer tarixinin demək olar ki, tamamlandığı anda meydana çıxır. Həmin vaxta qədər Hadey, Arxey, Proterozoy və Fanerozoy eonlarının böyük hissəsi artıq geridə qalmış, dinozavrlar məhv olmuş, buz dövrləri tarixə çevrilmişdi.

Müəlliflərin fikrincə, əsas nəticə ondan ibarətdir ki, insan tarixi planetin yaşı ilə müqayisədə qədim deyil, son dərəcə yenidir.

Əkinçilik son dəqiqələrdə yaranıb

"National Geographic”in məlumatına görə, insanlar təxminən 12 min il əvvəl ovçu-toplayıcı həyat tərzindən oturaq həyata keçərək əkinçiliyə başlayıblar.

Bu müddət "Yer təqvimi”ndə təxminən 84 saniyəyə bərabərdir. Yəni əkinçilik təxminən saat 23:58:36-da meydana çıxır.

Beləliklə, şəhərlərin salınması, taxıl ehtiyatlarının yaradılması, ev heyvanlarının əhliləşdirilməsi, mülkiyyət anlayışının formalaşması, sosial iyerarxiya, əmək bölgüsü və sonrakı texnoloji inkişaf ilin son bir dəqiqə yarımında baş verir.

Yazılı tarix cəmi son onlarla saniyəni əhatə edir

Məqalədə qeyd olunur ki, "bütün yazılı tarix son 15 saniyəyə sığır” ifadəsi tam dəqiq deyil.

İlk yazı sistemlərinin yaranması əsas götürüldükdə, şumerlərin mixi yazısı eramızdan əvvəl təxminən 3600–3500-cü illərdə meydana çıxıb. Buna görə də təxminən 5–5,5 min illik yazılı tarix "Yer təqvimi”ndə 35–39 saniyəyə bərabər olur.

Bu isə göstərir ki, insanların "tarix” adlandırdığı dövr belə Yer tarixinin son yarım dəqiqəsindən artıq deyil.

Bundan əvvəlki bütün hadisələr sümüklər, əmək alətləri, çöküntü süxurları, izotoplar, mağara rəsmləri, DNT və digər arxeoloji-geoloji tapıntılar əsasında bərpa olunur.

Çox qədim planetdə çox gənc növ

Müəlliflər bildirirlər ki, bu təqvim modeli Yerin yaşını insanların daha rahat qavraya biləcəyi hadisələr ardıcıllığına çevirir.

İlin demək olar ki, bütün hissəsində nə şəhərlər, nə əkin sahələri, nə dövlətlər, nə əlifba, nə teleskoplar, nə də insan sivilizasiyasına aid digər əlamətlər mövcud olur.

Yalnız son saatda Homo sapiens meydana çıxır. Son bir dəqiqə yarımda əkinçilik insanların həyat tərzini dəyişir, son yarım dəqiqədə isə yazı insan yaddaşını gil lövhələrdən başlayaraq kağıza, daha sonra isə rəqəmsal mühitə daşıyır.

Müəlliflərin fikrincə, bu model insanın mənşəyi və ya sivilizasiyanın başlanğıcı ilə bağlı bütün mübahisələrə cavab vermir. Lakin o, bir həqiqəti aydın şəkildə göstərir: insanların yaratdığı bütün sivilizasiya Yer tarixinin son anlarında meydana çıxıb.

Aydın

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:193
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 23 İyul 2026 08:18 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanda 55 yeni peşə standartı hazırlanır

14 Noyabr 2026 11:57see276

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see265

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see255

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see252

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see249

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see235

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see235

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see234

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see229

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see226

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see217

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see215

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see214

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see213

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see208

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see208

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see203

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see202

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see196

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see193
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri