Avropanı düyü və şokoladsız gələcək gözləyir

Bakı, 22 may, AZƏRTAC

Avropaya idxal olunan düyü, buğda, qarğıdalı, qəhvə, kakao və soya paxlasının 50 faizi iqlim dəyişikliyinə həssas, uyğunlaşma imkanları məhdud ölkələrdən idxal olunur. 50 milyard dollarlıq dövriyyəyə malik şokolad sənayesi isə xüsusilə risk altındadır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Britaniyanın “Foresight Transitions” konsaltinq şirkətinin, Avropa İqlim Fondu dəstəyi ilə hazırladığı yeni tədqiqat hesabatında deyilir.

Hesabatda bildirilir ki, Avropa İttifaqının əsas kənd təsərrüfatı məhsulları olan buğda, düyü, qarğıdalı, kakao, qəhvə və soya paxlası üzrə idxal təhlükəsizliyi iqlim dəyişikliyi və bu məhsulların gətirildiyi ölkələrdə bioloji müxtəlifliyin azalması səbəbindən ciddi təhlükə altındadır.

Sənəddə qeyd olunur ki, bu hesabat digər oxşar tədqiqatlardan fərqli olaraq, təkcə iqlim faktorlarını deyil, ətraf mühitin ümumi pisləşməsi və təbiətin tükənməsi kimi göstəriciləri də nəzərə alır. Bu isə kənd təsərrüfatı sistemlərinin kövrəkliyini və qlobal təchizat zəncirlərinin sabitliyini daha da zəiflədir.

Tədqiqatın əsas müəllifi Kamilla Hislop bildirib ki, hazırda biz ikili təhlükə ilə üz-üzəyik və bunun artıq iqtisadi və sosial nəticələri özünü göstərməyə başlayıb. İqlim dəyişikliyi və bioloji müxtəlifliyin itirilməsi yalnız istehsalçı ölkələrə deyil, həm də Avropadakı ərzaq məhsullarının mövcudluğu, qiyməti və keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir.

Tədqiqatda Avropa ərzaq və aqrar-sənaye sektorunun əsasını təşkil edən altı məhsul təhlil olunub: üç əsas kənd təsərrüfatı bitkisi (düyü, qarğıdalı və buğda) və üç əsas ticarət xammalı (kakao, qəhvə və soya paxlası). Bu məhsulların hər biri üzrə ekoloji riskin yüksək olduğu bildirilir.

Düyü ilə bağlı qeyd olunur ki, Avropanın illik 1,5 milyard avro dəyərindəki düyü idxalının üçdə birindən çoxu güclü yağışlar və uzunmüddətli quraqlıqlar kimi ekstremal hava hadisələri səbəbindən təhlükə altındadır. Bu risklər yalnız nəzəri deyil. 2024-cü ildə Britaniya və Fransada baş verən daşqınlar buğda istehsalını azaldıb, Şərqi Avropada istilik dalğaları qarğıdalı sahələrinə zərər verib, Qərbi Afrikada isə davamlı yağışlar nəticəsində əsas kakao istehsalçısı olan Kot-d’İvuar, Qana, Kamerun və Nigeriyada plantasiyalar məhv olub.

Qarğıdalı ilə bağlı Avropanın idxaldan asılılığı son 10 ildə iki dəfə artaraq ümumi tələbatın 10 faizindən 20 faizə yüksəlib. Bu artım əsasən daxili quraqlıqların təsiri ilə baş verib. Lakin bu idxalın 90 faizi iqlim riskləri yüksək və ya orta olan ölkələrdən həyata keçirilir, onun da 66 faizi bioloji müxtəlifliyin təhlükəli həddin altında olduğu regionlardan gəlir.

Hesabat müəllifləri bildirir ki, bu mənzərədən ən çox zərər görəcək sahə Avropanın 50 milyard avro illik dövriyyəli şokolad sənayesidir. Aİ-nin idxal etdiyi kakaonun 97 faizi iqlim riskləri yüksək və ya orta səviyyədə olan Afrika ölkələrindən gətirilir. Üstəlik, bu kakaonun 77 faizi bioloji müxtəlifliyin kritik həddin altına düşdüyü ərazilərdə yetişdirilir.

Kamilla Hislop bildirir ki, artıq Avropa İttifaqı kakaoya görə daha çox pul ödəməyə başlayıb. “Son bir ildə ümumi idxal dəyəri 41 faiz artıb. Bu artım yalnız kakaonun deyil, iqlim dəyişikliyi səbəbindən şəkərin qiymətinin də yüksəlməsi ilə bağlıdır. Bu isə həm istehsalçılar üçün ikili təhlükə, həm də Aİ üçün artan iqtisadi riskdir”, – deyə o bildirib.

Tədqiqat müəllifləri vəziyyətdən çıxış yolu kimi təchizatçı ölkələrin iqlim dəyişikliyinə dayanıqlığının artırılmasını, kiçik fermerlərin dəstəklənməsini, liman və nəqliyyat şəbəkələri kimi iqlimə həssas logistik infrastrukturun gücləndirilməsini və ekoloji riskləri nəzərə alan ticarət razılaşmalarının imzalanmasını təklif edirlər.