Aralıq dənizi mağaraları yeni təhlükə ilə üzləşib

Aralıq dənizində yerləşən və uzun müddət nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan növlər üçün sığınacaq rolunu oynayan dəniz mağaralarında ciddi ekoloji problem aşkar edilib. Alimlər bu gizli dərinliklərdə plastik çirklənməsinin təhlükəli miqyas aldığını müəyyən ediblər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, "IDR” nəşrinin yazdığına görə, aparılan araşdırmalar göstərib ki, vaxtilə dəniz canlıları üçün təhlükəsiz məkan sayılan mağaralar artıq görünməz, lakin getdikcə artan plastik tullantılarla doludur. Bir zamanlar sığınacaq olan bu yerlər indi faktiki olaraq zibilliyə çevrilib.

Araşdırmada qeyd olunur ki, dənizlərin plastiklə çirklənməsi yeni problem olmasa da, alimlər bu uzunmüddətli ekoloji böhranın daha təhlükəli yeni mərhələsini üzə çıxarıblar.

Yeni tədqiqat Kipr sahillərində yerləşən təcrid olunmuş dəniz mağaralarında plastik və digər tullantıların şokedici dərəcədə yığıldığını göstərib. Tədqiqatçılar yoxlanılan bütün mağaralarda zibil aşkar ediblər. Bəzi mağaralarda tullantıların sıxlığı hər kvadrat metrə 97 ədədə qədər çatıb ki, bu da çimərliklərdə və ya dəniz dibində müşahidə olunan səviyyələri xeyli üstələyir.

Bu araşdırma Aralıq dənizi sahil zolağındakı dəniz mağaralarında tullantıların ilk genişmiqyaslı icmalı hesab olunur və dəniz həyatı üçün artan təhlükə ilə bağlı ciddi narahatlıq yaradır. Nəticələr göstərir ki, dəniz mağaraları suda sürüklənən tullantılar üçün "təbii tələ” rolunu oynayır.

Xüsusilə plastik tullantılar həm yerli ekosistem, həm də bu mağaralardan sığınacaq kimi istifadə edən nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan növlər üçün ciddi risk yaradır. Alimlər bildirirlər ki, mağaralar qapalı məkanlar olduğundan tullantılar burada toplanır və kənara çıxa bilmir.

Araşdırma zamanı 23 mağarada ümumilikdə 24 mindən çox tullantı predmeti aşkar edilib. Onların ümumi çəkisi 176 kiloqram təşkil edib. Xüsusilə daxili çimərlik sahəsi geniş olan və dalğaların təsiri orta səviyyədə olan mağaralarda daha çox zibil yığıldığı müəyyən edilib.

Tədqiqatda aşkar edilən tullantıların böyük hissəsi polistirol və plastik fraqmentlərdən ibarət olub. Bu tullantılar təkcə miqdarına görə deyil, həm də davamlılığına görə narahatlıq doğurur. Plastik zamanla daha xırda hissəciklərə parçalanaraq mikroplastikə çevrilir ki, bu da həm təmizlənməsi, həm də ətraf mühitdən tam çıxarılması olduqca çətin olan çirkləndiricidir.

Araşdırmanın ən həyəcanverici nəticələrindən biri "plasitər” adlanan yeni çirklənmə formasının aşkarlanması olub. Bu yapışqan, qara maddə qatran qalıqlarının mikro və makroplastiklə qarışması nəticəsində yaranır və mağaraların divarlarını və dibini qatranabənzər təbəqə ilə örtür. "Plasitər” dəniz mühitində nisbətən yeni ortaya çıxan təhlükəli çirkləndirici hesab olunur və onun dəniz mağaralarında aşkarlanması ekoloji riskləri daha da artırır.

Alimlərin xüsusi narahatlığına səbəb olan məqam "plasitər”in mağaraların özünə və orada yaşayan canlılara birbaşa təsir göstərmə potensialıdır. Qatran və plastikdən ibarət bu təbəqələr mağaralardan çoxalma və dincəlmə üçün istifadə edən heyvanlar üçün toksik mühit yaradır.

Məsələn, dünyada nəsli ən çox təhlükə altında olan dəniz məməlilərindən biri sayılan Aralıq dənizi rahib suitiləri bu mağaralardan balalarını dünyaya gətirmək və qorumaq üçün istifadə edir. "Plasitər”in toplanması bu növ üçün dağıdıcı nəticələrə səbəb ola bilər.

Araşdırma göstərib ki, əvvəllər suitilərin balalarını təhlükədən gizlətdiyi ən etibarlı mağara hissələri indi plastik tullantıların toplandığı zonalara çevrilir. Uzun, dəhliz tipli mağaralarda zibil əsasən arxa hissədə yığılır ki, bu da məhz balaların yerləşdiyi ərazilərdir. Bu, acı bir paradoks yaradır: suitilər üçün ən təhlükəsiz yer eyni zamanda tullantıların ən çox toplandığı məkan olur.

Böyük plastik qalıqlar səbəbindən suitilərin birbaşa ölüm halları qeydə alınmasa da, onların həzm sistemində mikroplastikin aşkarlanması sağlamlıqları üçün artan təhlükədən xəbər verir.

Aydın