Avropa Komissiyasından Zəngəzur dəhlizinə DƏSTƏK

Azərbaycan və Türkiyə arasında Ermənistanın Zəngəzur vilayəti ilə keçən cənub dəmir yolu əlaqəsi, Bakı-Tbilisi-Qars marşrutu ilə müqayisədə hərəkət müddətini 25 faiz qısaldacaq.

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, Ermənistan İctimai Radiosu Avropa Komissiyasının araşdırma hesabatına istinadən belə məlumat yayıb.

“Avropa İttifaqı (Aİ) Qara dənizi və ona bitişik ölkələri Avropanı Türkiyə, Cənubi Qafqaz, Mərkəzi Asiya və digər regionlarla birləşdirən əsas keçid qapısı hesab edir.

Aİ üçün Türkiyə, Şərq Tərəfdaşlıq regionu (o cümlədən Cənubi Qafqaz) və Mərkəzi Asiya ilə nəqliyyat əlaqələrinin yaxşılaşdırılması, xammal və malların daha sürətli və etibarlı idxalını təmin edərək, həmçinin bütün Avrasiya üzrə ixrac üçün yeni bazarlar açaraq qarşılıqlı sərfəli ticarətin inkişafına səbəb ola bilər.

Bu kontekstdə, Şimal Dəhlizinin etibarlılığının azalması və Cənub Marşrutunun inkişafının yavaşlaması fonunda, Xəzəryanı Nəqliyyat Dəhlizi Avropa və Asiya arasında dayanıqlı, diversifikasiya edilmiş və geosiyasi cəhətdən davamlı multimodal nəqliyyat əlaqəsinin ən perspektivli istiqaməti kimi qiymətləndirilir.

Bundan başqa, regionda yük daşınmalarının əhəmiyyətli dərəcədə artması və 8 avqustda Ermənistanla Azərbaycan arasında əldə edilmiş razılaşma, Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun mövqeyini daha da gücləndirə bilər. Bu, dayanıqlı və diversifikasiya edilmiş regional əlaqənin ən həyati marşrutu kimi qiymətləndirilir.

Son illərdə Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu boyunca infrastruktur investisiyalarında kəskin artım müşahidə olunur. Lakin hələ də nəqliyyat infrastrukturu və əlaqələrinin təmin edilməsində əhəmiyyətli çətinliklər və “tıxaclar” qalır.

Bu problemlər nisbətən sürətli həll tələb edən məsələlərdən (məsələn, sərhəd keçidlərinin səmərəliliyinin artırılması) uzunmüddətli infrastruktur layihələrinə (məsələn, yeni limanların inşası) qədər uzanır.

Adətən, Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu müzakirələrində Çindən Avropaya marşrutun əsas iştirakçıları kimi Qazaxıstan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə qeyd olunur. Lakin Ermənistan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Moldova və Ukrayna kimi ölkələr də vacib rol oynayır. 

Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu son geosiyasi hadisələr fonunda Ermənistan, Azərbaycan və Türkiyə arasında əlaqələrin bərpası nəticəsində Cənubi Qafqaz üçün də faydalı ola bilər.

Bu, ticarət marşrutlarını diversifikasiya etməyə kömək edərək hazırkı yüklənmiş hissələri potensial olaraq azalda bilər. Eləcə də, bu, Ermənistanla AB arasında əlaqələri əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər.

Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh danışıqlarının irəliləməsi ilə paralel olaraq, Ermənistan, Azərbaycan və Türkiyə arasında nəqliyyat əlaqələrinin bərpası üçün imkanlar yaranır ki, bu da regionda Trans-Avropa Nəqliyyat Şəbəkəsinin (TEN-T) daha da genişləndirilməsi üçün nəzərdən keçirilə bilər.

Zəngəzurdan keçən marşrut, Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun Gürcüstan hissəsinə alternativ kimi təqdim olunur və regional nəqliyyat əlaqələrini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər.

Bu əlaqələrin bərpası iqtisadi əməkdaşlığı gücləndirəcək, transsərhəd ticarətini stimullaşdıracaq və yeni marşrut variantlarının əlavə edilməsi ilə dəhlizin davamlılığını və diversifikasiyasını artıracaq.

Azərbaycan və Türkiyə arasında Ermənistanın Zəngəzur vilayətindən keçən Cənub dəmir yolu əlaqəsi Bakı-Tbilisi-Qars marşrutu ilə müqayisədə  yüklərin  daşınmasını 25 faiz qısaldacaq.

Regionun maraqlı tərəfləri Ermənistan, Azərbaycan və Türkiyə arasında nəqliyyat əlaqələrinin bərpası və inkişafı üçün təşəbbüsləri aktiv şəkildə irəli sürürlər. Bu səylər müxtəlif idarəetmə modellərini və strateji məqsədləri əks etdirsə də,  birlikdə nəqliyyat əlaqələrinin bərpası istiqamətində irəliləyişi göstərir.

Xüsusilə, Ermənistanın “Sülh kəsişməsi”  layihəsi suverenliyə və qarşılıqlı əlaqəyə diqqət yetirir, həm Şimal, həm də Cənub əlaqələrini əhatə edir, “TRIPP” (“Tramp marşrutu”-red) isə Zəngəzurdan keçən Cənub marşrutlarına diqqət yetirir.

“Sülh kəsişməsi” təşəbbüsü regional nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsinə yönəlib. O, Azərbaycan və Türkiyə ilə sərhədlərdə yeddi yeni avtomobil keçid nöqtəsi və dəmir yolu xətlərinin bərpasını təklif edir.

“TRIPP” isə ABŞ-nin uzunmüddətli icarəsi çərçivəsində oxşar dəhlizin yaradılmasını nəzərdə tutur ki, bu da Azərbaycanda (o cümlədən, Naxçıcanda) və Türkiyədə dəmir yolu infrastruktur layihələri ilə daha geniş əlaqələndiriləcək.

Ekspertlərə görə, səmərəsiz transsərhəd əməliyyatları xüsusilə də təcili çatdırılma tələb edən və yüksək dəyərli mallar üçün bu üstünlükləri əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər. 

Ermənistanın Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun ayrılmaz hissəsi kimi potensialını həyata keçirməsi yalnız infrastruktur investisiyalarını deyil, həmçinin dəmir yolu və transsərhəd logistik xidmətlərinin səmərəliliyini və rəqabət qabiliyyətini təmin etmək üçün sistemli siyasi tədbirləri tələb edir.

Bu paralel planlara və davam edən işlərə baxmayaraq, Aİ öz qarşılıqlı əlaqə prinsiplərinə uyğun gələn, suverenliyə hörmət edən və qaydalara əsaslanan model formalaşdırmaq imkanına malikdir ki, bu da regiondakı bütün tərəfdaşlar, o cümlədən Ermənistan, Azərbaycan və Türkiyə üçün səmərəli və qarşılıqlı sərfəli əlaqə təmin edəcək” - deyə məlumatda qeyd edilir.

Müşfiq Abdulla 
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin