Amnistiyanın tətbiqində Baş Prokurorluğun rolu… ŞƏRH

Xəbər verdiyimiz kimi, Milli Məclis Prezidentin təşəbbüsü ilə Amnistiya Aktı qəbul edəcək. 

20 min məhkumu əhatə edəcək Amnistiya Aktı 4 ay müddətində icra ediləcək. 

Gununsesi.info-nun xəbərinə görə, Baş Prokurorluğun sabiq idarə rəisi Nazir Bayramov bu prosesdə prokurorluq orqanlarının üzərinə düşən vəzifələrdən danışıb.

Onun sözlərinə görə, Baş Prokurorluq Amnistiyanın tətbiqi ilə bağlı proseslərdə iştirakı təcrübəsinin bəzi formaları qüvvədə olan qanunvericilik normalarına uyğun gəlmir:

“Təminatçısı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti olan “məhkəmələrin (hakimlərin) müstəqilliyi” prinsipini pozur, potensial korrupsiya risklərinin qarşısını almır.

Belə ki, Baş Prokurorluğun internet səhifəsində https://genprosecutor.gov.az/az/page/prokurorluq/bas-prokurorlugun-struktur-qurumlari/cinayet-teqibinden-kenar-icraatlar-idaresi) göstərilir ki, “Cinayət təqibindən kənar icraatlar idarəsi”nin “vəzifə və funksiyalarına” (redaksiya olduğu kimi saxlanılıb) o cümlədən, “amnistiya aktı ilə müəyyən edildiyi halda müvafiq orqanlar tərəfindən amnistiya tətbiq edilərkən qərarların razılaşdırılmasında, həmçinin, həmin orqanların müraciətlərinə əsasən amnistiyanın tətbiq edilməsi məsələsinə məhkəmədə baxılmasında (…) iştirak etmək” aiddir.

Cinayət prosessual qanunvericiliyinə görə, amnistiya aktı normalarının tətbiqi üzrə “qərar” “məhkəmə” tərəfindən müstəqil qəbul edilir. Azərbaycan Respublikası Cinayət Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra – CPM) 515-ci maddəsində (Maddə 515. Məhkumun barəsində amnistiyanın tətbiq edilməsi) bildirilir ki, “515.1. Cəza çəkən məhkumun barəsində amnistiyanın tətbiqi cəzanı icra edən müəssisə və ya orqan tərəfindən amnistiya aktının müddəalarına uyğun həyata keçirilir. 515.2. Amnistiya aktının tətbiq edilməməsi və ya düzgün tətbiq edilməməsi haqqında məhkumun ərizəsinə amnistiya aktı və cinayət qanununun müddəalarına müvafiq olaraq cəzanı icra edən müəssisə və ya orqanın mülahizəsi nəzərə alınmaqla cəzanın çəkildiyi yer üzrə birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən baxılır”.

Bu qərarların öncədən prokurorluqla və ya digər dövlət orqanı və qurumu ilə “razılaşdırılması” cinayət prosessual qanunvericiliyində nəzərdə tutulmamışdır. Bu norma Konstitusiyanın təsbit etdiyi prinsiplərə əsaslanır. Belə ki, Konstitusiyanın 127-ci maddəsində (Maddə 127. Hakimlərin müstəqilliyi, ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsinin əsas prinsipləri və şərtləri) bəyan edilir ki, “I. Hakimlər müstəqildir, yalnız Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına tabedirlər və səlahiyyətləri müddətində dəyişilməzdirlər. II. Hakimlər işlərə qərəzsiz, ədalətlə, tərəflərin hüquq bərabərliyinə, faktlara əsasən və qanuna müvafiq baxırlar. III. Hər hansı bir şəxs tərəfindən və hər hansı bir səbəbdən bilavasitə, yaxud dolayı yolla məhkəmə icraatına məhdudiyyət qoyulması, qanuna zidd təsir, hədə və müdaxilə edilməsi yolverilməzdir”.

Müvafiq proseslərdə prokuror iştirak edir, lakin onun səlahiyyəti yalnız prosessual qaydalara uyğun olaraq yekun sözündə məhkəməyə müraciətin təmin və ya rədd edilməsini təklif etməkdən ibarətdir.

Cinayət prosessual qanunvericiliyində (o cümlədən, amnistiyanın tətbiqi üzrə icraatlara aid qanunvericilik normalarında) “razılaşdırma” adlı bir prosedura nəzərdə tutulmamışdır.

CPM-nin 520.2.3-cü maddəsinə əsasən, prosesdə “prokuror” iştirak edir. Lakin onun iştirakının hüdud və formaları qanun normaları ilə müəyyən edilib. Belə ki, CPM-nin 520.6-cı maddəsində (Maddə 520. Hökmün və ya məhkəmənin digər yekun qərarının icrası qaydasında məsələlərə dair müraciətlərə məhkəmə iclasında baxılması) göstərilir ki, “Hökmün və ya məhkəmənin digər yekun qərarının icrası qaydasında məsələlər üzrə məhkəmə iclası aşağıdakı ardıcıllıqla aparılır: (…) 520.6.5. prokuror öz yekun sözündə məhkəməyə müraciətin təmin və ya rədd edilməsini təklif edir”.

Konstitusiyanın 8-ci maddəsində (Maddə 8. Azərbaycan dövlətinin başçısı) vurğulanır ki, “IV. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyinin təminatçısıdır”.

Fikrimizcə, bu hüquq tətbiqi prosesinin bu sahəsində prokurorluğun iştirakı təcrübəsi hakimlərin müstəqilliyi prinsipinə uyğun deyil və bu uyğunsuzluğun aradan qaldırılması, ən başlıcası isə bu yanlış təcrübənin prokurorluğun rəsmi internet səhifəsində yayılması məqsədə müvafiq deyil. Bu təcrübənin təbiəti və mexanizmi potensial korrupsiya risklərini istisna etmir”.

Afət Abbasova

Gununsesi.info