Astranomlar elə bir planet tapdılar ki...

Astronomlar qeyri-adi bir ekzoplanet kəşf ediblər.

GJ 3090 b Yer kürəsindən təxminən 73 işıq ili məsafədə yerləşir və qırmızı cırtdan ulduzun fırlanmasının əks istiqamətində fırlanır. Bundan əlavə, yaxınlıqda bu konfiqurasiyanı izah edə biləcək heç bir nəhəng obyekt yoxdur.

“Cebheinfo.az” bu barədə “Space.com”-a istinadən xəbər verir.

Planetlər gənc bir ulduzu əhatə edən qaz və toz diskindən əmələ gəlir. Bu diskdəki material müəyyən bir istiqamətdə fırlanır və ondan əmələ gələn planetlər adətən bu hərəkəti izləyir. Buna görə də, onların orbitləri adətən ulduzun ekvatoru ilə təxminən eyni müstəvidə yerləşir və eyni istiqamətdə işarə edir.

Planetin orbitinin müstəvisi ilə ulduzun ekvatorial müstəvisi arasındakı bucaq Psi adlanır. Bu, planetar sistemin əmələ gəlməsi və sonrakı təkamülü zamanı cazibə qüvvələrinin təsiri ilə dəyişə bilər. Yer üçün bu bucaq təxminən 7 dərəcədir.

GJ 3090 b isə tamamilə fərqli bir vəziyyətdədir: tədqiqatçılar 136 dərəcə Psi müəyyən ediblər. Bu əyilmə ilə planet əslində geriyə doğru orbitdə - ulduzunun fırlanmasının əks istiqamətində hərəkət edir.

"Bizim böyük təəccübümüz üçün, GJ 3090 b planeti yalnız yüksək meylli orbitə malik deyil, həm də ulduzunun fırlanmasının əks istiqamətində geriyə doğru orbitdə fırlanır", - deyə Cenevrə Universitetinin əməkdaşı Yann Karteret bildirib.

GJ 3090 b 2022-ci ildə kəşf edilib. O, Yer kürəsindən təxminən 2,2 dəfə böyükdür və kütləsi təxminən 4,5 Yer kürəsi qədərdir. Planet Neptun alt qrupu kimi təsnif edilir. O, lçüsünə görə Yer və Neptun arasında bir sinif dünya və Süd Yolunda ən çox yayılmış planet növlərindən biri hesab olunur.

Onu qeyri-adi edən ölçüsü deyil, orbitinin həndəsəsidir. Psi 70 dərəcədən böyük olan sistemlər olduqca nadirdir: GJ 3090 b, orbiti ilə ulduzunun fırlanması arasında bu qədər güclü uyğunsuzluğa malik yalnız beşinci məlum planetdir.

Bundan əlavə, digər məlum sistemlər mühüm bir xüsusiyyətə malikdir, onların nəhəng bir “yoldaşı” var. Bu yoldaş qaz nəhəngi, qəhvəyi cırtdan və ya başqa bir ulduz ola bilər. Onun cazibə qüvvəsi planetin orbitini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirə və onu ulduza nisbətən əyə bilər.

GJ 3090 b üçün hələlik belə bir obyekt aşkar edilməyib. Alimləri qeyri-adi orbitin mənşəyi üçün başqa bir izahat axtarmağa məcbur edən də məhz nəhəng bir yoldaşın olmamasıdır. Fərziyyələrdən biri protoplanetar diskin özü ilə bağlıdır. Tədqiqatçıların fikrincə, ulduz əvvəlcə fırlanmasına nisbətən çox əyilmiş və əks istiqamətdə hərəkət edən ikinci bir qaz və toz diskini udmuş ola bilər. Sistemdəki planetlər daha sonra bu materialdan əmələ gələ bilərdi.
Bu fərziyyəyə görə, GJ 3090 b-nin qeyri-adi orbiti sonrakı nəhəng qonşusu ilə cazibə qüvvəsi qarşılıqlı təsirlərinin nəticəsi deyil, planet sisteminin özünün əmələ gəldiyi materialın xüsusiyyəti olardı.

Bu, hələlik yalnız bir fərziyyədir. Lakin GJ 3090 b-nin müşahidəsi göstərir ki, planet sistemlərinin arxitekturası standart formalaşma ssenarilərində göstəriləndən daha müxtəlif ola bilər.

Bu qeyri-adi bucaq La Silla Rəsədxanasında NIRPS infraqırmızı spektroqrafı istifadə edilərək ölçülüb. Onun dəqiqliyi, hətta nisbətən kiçik bir planet üçün belə, ulduzun ekvatorial müstəvisinə nisbətən orbitin nisbi istiqamətini müəyyən etmək üçün kifayətdir.

Xəzər
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin