Icma.az
close
up
RU
Avropanı görən İvanın tərəddüdü müharibədən sonra milyonlarla hərbçi geri qayıtmayıb KONKRET

Avropanı görən İvanın tərəddüdü müharibədən sonra milyonlarla hərbçi geri qayıtmayıb KONKRET

Konkret.az saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

Nasizm üzərində qələbə inanılmaz baha başa gəlib – 26 milyon insanın həyatı, dağıdılmış şəhərlər, yandırılmış kəndlər. 1945-ci il mayın 9-da bayram atəşfəşanlığı başa çatdıqdan sonra qırmızı ordunun əksər əsgər və zabitləri yalnız bir şeyi arzulayıb – mümkün qədər tez evə qayıtmaq, həyat yoldaşlarını və analarını qucaqlamaq, övladlarını görmək. Lakin qərbə baxan və şərqi bir daha heç vaxt görmək istəməyənlər də az olmayıb. Onların dəqiq sayı hələ də tarixçilər arasında mübahisələr doğurur.
SSRİ hərbçiləri Almaniyanın təslim olmasından xeyli əvvəl, 1944-cü ilin yazında Avropa ərazisinə daxil olub. Qələbədən bir il əvvəl sovet əsgərləri həyatlarında heç vaxt görmədikləri mənzərələrlə qarşılaşıblar. Asfalt küçələr, səliqəli evlər, hər şeyin bol olduğu mağazalar, velosipedlər və patefonlar olan Avropa şəhərləri – bunlar Sovet İttifaqında əlçatmaz dəbdəbə sayılıb.

Müdafiə Nazirliyin mərkəzi arxivinin elmi əməkdaşı Yelena Kontsova Rusiya Elmlər Akademiyasının Tarixi İnstitutunun məcmuəsində dərc olunmuş işində diqqətçəkən bir hadisədən sitat gətirib. 119-cu qvardiya atıcı diviziyasının hərbi feldşeri Massnıy baş çavuş Lipovinlə söhbətində deyib: “Rumınlar necə yaşayırlar – hər şeyləri var, mədəniyyət var, amma mənim Penzadakı ailəm aclıq içində yaşayır”.

Bu, təkcə bir nəfərin fikri olmayıb. Hərbi senzura qırmızı ordu əsgərlərinin Rumıniyada və ya Macarıstanda qalmaq istəklərini açıq şəkildə ifadə etdikləri məktubları qeydə alıb. Onların sözlərinə görə, orada “yaşamaq daha asandır, burada daha çox mədəniyyət var və xalq daha yaxşıdır”.
Siyasi işçilər sovet əxlaqı baxımından “yanlış və zərərli” hesab edilən bu əhval-ruhiyyə ilə mübarizə aparmağa çalışıblar. Onlar əsgərlərə izah ediblər ki, Avropadakı rifah zəhmətkeş xalqın istismarı üzərində qurulub. Lakin sovet şəhərlərinin xarabalıqları ilə baxımlı Avropa kəndləri arasındakı fərq həddindən artıq aydın olub. “Bir çox insanın ac qaldığı” ölkəyə, dağıdılmış infrastruktura, ən zəruri şeylərin belə çatışmadığı həyata qayıtmaq heç də hamının istədiyi bir şey olmayıb.

Avropada qalmaq istəyənlərin dəqiq sayı müxtəlif mənbələrdə 212 min nəfərdən 1,7 milyon nəfərədək göstərilir. Bu qədər böyük fərqin səbəbi nədir? Əsas səbəb hesablama metodologiyasıdır.

1945-ci ilin qalibiyyətlə başa çatan may günlərində “fərarilik” hallarını dəqiq uçota almaq olduqca çətin olub. Hərbi hissələrdə bayram qarışıqlığı hökm sürüb. Əsgərlər qoşunların yerdəyişməsi zamanı sadəcə “itə”, eşelonlardan geri qala, azad edilmiş məhbuslar və köçkünlər kütləsinin içində itib-bata biliblər.
İtkilərin statistikası üzrə əsərləri ən nüfuzlu tədqiqatlardan hesab olunan hərbi tarixçi Qriqori Krivoşeyev Xalq Daxili İşlər Komissarlığının məlumatlarını təqdim edib: “1945-ci il iyulun 1-nə olan vəziyyətə görə hesabatlarda “eşelonlardan geri qalanlar, “fərarilər” kateqoriyası üzrə 212 400 nəfər qeyd olunub.

Digər mənbələr isə daha böyük rəqəmlər göstərib. Rusiya Müdafiə Nazirliyinin arxiv məlumatlarına görə, “fərarilər”in ümumi sayı təxminən 1,7 milyon nəfərə çatıb. Bundan əlavə, 1944-cü ilin sentyabrına qədər komissarlıq 1 210 224 nəfəri “xainlər” kateqoriyasına aid edib. Coğrafiyaçı və tarixçi Pavel Polyan 2001-ci ildə bildirib ki, repatriasiyaya 8,7 milyon sovet vətəndaşı məruz qalmalı olub.

Müharibədən sonra SSRİ hüdudlarından kənarda təxminən 5 milyon “köçkün şəxs” qalıb – müxtəlif səbəblərə görə vətənə qayıtmayan sovet vətəndaşları. Bunlar təkcə hərbçilər deyil, həmçinin qaçqınlar və kollaborasionistlər olub. 1980-ci illərin sonlarında Xalq Daxili İşlər Komissarlığının statistik hesabatlarına çıxış əldə etmiş tarixçi Viktor Zemskov Qərbdə qalan sovet vətəndaşlarının sayını 500 min nəfər göstərib.

“Fərarilik” faciəsi müharibədən sonrakı mürəkkəb tarixin çoxsaylı səhifələrindən yalnız biridir. Avropada qalanlar “rus mühacirətinin ikinci dalğası” adlandırılan qrupun əsasını təşkil ediblər. Onlar Almaniyada, Fransada, Böyük Britaniyada, ABŞ-də, Kanadada və Avstraliyada məskunlaşıblar. Onların çoxu istedadlı və savadlı insanlar – öz ölkələrinə fayda verə biləcək zabitlər, mühəndislər, həkimlər olub. Lakin onlar gördükləri ilə geridə qoyduqları arasında fərqi bildikləri üçün SSRİ-yə qayıtmaq istəməyiblər.

Digər tərəfdən, faşizm üzərində qələbə ölkə daxilindəki dərin sosial və psixoloji ziddiyyətləri də üzə çıxarıb. Avropadakı rifah ilə Sovet İttifaqındakı dağıntılar arasındakı kəskin fərq, repressiya qorxusu, kolxoz sistemindən narazılıq – bütün bunlar insanları düşünülmüş addım atmağa sövq edib. Onlar xain olduqları üçün “fərarilik” etməyiblər. Onlar daha gözəl və firavan həyat, zülm və əzabdan qurtulmaq üçün “fərarilik” ediblər.

Stalin haqqında məzəli aforizmlərdən biri məhz belə yanaıb: “Müharibədə Stalinin iki səhvi olub: 1. İvanı Avropaya göstərib; 2. Avropanı İvana göstərib”.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:129
embedMənbə:https://konkret.az
archiveBu xəbər 28 İyul 2026 20:27 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see327

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see319

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see315

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see306

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see287

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see267

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see254

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see249

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see248

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see247

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see242

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see219

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see219

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see213

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see204

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see198

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see195

Əliyevlə deyil, kimlə imzalayım? Lula da Silva ilə?

18 Noyabr 2026 21:19see183

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see183

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see175
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri