Avropada miqrant problemi RAKURS

AB-dəki qanunsuz immiqrantlar üçüncü ölkələrə deportasiya edilə bilər

12 iyunda Avropa Birliyində miqrasiya və sığınacaq haqqında yeni pakt qüvvəyə minəcək. İndi AB ölkələrində sığınacaq almaq daha çətinləşəcək və uğursuz cəhd halında ayrılmaq daha sürətli olacaq. Lakin bu siyasət sənədi hələ qaçqın problemini tam həll etmir. 2010-cu illərdə qitəni güclü immiqrasiya dalğası bürüdü və siyasətçilər və rəsmilər vahid cavab barədə razılığa gələrkən, miqrasiya gündəliyi artıq xarici sərhədlərdəki problemdən daxili siyasi çağırışa çevrilmişdi. "Yeni qaydalarla AB-yə kimin gələ biləcəyi, kimin qala biləcəyi və kimin getməli olduğu üzərində daha çox nəzarətimiz olacaq. Biz Avropaya nizam gətiririk", - deyə Avropa Daxili İşlər və Miqrasiya Komissarı Maqnus Brunner yeni qaydanı belə təsvir edir. Avropa miqrasiya sistemini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirən bu tarixi sənəd 2024-cü ildə qəbul edilib. Ölkələrə onun tətbiqinə hazırlaşmaq üçün daha iki il vaxt verilib.

İslahatın əsas elementləri

Birincisi, üçüncü ölkə vətəndaşlarının xarici sərhədlərdə məcburi yoxlanılması və biometrik məlumatların toplanması və ya yoxlanılması. Vahid və yenilənmiş Eurodac barmaq izi məlumat bazasından istifadə edərək ölkələr təkrarlanan müraciətləri müəyyən edə və AB daxilində sığınacaq axtaranların qanunsuz hərəkətinə qarşı mübarizə apara biləcəklər.

İkincisi, sığınacağın yoxlanılması və deportasiya prosedurları daha sürətli və daha güclü olacaq. Humanitar müdafiəyə uyğun olmayanlar artıq imtina üçün illərlə müavinət gözləməli olmayacaqlar - bəzi müraciətlər hətta AB-yə daxil olmadan əvvəl də işlənəcək.

Üçüncüsü, AB ölkələri qaçqınların köçürülməsi, maliyyə və ya əməliyyat dəstəyi ilə bir-birlərinə kömək etmək barədə razılığa gəliblər. Əvvəllər miqrantlar üçün əsas məsuliyyət onların sığınacaq müraciətini ilk qəbul edən dövlətin üzərinə düşürdü.

Bundan əlavə, pakt əlavə sənədlərlə - məsələn, təhlükəsiz ölkələrin siyahısı və ya AB-nin qaytarılma sistemi haqqında ayrıca sənədlə genişləndirilə bilər. Brüssel hazırda AB-də sığınacaq ala bilməyən müraciət edənlərin göndəriləcəyi AB xaricində xarici mərkəzlər olan "qayıdış mərkəzləri"nin yaradılması imkanlarını müzakirə edir. Albaniya, Afrika ölkələri, eləcə də Qazaxıstan və Özbəkistan Avropa mətbuatında bu cür mərkəzlər üçün potensial ev sahibləri kimi qeyd olunsa da, sonuncular artıq razılıq vermədiklərini bildiriblər. Miqrantların autsorsinqinin dəyəri və Avropa vergi ödəyicilərinin bunu niyə maliyyələşdirməli olduğu hələ də aktiv müzakirə mövzusudur.

Yeni Miqrasiya və Sığınacaq Paktının tətbiqi Avropa inteqrasiyası tarixində əsl mərhələdir. Onilliklər ərzində miqrasiya siyasəti ilə bağlı əsas qərarlar milli hökumətlərin ixtiyarında qalıb və yalnız 1990-cı illərin sonlarından etibarən Aİ tədricən ortaq sığınacaq sistemi qurub. 2009-cu ildə Lissabon Müqaviləsinin qəbul edilməsi ilə vahid miqrasiya prosedurları və həmrəylik sistemi rəsmi olaraq təsbit edilib.

Lakin 2015-ci ilə qədər sistemin praktikada işləmədiyi məlum olub: cəmi bir il ərzində 1,25 milyondan çox insan sığınacaq üçün müraciət edib. Həmin ilin aprel ayında Avropa Aralıq dənizində baş verən faciədən şoka düşüb. Həmin ildə İtaliyanın Lampedusa adasına gedən 800 afrikalı miqrantı daşıyan qayıq batıb.

O dövrdə Avropa liderləri həm təcili yardım tədbirlərini, həm də sistemli səyləri dörd sahədə əlaqələndirməli olublar: Aİ sərhədlərinin qanunsuz keçməsinin qarşısının alınması, Aralıq dənizində çətinlik çəkənlərin xilas edilməsi, qanuni miqrantlar üçün inteqrasiya siyasətinin təkmilləşdirilməsi və sığınacaq sistemində islahatlar. Ümumilikdə, 2015-2025-ci illər arasında ilk dəfə olaraq 8,6 milyondan çox insan beynəlxalq himayə üçün müraciət edib.

İroniya ondadır ki, son illərdə yeni paket həm çox yumşaq, həm də çox sərt olduğuna görə tənqid olunub.

İnsan hüquqları fəalları qanunvericiləri "Avropa qanunlarını onilliklər geri çəkməkdə" günahlandırsalar da, mühafizəkar siyasətçilər əksinə, öz hökumətlərini Brüsselə meyl göstərdiklərinə və Aİ qonşuları ilə həddindən artıq həmrəylik nümayiş etdirdiklərinə görə tənqid edirlər. Aİ-dəki ifrat sağçı qüvvələrin və Atlantik okeanının o tayındakı ABŞ prezidenti Donald Trampın milli kimlik və miqrasiya əleyhinə məsələləri necə qızışdırdığını nəzərə alsaq, Avropa liderlərinin nəticədə milyonlarla məcburi köçkün problemini həll etməyə deyil, nəzarətə və sürətli deportasiyaya diqqət yetirərək immiqrasiya islahatlarına daha sərt yanaşma seçmələri təəccüblü deyil.

V.VƏLİLİ