Antarktidanın gizli dünyası: Buzlaqların altında 332 nəhəng kanyon tapıldı

Antarktidanın buzlu sularında alimlər daha əvvəl məlum olmayan 332 nəhəng kanyon aşkarlayıblar. Onlardan bəzilərinin dərinliyi 4 000 metrdən çoxdur.

Ölkə.az xəbər verir ki, bu barədə "Econews" xəbər yayıb.

Barselona Universiteti və İrlandiyanın University College Cork tədqiqatçıları dəniz dibinin yüksək dəqiqlikli xəritələşdirilməsi nəticəsində bu nəhəng okean çökəkliklərini müəyyən ediblər. Nəticədə kanyonların sayının əvvəlki qiymətləndirmələrdən beş dəfə çox olduğu ortaya çıxıb.

Yeni araşdırma Şərqi və Qərbi Antarktida kanyon sistemləri arasında nəzərəçarpacaq fərqləri üzə çıxarıb və materikin qədim buzlaqlarının tarixi barədə əlavə məlumatlar təqdim edib.

Tədqiqat Antarktida dəniz dibinin ən detallı modeli sayılan Cənub Okeanının Beynəlxalq Batimetrik Xəritəsinin məlumatları əsasında aparılıb. Xəritənin 500 metrlik piksel qətnaməsi tədqiqatçılara yarı-avtomatik metodlardan istifadə etməyə və sualtı relyef formalarını daha dəqiq təhlil etməyə imkan verib.

Barselona Universitetindən David Amblas bildirib ki, Antarktidanın dibi boyunca uzanan kanyonlar ölçülərinə görə okeanın digər hissələrindəki oxşar qurğulardan xeyli böyükdür. Bu fərq poliar buzların təsiri və buzlaqların gətirdiyi böyük miqdarda çöküntülərlə əlaqələndirilir.

Komanda 15 morfometrik parametrin hesablanmasına imkan verən xüsusi GIS proqram təminatı hazırlayıb. Bu proqram kanyonların mürəkkəb geoloji quruluşunu bərpa etməyə kömək edib.

Araşdırmaya görə, ən iri və inkişaf etmiş kanyonlar Şərqi Antarktidada yerləşir. Onlar çoxşaxəli və mürəkkəb struktura malikdir. Bütün bu kanallar bir əsas axınla birləşərək dərin okeana su aparır, dik yamacları yararaq buzlaq relyefinə xas U formalı profillər əmələ gətirir.

Alimlər hesab edirlər ki, Şərqi Antarktidanın bu çoxşaxəli kanyonları uzunmüddətli buzlaq fəaliyyəti, eroziya və çöküntü yığılmasının nəticəsidir. Qərbi Antarktidanın kanyonları isə daha qısa, dik və V formalıdır. Bu morfoloji fərq Şərqi Antarktida buz qalxanının daha qədim olmasını və onun kanyonlarının daha uzun müddətdir mövcudluğunu təsdiqləyir.

Antarktidanın sualtı kanyonları dərin okeanlar və materik şelfləri arasında su dövranında əsas rol oynayır. Buz şelflərinin altında əmələ gələn soyuq və sıx su dərinliklərə axaraq Antarktida dib suyunu formalaşdırır. Bu, qlobal okean dövranının və iqlim sisteminin mühüm elementlərindən biridir.

Eyni zamanda, bu kanyonlar isti dərin suları sahilə yönəldərək buz şelflərinin əsas hissəsinin əriməsinə səbəb olur. Nəticədə materik buzunun okeana axını sürətlənir və dünya okeanının səviyyəsi qalxır.

Alimlər hesab edirlər ki, Antarktidanın buz təbəqəsinin altında 332 nəhəng kanyonun kəşfi materikin gizli sualtı topoqrafiyasının öyrənilməsində inqilabi addımdır. Bu kanyonlar okean dövranına, buz şelflərinin sabitliyinə və qlobal iqlim proseslərinə birbaşa təsir göstərir.(qaynarinfo)