Tramp, Putin və Cinpinin tarixi görüşü: Yeni geosiyasi mərhələ başlayır
Bakivaxti saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.
Noyabrın 19-da Çinin Şençjen şəhərində ABŞ Prezidenti Donald Tramp, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpin arasında üçtərəfli görüş baş tutdu. Görüş beynəlxalq siyasətin ən mühüm hadisələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
APEC sammiti çərçivəsində baş tutan bu görüş dünyanın üç böyük güc mərkəzinin eyni masa arxasında toplaşması baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyır. Son illərdə ABŞ-Rusiya münasibətlərində ciddi qarşıdurma, ABŞ-Çin əlaqələrində isə iqtisadi və texnoloji rəqabət müşahidə olunurdu. Belə bir şəraitdə liderlərin birbaşa dialoqa üstünlük verməsi qlobal təhlükəsizlik məsələlərində müəyyən ortaq məqamların axtarıldığını göstərir. Bununla belə, görüşü üç dövlət arasında strateji ittifaqın formalaşması kimi deyil, mövcud ziddiyyətlərin idarə olunmasına yönəlmiş diplomatik təşəbbüs kimi qiymətləndirmək daha doğru olar.
Görüşün əsas müzakirə istiqamətlərindən biri Rusiya-Ukrayna müharibəsi və onun həlli perspektivləri olub. Donald Trampın müharibənin dayandırılması istiqamətində diplomatik səyləri, Rusiyanın təhlükəsizlik maraqları və Çinin beynəlxalq proseslərdə artan rolu bu məsələnin üçtərəfli formatda gündəmə gəlməsini şərtləndirir. Moskva üçün əsas məqsəd öz mövqeyini Vaşinqtona birbaşa çatdırmaq və mümkün razılaşmalarda maraqlarının nəzərə alınmasına nail olmaqdır. ABŞ isə müharibənin davam etməsinin yaratdığı hərbi, iqtisadi və siyasi xərcləri azaltmaqla yanaşı, Avropanın təhlükəsizlik sistemində öz təsir imkanlarını qorumağa çalışır. Çin bu prosesdə birbaşa hərbi qarşıdurmaya qoşulmadan diplomatik çəkisini artırmaqda maraqlıdır. Lakin tərəflərin fərqli strateji məqsədləri nəzərə alınarsa, bir görüş nəticəsində Ukrayna müharibəsinin həllinə dair yekun razılaşmanın əldə olunması real görünmür.
Üç liderin görüşündə Yaxın Şərqdəki vəziyyət, xüsusilə İran ətrafında yaranmış gərginlik də mühüm geosiyasi əhəmiyyət daşıyır. Hörmüz boğazında gəmiçiliyin təhlükəsizliyi, enerji təchizatının sabitliyi və regionda hərbi eskalasiyanın qarşısının alınması həm ABŞ, həm Çin, həm də Rusiya üçün strateji məsələdir. Vaşinqton İranın regional fəaliyyətinin məhdudlaşdırılmasına çalışdığı halda, Pekin enerji idxalının təhlükəsizliyinə və beynəlxalq ticarət marşrutlarının açıq qalmasına üstünlük verir. Moskva isə Tehranla münasibətlərini qorumaqla yanaşı, Yaxın Şərqdəki proseslərdə diplomatik təsir imkanlarını saxlamağa çalışır. Bu baxımdan üç dövlətin müəyyən məsələlərdə ortaq mövqe nümayiş etdirməsi İran üzərində diplomatik təzyiqi artıra bilər. Xüsusilə Çin və Rusiyanın Tehranı daha konstruktiv mövqeyə təşviq etməsi mümkün olsa da, bunun konkret nəticə verəcəyi hələlik qeyri-müəyyəndir.
Görüşün digər mühüm istiqaməti nüvə təhlükəsizliyi, strateji sabitlik və beynəlxalq idarəetmə mexanizmlərinin gələcəyi ilə bağlıdır. Liderlərin nüvə müharibəsinin yolverilməzliyini vurğulaması və nüvə risklərinin azaldılması istiqamətində dialoqa önəm verməsi müsbət diplomatik siqnaldır. Eyni zamanda, BMT sistemində islahatlar və qlobal enerji təchizatının artırılması ilə bağlı ortaq yanaşmaların ifadə olunması üç dövlət arasında məhdud da olsa əməkdaşlıq imkanlarının mövcudluğunu göstərir. Ancaq burada əsas məsələ siyasi bəyanatların konkret mexanizmlərə çevrilməsidir. Çünki ABŞ, Rusiya və Çin arasında hərbi-strateji rəqabət, iqtisadi maraqların toqquşması və regional münaqişələrə fərqli yanaşmalar qalmaqda davam edir. Buna görə də görüşün nəticələrini qiymətləndirərkən verilən mesajlarla real siyasi öhdəliklər arasında fərq qoymaq vacibdir.
Bu tarixi görüşün nəticələri Azərbaycan və bütövlükdə Cənubi Qafqaz üçün də mühüm əhəmiyyət kəsb edə bilər. ABŞ, Rusiya və Çin arasında münasibətlərin gələcək istiqaməti regional təhlükəsizlik arxitekturasına, beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinə və enerji bazarlarına təsir göstərmək potensialına malikdir. Azərbaycan hər üç dövlətlə müxtəlif istiqamətlərdə münasibətlərə malik olmaqla yanaşı, müstəqil və balanslaşdırılmış xarici siyasət həyata keçirir. Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı, regional kommunikasiyaların açılması və Cənubi Qafqazda davamlı sülhün təmin olunması baxımından böyük güclər arasında dialoqun güclənməsi yeni imkanlar yarada bilər. Bununla belə, Azərbaycanın əsas üstünlüyü öz milli maraqlarını qlobal güc mərkəzləri arasındakı rəqabətdən asılı vəziyyətə salmadan qorumasıdır. Ümumilikdə, Şençjen görüşü beynəlxalq münasibətlərdə bütün ziddiyyətlərin aradan qalxması demək deyil, lakin böyük dövlətlərin qarşıdurmadan dialoqa keçmək imkanlarını sınaqdan keçirdiyi mühüm diplomatik mərhələ kimi tarixə düşə bilər.
Ruslan Zəngəzur
Bu mövzuda digər xəbərlər:
Baxış sayı:98
Bu xəbər 19 Noyabr 2026 17:51 mənbədən arxivləşdirilmişdir



Daxil ol
Online Xəbərlər
Xəbərlər
Hava
Maqnit qasırğaları
Namaz təqvimi
Kalori kalkulyatoru
Qiymətli metallar
Valyuta konvertoru
Kredit Kalkulyatoru
Kriptovalyuta
Bürclər
Sual - Cavab
İnternet sürətini yoxla
Neftin Qiyməti
Azərbaycan Radiosu
Azərbaycan televiziyası
Haqqımızda
TDSMedia © 2026 Bütün hüquqlar qorunur







Günün ən çox oxunanları



















