Avropa və Merkorsur arasında böyük razılaşma

25 illik danışıqlar başa çatdı

Avropa İttifaqı (Aİ) 25 illik müzakirələrdən sonra Avropa fermerlərinin kəskin etirazlarına və dünyada azad ticarətin daraldığı ümumi tendensiyaya baxmayaraq, Cənubi Amerikanın aparıcı iqtisadiyyatları ilə “əsrin ticarət sazişi”ni təsdiqləmək qərarına gəlib. Aİ-yə üzv ölkələrin əksəriyyətinin ticarət nazirləri Braziliya, Argentina, Paraqvay və Uruqvayı birləşdirən Merkorsur bazar ittifaqı ilə razılaşmanı dəstəkləyiblər. Saziş Avropa bazarlarını Cənubi Amerikadan gətirilən ət, şəkər və digər kənd təsərrüfatı məhsulları üçün qismən açır, əvəzində isə Avropa şirkətlərinə avtomobilləri, dərman preparatlarını, şərabı və pendiri bu regiona gömrük rüsumu olmadan ixrac etmək imkanı yaradır.

Bu razılaşma Avropa İttifaqının ABŞ və Çinlə qlobal iqtisadi rəqabətdə mövqelərini gücləndirmək məqsədi daşıyır. Hazırda Aİ bu iki güclə rəqabətdə ciddi çətinliklərlə üzləşir. Dörd Cənubi Amerika ölkəsi üçün isə, ümumi əhalisi 270 milyon nəfər olan bu bazar dünyanın ən zəngin regionlarından biri olan, təxminən yarım milyard istehlakçını əhatə edən Avropa bazarına çıxış deməkdir. Almaniya kansleri Fridrix Merts razılaşmanın təsdiqlənməsindən sonra bunun həm Almaniya, həm də bütövlükdə Avropa üçün faydalı olduğunu bildirib, lakin 25 il davam edən danışıqların həddindən artıq uzun çəkdiyini və gələcəkdə bu cür proseslərin daha sürətli aparılmalı olduğunu vurğulayıb.

Sazişin qüvvəyə minməsi üçün onun Avropa Parlamenti tərəfindən təsdiqlənməsi tələb olunur. Bununla yanaşı, Aİ-yə üzv olan 27 ölkənin hər biri sənədi ayrıca ratifikasiya etməlidir, əks halda razılaşma həmin ölkənin ərazisində tətbiq edilməyəcək. Almaniya və İspaniya kimi iri iqtisadi və siyasi çəkisi olan ölkələr sənədi ratifikasiya etməyə hazır olduqlarını bildirirlər. İrlandiya, Macarıstan, Polşa və xüsusilə Fransa kimi ölkələr isə daxili siyasi vəziyyəti və fermerlərin güclü etirazlarını nəzərə alaraq prosesi ləngidə bilərlər.

Bununla belə, razılaşmanın müəyyən hissələrinin milli parlamentlərin qərarını gözləmədən tətbiq olunması planlaşdırılır. Avropa Komissiyası ratifikasiya prosesini iki mərhələyə bölməyi təklif edib. Avropa İttifaqının müstəsna səlahiyyətlərinə aid olan maddələr ümumavropa səviyyəsində müvəqqəti olaraq qüvvəyə minəcək, digər hissələr isə üzv dövlətlərin parlamentlərində təsdiqlənəcək. Bu yanaşma Brüsselə sazişin iqtisadi effektlərini daha tez hiss etmək imkanı verəcək.

Avropa İttifaqı hazırda Merkorsur ölkələri üçün Çindən sonra ikinci ən böyük ticarət tərəfdaşıdır və bu göstərici üzrə artıq ABŞ-ni geridə qoyub. Tramp administrasiyası dövründə ABŞ Latın Amerikasını özünün müstəsna maraq zonası elan etmiş və bu siyasətin tərkib hissəsi kimi, təxminən on il əvvəl daxildə azadlıqların boğulmasına görə Merkorsurdan kənarlaşdırılan Venesuelaya təzyiqləri artırmışdı. Aİ üçün isə sazişi imzalayan dörd Cənubi Amerika ölkəsinin iqtisadi əhəmiyyəti nisbətən məhduddur və onlar birlikdə Avropa İttifaqının ticarət tərəfdaşları siyahısında onuncu yeri tutur. Buna baxmayaraq, ticarət balanslı xarakter daşıyır və tərəflər bir-birinə ildə təxminən 55 milyard avro dəyərində məhsul satırlar.

Razılaşma ətrafında mübahisələr təkcə iqtisadi deyil, həm də ekoloji xarakter daşıyır. Avropada bir sıra siyasi qüvvələr və vətəndaş cəmiyyəti institutları bu sazişin Amazon meşələrinin qırılmasını sürətləndirə biləcəyindən narahatdır. Avropa Komissiyası isə bildirir ki, sənəddə ekoloji öhdəliklər və iqlimlə bağlı təminatlar yer alır və onların icrasına nəzarət mexanizmləri nəzərdə tutulub. Uzunmüddətli perspektivdə Brüssel bu razılaşmanı təkcə ticarət sənədi deyil, həm də Avropanın qlobal iqtisadi və geosiyasi mövqelərini möhkəmləndirən strateji addım kimi dəyərləndirir.

Səbuhi MƏMMƏDOV

XQ