Aspirin demans riskini azaldır, lakin…

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Adi aspirinin aşağı dozaları demans riskini 70 faiz azalda bilər, lakin müəyyən bir genetik profilə malik müəyyən yaşlı insanlarda. Dərman yalnız genləri müəyyən trombosit funksiyası xüsusiyyətlərini təyin edənlərdə güclü qoruyucu təsir göstərir, lakin bu müalicə təhlükəli daxili qanaxma riskini ikiqat artırır.

Alimlər trombosit xüsusiyyətləri, aspirin istifadəsi və demans riski arasındakı əlaqəni araşdırıblar.

Dr. Peter Fransquetin rəhbərliyi ilə Monash Universitetinin (Avstraliya) tədqiqatçıları 13.500-dən çox iştirakçıdan genetik məlumatların genişmiqyaslı təhlilini aparıblar. Mütəxəssislər, aspirinin yaşlı yetkinlərin sağlamlığına təsirini araşdıran böyük ASPREE klinik sınağının məlumatlarından istifadə edərək, dərmanın əvvəlki tədqiqatlarda beyin zəifləməsinə qarşı universal qoruma göstərməməsinin səbəbini müəyyən etdilər.

Alimlər bütün xəstələr üçün tək bir cavab olmadığını və əsas amilin fərdi irsiyyətdə olduğunu irəli sürdülər. Tədqiqatın nəticələri Alzheimer's & Dementia: The Journal of the Alzheimer's Association jurnalında dərc edilmişdir. Ən çox nəzərə çarpan qoruyucu təsir, trombositlərin sayını tənzimləyən genlərlə - qan laxtalanması və zədələnmiş qan damarlarının sağalmasından məsul olan kiçik qan trombositləri ilə birbaşa əlaqəli idi. Tədqiqatın müəllifləri könüllüləri trombosit sayına görə qruplara böldülər.

İzləmə dövründə ən yüksək dəyərlərə sahib olan iştirakçıların 20%-i arasında gündəlik mikrodoza aspirin qəbul edənlərin yalnız 1%-i demensiya xəstəliyinə tutulub. Eyni genetik qrupda plasebo qəbul edənlər arasında 3,3%-i xəstəliyi inkişaf etdirib. Nisbi baxımdan bu, təxminən 70% risk fərqini təmsil edir.

Maraqlıdır ki, kəşf edilmiş genetik marker Alzheimer xəstəliyinə səbəb olduğu bilinən genlərin heç biri ilə əlaqəli deyil. Bu kəşf trombosit funksiyası vasitəsilə beynin qorunmasının tamamilə yeni bir mexanizminə işarə edir. Bu qan hüceyrələri həddindən artıq aktiv olduqda, mikroskopik laxtalar əmələ gətirə və beynin kiçik damarlarında gizli iltihaba səbəb ola bilərlər. Əvvəlki tədqiqatlar göstərir ki, aspirin xərçəng hüceyrələrinin ilkin şişdən uzaq orqanlara yayılmasına qarşı immun reaksiyasını gücləndirə bilər. Lakin bunun niyə və necə baş verdiyi bəlli deyildi... Lakin aspirinin bu qoruyucu təsiri ciddi yan təsirlərlə əlaqələndirilir. Risk qrupuna daxil olan insanlarda dərmanın gündəlik istifadəsi, əsasən mədə, bağırsaq və beyin toxumasında təhlükəli daxili qanaxmanın artmasına səbəb oldu: ağır ağırlaşmaların baş vermə tezliyi plasebo qəbul edənlərdə 2,1%-dən dərman qəbul edənlərdə 4,4%-ə qədər artdı.

Müşfiq MİRZƏ
XQ