Icma.az
close
up
RU
Alimlər yaddaşın formalaşması ilə bağlı yeni nəticələr əldə ediblər

Alimlər yaddaşın formalaşması ilə bağlı yeni nəticələr əldə ediblər

Icma.az xəbər verir, News24 saytına əsaslanaraq.

Maks Plank Florida Neyrologiya İnstitutunun tədqiqatçıları beyində uzunmüddətli yaddaşın formalaşması üçün qısamüddətli yaddaşdan asılı olmayan yeni bir yolun mövcudluğunu kəşf ediblər. Bu kəşf yaddaşın beyində formalaşma mexanizmlərini anlamaqda yeni imkanlar açır.

News24.az azərtac-a istinadla xəbər verir ki, ənənəvi nəzəriyyələrə əsasən, yaddaş formalaşması xətti proses kimi təsəvvür edilirdi. Bu prosesdə təcrübələr əvvəlcə qısamüddətli yaddaşda saxlanılır, daha sonra uzunmüddətli yaddaşa köçürülür. Lakin Maks Plank İnstitutunun tədqiqat qrupu –Myung Eun Shin, Paula Parra-Beuno və elmi direktor Ryohei Yasuda – beynin uzunmüddətli yaddaşı formalaşdırmaq üçün alternativ bir yolunun olduğunu müəyyən edib.

Ənənəvi yanaşmaya görə, beyin sanki qısamüddətli xatirələrin bir qalereyasını yaradır və yalnız vacib hesab edilən xatirələr uzunmüddətli yaddaşa köçürülür. Bu yanaşma, təcrübənin əvvəlcə qısamüddətli yaddaşa kodlanmasını və daha sonra uzunmüddətli yaddaşa çevrilməsini tələb edirdi. Lakin tədqiqatın nəticələri göstərdi ki, beyin iki fərqli yolla yaddaşı formalaşdıra bilir: biri qısamüddətli yaddaş vasitəsilə, digəri isə birbaşa uzunmüddətli yaddaşa keçid edən paralel yoldur. M.E.Shin bu prosesi belə izah edib: “Bu kəşf daimi yaddaş qalereyasına aparan gizli yol tapmağa bənzəyir. Ənənəvi nəzəriyyələr bu cür birbaşa keçid yolunun mövcudluğunu nəzərə almırdı”.

Alimlər təcrübə zamanı siçanlarda yaddaş formalaşmasının əsas tənzimləyicilərindən biri olan CaMKII fermentinə fokuslanıblar. Bu fermenti optogenetik üsulla, yəni işıq vasitəsilə müvəqqəti deaktiv edərək, qısamüddətli yaddaşın formalaşmasını bloklayıblar. Təcrübə zamanı siçanlara parlaq işıqlandırılmış otaqdan qaranlıq otağa keçid imkanı verilib. Qaranlıq məkanın təhlükəli təcrübə ilə əlaqələndirilməsi siçanların davranışında dəyişikliklərə səbəb olub. Lakin alimlər CaMKII-ni deaktiv etdikdə, siçanlar əvvəlki qorxulu təcrübələrinə baxmayaraq, qaranlıq məkana yenidən daxil olublar. Bu, onların qısamüddətli yaddaşa malik olmadığını göstərirdi. Bununla belə, təcrübənin ən təəccüblü nəticəsi sonrakı mərhələdə üzə çıxıb. Bir gün, həftə və ya hətta bir ay sonra həmin siçanlar eyni qorxulu məkandan qaçmağa meyil ediblər. Bu, qısamüddətli yaddaş olmadan belə, uzunmüddətli yaddaşın formalaşa biləcəyini sübut edib. M.E.Shin bu təəccüblü nəticəni belə şərh edib: “Biz əvvəllər qısamüddətli yaddaş olmadan uzunmüddətli yaddaşın formalaşa biləcəyini təsəvvür etmirdik. Lakin müxtəlif təcrübələr apardıqdan və müxtəlif metodlardan istifadə etdikdən sonra bu nəticənin etibarlı olduğuna əmin olduq”.

Bu kəşf yaddaşla bağlı köhnə nəzəriyyələrin yenidən dəyərləndirilməsini tələb edir. R.Yasuda qeyd edib ki, bu yeni model yaddaşın formalaşması ilə bağlı əsas suallara cavab tapmağa kömək edəcək: “Biz indi uzunmüddətli yaddaşa gedən bu yeni yolun necə işlədiyini daha dərindən araşdırırıq. Bu tapıntılar yaddaşla bağlı koqnitiv pozğunluqlar, yaşlanma və digər beyin xəstəlikləri üçün yeni müalicə üsullarının inkişafına səbəb ola bilər”.

Tədqiqatçılar, xüsusən də qocalma və ya neyrodegenerativ xəstəliklər nəticəsində baş verən yaddaş itkiləri ilə mübarizə üçün bu tapıntının mühüm olduğunu vurğulayırlar. Əgər uzunmüddətli yaddaş qısamüddətli yaddaşdan asılı olmadan formalaşırsa, deməli, Alzheimer və digər demensiya xəstəlikləri ilə bağlı yeni müalicə üsulları inkişaf etdirilə bilər.

Maks Plank Florida Neyrologiya İnstitutunun tədqiqatçıları yaddaşın formalaşması haqqında əvvəlki nəzəriyyələri dəyişdirərək, uzunmüddətli yaddaşın formalaşmasının xətti prosesdən daha çox paralel bir proses olduğunu sübut etdilər. Bu kəşf yaddaşın formalaşmasının təməl mexanizmini yenidən nəzərdən keçirmək zərurətini ortaya qoyur. Yeni model, koqnitiv pozğunluqlarla mübarizə üçün daha təsirli yanaşmaların inkişafına yol aça bilər.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:239
embedMənbə:https://news24.az
archiveBu xəbər 12 Dekabr 2024 23:44 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see328

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see309

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see299

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see296

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see289

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see279

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see259

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see256

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see249

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see248

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see245

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see241

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see235

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see235

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see233

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see225

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see213

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see207

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see195

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see186
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri