“Avropanın “dron divarı“: real təhlükə, yoxsa siyasi ideya?“ BBC

"NATO yeni hücum formatına hazırdırmı?.."

Yeni müharibə reallığı və təhlükənin böyüməsi

BBC-nin yazdığına görə, Ukraynanın gecə səmasında eşidilən sirenalar, "Şhahed"lərin vızıltısı və ardınca gələn partlayışlar artıq yalnız Kiyevin problemi deyil,  bu, Avropanın yeni təhlükəsizlik gerçəkliyidir. Dronlar müasir müharibənin ayrılmaz hissəsinə çevrilib və təkcə döyüş zonasından deyil, yüzlərlə kilometr uzaqda - hava limanları, hərbi bazalar, elektrik stansiyaları və kritik infrastruktur üzərində də görünməyə başlayıb.

Polşada sentyabr ayında Rusiyadan havaya qalxan təxminən 20 dronun NATO hava məkanını pozması Alyansa ciddi siqnal oldu: ilk dəfə savaş real şəkildə Ukraynadan kənara sıçradı. Məhz bu fon yeni ideyanı gündəmə gətirib: Baltik dənizindən Qara dənizə qədər uzanan "Avropa dron divarı".

"Divar" nə qədər realdır və niyə mübahisə doğurur?

Mütəxəssislər bildirir ki, bu sistem hava hücumundan müdafiə, radarlar, radio-elektron mübarizə vasitələri, lazerlər və hətta avtomatlaşdırılmış yıxma sistemlərinin inteqrasiyasından ibarət olmalıdır. Amma əsas problem miqyas və xərcdir. Böyük ərazini tam qorumaq üçün minlərlə radar, ucuz və sürətli reaksiya verən HHM sistemləri və 24/7 hazır olan şəxsi heyət tələb olunur.

Analitiklər həmçinin xəbərdarlıq edir ki, dron texnologiyası o qədər sürətlə dəyişir ki, qurulacaq sistemin köhnəlməsi riski çox yüksəkdir. Bir ekspertin sözləri ilə desək: "Bu, təzə başlayan yeni silahlanma yarışıdır". Maliyyələşmə də ziddiyyətlidir - Avropa orduları artıq yeni gəmilər, raketlər və kiber müdafiəyə milyardlarla avro tələb edir. Üstəlik, bəzi dövlətlər Rusiya aktivlərinin müsadirəsini də bu layihəyə yönləndirməyi müzakirə edir.

"Heç kimin dronları": ən narahatedici fenomen

Avropanı ən çox narahat edən Ukraynada istifadə olunan kamikadze dronlar deyil, havada peyda olub sonra yoxa çıxan "naməlum" pilotsuz uçuş aparatlarıdır. Belçika, Danimarka, Norveç, Almaniya, Litva və başqa ölkələrdə kritik obyektlər üzərində görünən bu dronların mənşəyi hələ də sübut olunmayıb. Onlar partlayıcı daşımır, amma kəşfiyyat və psixoloji təzyiq funksiyasını daşıdıqları güman edilir. Bəziləri bunun Moskvaya bağlı diversiya şəbəkələri tərəfindən idarə olunduğunu düşünür, digərləri bunu NATO reaksiyasını ölçmək üçün "test" adlandırır.

Alternativ ssenari: divar qurmaq yox, mənbəni vurmaq?

Bəzi analitiklər sual qoyur: "Bəlkə dronları deyil, onları göndərənləri hədəf almaq lazımdır?". Bu, NATO strategiyasında kəskin dönüş demək olardı - passiv müdafiədən aktiv qarşı zərbəyə keçid. Amma bir məsələ var: bu, Moskva ilə birbaşa hərbi toqquşma riskini kəskin artırır. Hazırda NATO xəttini qoruyur: Ukraynaya yardıma - bəli, amma birbaşa müharibə - yox.

Avropanın "dron divarı" ideyası həm texniki, həm siyasi, həm də maliyyə baxımından böyük bir sınaqdır. Real təhlükənin artdığı açıqdır, lakin bu divarın tam və qüsursuz şəkildə işləməsi hələ də sual altındadır. Ekspertlərin fikrincə, 2027-ci ilə qədər müəyyən müdafiə səddi qurula bilər, amma "mükəmməl divar" hələlik yalnız konsepsiyadır.