Icma.az
close
up
RU
Alimlər müəyyən edib: yağlı qidalar xərçəngin metastaz verməsinə kömək edir

Alimlər müəyyən edib: yağlı qidalar xərçəngin metastaz verməsinə kömək edir

Oxumeni.az saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Alimlər müəyyən edib: yağlı qidalar xərçəngin metastaz verməsinə kömək edir

ABŞ-ın Massaçusets Texnologiya İnstitutunun bioloqları kolorektal xərçəngin metastaz verməsi üçün zəruri olan hüceyrə mexanizmini müəyyən ediblər. Məlum olub ki, yüksək yağlı qidalanma yağ molekullarının – seramidlərin istehsalı vasitəsilə bu mexanizmi aktivləşdirir. Oxuməni.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “Science” elmi jurnalında dərc olunub.

Yoğun bağırsaq xərçəngindən ölüm hallarının əksəriyyəti şiş hüceyrələrinin bağırsaqdan kənara, əsasən qaraciyərə yayılması ilə əlaqədardır. Alimlər yoğun bağırsaq xərçənginin inkişafına nəzarət edən çoxsaylı genetik mutasiyalar müəyyən etsələr də, xərçəng hüceyrələrinin bağırsaqdan kənara yayılmasına məhz nəyin səbəb olduğu məlum deyildi.

Yeni araşdırmada mütəxəssislər yoğun bağırsaq xərçəngi hüceyrələrinin metastaz verməsinə imkan yaradan epigenetik proqramları araşdırıblar. Siçan modellərindən və xəstələrdən götürülmüş şiş orqanoidlərindən istifadə edən tədqiqatçılar metastatik hüceyrələrin əsas xüsusiyyətlərindən birinin YAP1 proqramının aktivləşməsi olduğunu müəyyən ediblər.

Aşkar edilmiş mexanizm YAP1 zülalı tərəfindən idarə olunur. Normal halda bu zülal toxumaların bərpasında iştirak edir. Bağırsaqda bu bərpa prosesi adətən yalnız qısa müddət ərzində meydana çıxan nadir, fetal tipli hüceyrələr vasitəsilə həyata keçirilir və zədələnmədən sonra bağırsağın daxili səthini bərpa edir. Bu mexanizm xərçəng hüceyrələrində aktivləşdikdə onların çoxalmasını və miqrasiyasını stimullaşdırır.

Siçanlar üzərində aparılan tədqiqatlarda alimlər həmçinin yüksək yağlı qidalanma ilə bəslənən heyvanların xərçəng hüceyrələrində YAP1-in sağlam qidalanan siçanlarla müqayisədə daha çox aktivləşdiyini müəyyən ediblər. Tədqiqatçıların fikrincə, yüksək yağlı qidalanma seramidlər adlı lipidlərin istehsalında iştirak edən fermentlərin aktivləşməsinə səbəb olur. Seramidlər daha sonra YAP1-i adətən qeyri-aktiv vəziyyətdə saxlayan molekulyar “tormozu (əyləci)” aradan qaldırır. Bunun nəticəsində YAP1 hüceyrənin nüvəsinə keçərək hədəf genləri aktivləşdirir.

Bu genlər qrupunun aktivləşməsi xərçəng hüceyrələrinin ilkin şişdən ayrılaraq orqanizmə yayılmasına kömək edir. Yoğun bağırsaq xərçəngində metastazın ən çox yayıldığı orqan qaraciyər, daha sonra isə ağciyərlərdir.

“Tədqiqata əsasən dərman vasitələri ilə təsir göstərilə bilən bir mexanizm aşkar etdik. Seramidlərin istehsalında iştirak edən fermentləri bloklamaq mümkün olarsa, şiş hüceyrələri bu bərpa proqramını aktivləşdirə bilməyəcək və böyük ölçüdə qaraciyərə metastaz verə bilməyəcək”, – tədqiqata rəhbərlik edən professor Ömər Yılmaz izah edib.

YAP1-in insanlarda metastaz prosesində iştirak edib-etmədiyini müəyyən etmək üçün tədqiqatçılar kolorektal xərçəng xəstələrinin RNT-sekvensləşdirmə məlumatlarını təhlil ediblər. Onlar müəyyən ediblər ki, metastatik xərçəng hüceyrələrində YAP1 daha aktiv olub. Həmçinin bədən kütlə indeksi (BKİ) daha yüksək olan xəstələrdə YAP1 tərəfindən aktivləşdirilən genlərin ekspressiyası normal çəkidə olan xəstələrlə müqayisədə daha yüksək olub. Bu genlərin səviyyəsi daha yüksək olan xəstələrdə sağqalma göstəriciləri də daha aşağı olub.

İndi alimlər seramidlərin istehsalında iştirak edən iki fermenti – DEGS1 və DEGS2-ni inhibə edən preparatlar hazırlamağı planlaşdırırlar. Tədqiqatçılar ümid edirlər ki, belə dərmanlar yoğun bağırsaq xərçənginin metastaz verməsinin qarşısını almağa kömək edəcək.

Almaz Həsənli

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:198
embedMənbə:http://oxumeni.az
archiveBu xəbər 25 Sentyabr 2026 17:08 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see401

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see388

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see317

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see311

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see297

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see287

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see274

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see268

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see267

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see254

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see237

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see236

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see231

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see230

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see229

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see227

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see224

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see217

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see217

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see196
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri