Aqrar sığorta yeni məhsulları əhatə edir

Azərbaycanda dövlət tərəfindən dəstəklənən aqrar sığorta mexanizmi vasitəsilə bostan bitkilərinin, o cümlədən qarpız bitkisinin sığortalanması mövsümü başlayıb. Bu barədə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin ictimaiyyətlə əlaqələr və informasiya təminatı şöbəsindən məlumat verilib. Bildirilib ki, artıq qarpız becərən fermer və təsərrüfatlar dövlətin güzəştli aqrar sığortası vasitəsilə öz əkin sahələrini çoxsaylı hadisələrdən sığortalaya bilərlər.

Xatırladaq ki, qarpız Azərbaycanda ən geniş sahədə əkilən bostan bitkilərindəndir. Hazırda ölkəmizdə 14 min 500 hektar sahədə qarpız becərilir. Qarpız sahələrinin böyük hissəsi – 5 min 660 hektarı və ya bütün sahələrin 40 faizi Mil Muğan regionunun payına düşür. Belə ki, təkcə Sabirabad rayonunda 3 min 500 hektar, Saatlıda isə 1600 hektar ərazidə qarpız becərilir. Bundan əlavə, Mərkəzi Aran, Qarabağ, Şəki-Zaqatala regionları, Naxçıvan Muxtar Respublikası və digər bölgələrin təsərrüfatlarında da geniş ərazilərdə qarpız yetişdirilir. Belə ki, bu faydalı bostan bitkisinin sahələri Kürdəmir rayonunda 1440 hektar, Bərdədə 1230 hektar, Ağcabədidə 1030 hektar, Salyanda 750 hektar və Zaqatalada 740 hektara çatır.

Qarpız bitkisinin məhsuldarlığı da kifayət qədər yüksəkdir. Elə 2024-cü ildə 1 hektar qarpız sahəsində məhsuldarlığın orta hesabla 280 sentner təşkil etməsi də bunu təsdiqləyir. Eyni zamanda, əkin sahələrinə, məhsudarlığına və qiymətinə görə qarpız bitkisi ölkənin ayrı-ayrı regionlarında fermerlərin gəlirlərinin əsas hissəsini təşkil edir.

Ölkədən ixrac olunan kənd təsərrüfatı məhsullarının xüsusi çəkisində də qarpızın payı olduqca yüksəkdir. Təkcə onu qeyd etmək kifayətdir ki, 2022-ci ildə ölkədən xaricə 6,5 milyon dollarlıq 14 min ton, 2023-cü ildə 5,2 milyon dollarlıq 12,2 min ton, 2024-cü ildə isə 4,3 milyon dollarlıq 9 min ton qarpız ixrac edilib.

Yeri gəlmişkən, Aqrar Sığorta Fondu tərəfindən təqdim olunan aqrar sığorta mexanizmi qarpız əkinlərini çoxsaylı risklərdən qoruyur. Bura dolu, fırtına-qasırğa, sel-subasma, vəhşi heyvanların hücumu, üçüncü şəxslərin hərəkətləri və sair hallar aiddir. Qarpız əkən fermerlər və təsərrüfat sahibləri bu bitkini baza sığorta zərfindən əlavə, ayrıca olaraq dolu riski nəticəsində yaranan miqdar itkisi ilə yanaşı, keyfiyyət itkisi üzrə də sığorta edə bilərlər. Ümumilikdə isə, sığorta haqqının yarısının dövlət tərəfindən qarşılanması fermerlərə cüzi ödəniş etməklə qarpız sahələrini çoxsaylı risklərdən sığorta etmək imkanı qazandırır.

Aqrar Sığorta Fondunun məlumatına əsasən, qarpız təsərrüfatlarının baza sığorta zərfi ilə sığortası tarifi ölkənin ayrı-ayrı regionları üzrə fərqlidir. Daha doğrusu, bu tarif 2,17-5,12 faiz arasında dəyişir. Bu bitkinin ən çox əkildiyi Aran bölgəsində isə sığorta tarifi 2,26 faiz təşkil edir. Qeyd etdiyimiz kimi, hesablanan sığorta haqqının 50 faizi fermerə dəstək məqsədilə dövlət tərəfindən ödənilir. Bu hesabla Sabirabad rayonunda 1000 manatlıq qarpız bitkisinin sığortalanması fermerə cəmi 11,3 manata başa gəlir. Məhsuldarlığı 200 sentner, 1 sentnerin qiyməti 20 manat, yəni ümumilikdə, 4 min manatlıq məhsul gözlənilən qarpız sahəsinin baza zərfi üzrə sığortalanması isə ölkənin regionlarından asılı olaraq fermerlərə 43,4-102,4 manata başa gəlir.

Artıq ölkəmizdə qarpız sığortasından faydalanan, yəni bostanlarda baş vermiş hadisələrə görə ödəniş alan fermerlər də var. Belə ki, ötən il Aqrar Sığorta Fondu tərəfindən Samux rayonunda sel-subasma hadisəsi baş vermiş qarpız sahəsi üzrə fermerə 94 min 500 manat, Kürdəmir rayonunda isə dolu hadisəsi nəticəsində zərər çəkmiş qarpız sahəsi üzrə fermerə 12 min 966 manat ödəniş edilib.