Altsheymer xəstəliyindən beyni qorumağın sadə yolu açıqlanıb

Bakı, 6 sentyabr, AZƏRTAC

Harvard universitetinin alimləri müəyyən ediblər ki, litium beyni Altsheymer xəstəliyindən qorumaqda mühüm rol oynaya bilər. AZƏRTAC xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “Nature” jurnalında dərc olunub.

Altsheymer xəstəliyi beyində zəhərli zülalların - yapışqan lövhəciklər əmələ gətirən beta-amiloid və neyronların daxilində dolaşıqlar yaradan tau zülalının - yığılması nəticəsində yaranır. Onlar birlikdə hüceyrələrarası əlaqələri pozur və yaddaş itkisinə səbəb olur. Tədqiqatçılar aşkar ediblər ki, yüngül idrak pozuntuları, daha sonra isə Altsheymer xəstəliyi olan insanlarda beyindəki litium səviyyəsi xeyli azalır. Bundan başqa, onun əhəmiyyətli hissəsi amiloid lövhəciklərində “bağlanmış” vəziyyətdə qalır və hüceyrələr üçün əlçatmaz olur.

Müəlliflər xəstəliyin müxtəlif mərhələlərində vəfat etmiş insanların beyin toxumalarını öyrənib və siçanlar üzərində təcrübələr aparıblar. Litium qəbulu iki dəfə azaldılmış heyvanlarda amiloid və tau daha sürətlə yığılır, iltihab güclənir və neyron əlaqələri dağılırdı. Altsheymerə meylli siçanlar yaddaş testlərindən daha pis nəticələr göstərirdilər.

Əsas mexanizm ferment GSK3β oldu, belə ki, normalda litium bu fermenti zəiflədir, lakin onun çatışmazlığında ferment tau ilə bağlı patoloji dəyişiklikləri “sürətləndirir”.

Heyvanlar litium orotat adlı birləşmə ilə müalicə ediləndə (bu maddə amiloid lövhəciklərində ilişib qalmır) dağıdıcı proseslər zəifləyir, iltihab azalır, yaddaş isə yaxşılaşırdı.

Litium kiçik miqdarda həmişə orqanizmdə mövcuddur və o, qida və su ilə qəbul edilir. İndi isə o, idrak sağlamlığının “təbii qoruyucusu” kimi qiymətləndirilir. Litium itkisi Altsheymerə aparan ən erkən mərhələlərdən biri ola bilər.

Mövcud müalicə üsullarından fərqli olaraq, yalnız amiloid və ya taunun aradan qaldırılmasına yönəlməyən, litiumun bərpasına əsaslanan yanaşma beynin öz müdafiə mexanizmlərini gücləndirir. Litium duzları tibdə uzun müddətdir istifadə olunduğundan, bu üsul nisbətən sadə və əlçatan hesab olunur.