Arktik buzlaqları mikrobların təsiri ilə daha sürətlə əryir

Svalbard adalarında çalışan alimlər, qlobal istiləşmənin təhdid etdiyi həssas buzlqlar ekosistemlərini araşdırmaq üçün zamanla yarışır. Arktik bölgəsi artıq Paris Sazişində nəzərdə tutulan 1,5 dərəcə istiləşmə həddini keçib və Svalbard, dünya orta göstəricisindən yeddi dəfə daha sürətlə isinən ərazilərdən biridir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bölgədə çalışan Dr. Arvin Edvards rekord isti yay günündə iş yerinin ərimiş buz suları və uçan qayalarla dolduğunu, mənzərənin sanki yanan bir şəhəri xatırlatdığını deyir. Onun araşdırmaları göstərir ki, qar və buzda yaşayan mikroblar əriməni sürətləndirən müsbət geri əlaqə dövründə mühüm rol oynayır. Bu mikroblar səthdəki rəngi tündləşdirərək daha çox günəş işığının udulmasına səbəb olur, nəticədə temperatur artır, ərimə güclənir və mikroblar üçün əlavə qida mənbələri açılır.

Keçmişdə Arktik qarının və buzunun böyük ölçüdə cansız olduğu düşünülürdü. Lakin Longyearbreen buzlağında aparılan qazıntılar hər qar dənəsinin yüzlərlə, hətta minlərlə mikrob və onlardan qat-qat çox virus ehtiva etdiyini ortaya çıxardı. Bu mürəkkəb ekosistem təkcə elmi baxımdan deyil, həm də tibbi, sənaye və tullantıların idarə olunması sahələrində potensial biotexnoloji imkanlara malikdir.

Tədqiqatlara görə, hər yay Qrenlandiya buz örtüyünün cənub-qərbində 100 min kvadrat kilometrdən çox sahədə mikroblar səbəbindən qararmış bölgə yaranır. 2020-ci il məlumatlarına əsasən, həmin mikroblar 4,4–6,0 gigaton ərimiş suyun yaranmasında məsuldur ki, bu da potensial olaraq dəniz səviyyəsini 7 metrdən çox qaldıra biləcək buz kütləsinin tam əriməsinin 13%-inə bərabərdir.

Avropa Alpləri, Himalay dağları və Orta Asiya da daxil olmaqla, dünya üzrə ən azı 2 milyard insan içməli su, kənd təsərrüfatı və hidroenerji üçün buzlaq sularından asılıdır. Alimlərin proqnozlarına görə, hətta Paris hədəflərinə çatmaq mümkün olsa belə, bu əsrin sonuna qədər bu buzlaqların yarısı yox olacaq.

Svalbardın mərkəzindəki Foxfonna buzlağında aparılan müşahidələr göstərib ki, buzlaq ötən yayla müqayisədə 4 metr aşağı səviyyədədir və 2011-ci ildən bəri əhəmiyyətli dərəcədə kiçilib. Dr. Edvards bu vəziyyəti "son mərhələdə olan buzlaq” kimi xarakterizə edərək, "Bu, artıq yalnız palyativ tədbirlərlə qorunan bir prosesdir, amma heç kim buna əhəmiyyət vermir” deyir.

O, Arktikaya səfərlərini, damensiya xəstəliyindən əziyyət çəkən atasını hər dəfə bir az daha zəiflədiyini görərək ziyarət etməyə bənzədir: "Bu, addım-addım irəliləyən bir prosesdir. Gündən-günə azalma hiss olunmur".

Aydın