Azərbaycan səmasından gələn mesaj: Ərdoğan nə demək istədi?

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Zəfər Günü münasibətilə Azərbaycan Prezidentini və xalqımızı ölkəmizin hava məkanından keçərkən təbrik etməsi adi diplomatik jestdən daha geniş məna daşıyır. Bu mesajın ünvanı təkcə Bakı deyil, həm də regiondakı siyasi reallıqlardır.

Ərdoğan Cənubi Koreyaya səfər edərkən təyyarəsi Azərbaycan hava məkanına daxil olub. Məhz bu zaman pilot dispetçerlə əlaqə saxlayaraq Türkiyə Prezidentinin İlham Əliyevə və Azərbaycan xalqına Zəfər Günü münasibətilə təbrikini çatdırıb.

İlk baxışdan bu, iki qardaş ölkə arasındakı münasibətlərin növbəti təzahürü təsiri bağışlaya bilər. Ancaq diplomatiyada bəzən mesajın məzmunu qədər onun çatdırılma forması da əhəmiyyət daşıyır.

Ərdoğanın təbriki üçün Azərbaycan səmasının seçilməsi, şübhəsiz ki, xüsusi simvolik çalar yaradır. Söhbət yalnız coğrafi məkandan getmir. Söhbət 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra daha da möhkəmlənən, müttəfiqlik səviyyəsinə yüksələn siyasi münasibətlərin nümayişindən gedir.

Burada bir məqamı xüsusi vurğulamaq lazımdır: Ərdoğan öz müraciətində İlham Əliyevə "hörmətli qardaşım" deyə müraciət edir, Azərbaycanı isə "qardaş Azərbaycan" kimi təqdim edir. Bu ifadələr artıq iki ölkə arasında formalaşmış siyasi dilin ayrılmaz hissəsidir. Lakin bu dəfə həmin sözlər sadəcə rəsmi bəyanatın deyil, Azərbaycan hava məkanından keçən dövlət başçısının birbaşa mesajının tərkib hissəsinə çevrilib.

Bəs bu təbrikin siyasi əhəmiyyəti nədədir?

Birinci məqam Zəfər Gününün regional və beynəlxalq siyasi yaddaşdakı yeridir.

8 Noyabr Azərbaycan üçün sadəcə hərbi qələbənin ildönümü deyil. Bu tarix ölkənin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası, regionda yeni siyasi reallığın formalaşması ilə bağlıdır. Türkiyə Prezidentinin bu günü xüsusi vurğulaması Ankaranın Azərbaycanın əldə etdiyi nəticələrə münasibətinin dəyişmədiyini göstərir.

İkinci məqam müttəfiqlik münasibətlərinin davamlılığıdır.

Ərdoğan təbrikində ölkələrimiz arasındakı müttəfiqlik münasibətlərinin və əməkdaşlığın gələcəkdə də möhkəmlənəcəyinə inamını ifadə edir. Bu, əslində, mühüm siyasi mesajdır. Çünki Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri yalnız tarixi və mədəni yaxınlıq üzərində qurulmayıb. Bu münasibətlərin arxasında təhlükəsizlik, müdafiə, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat və regional siyasət sahələrində ortaq maraqlar dayanır.

Şuşa Bəyannaməsi ilə strateji müttəfiqlik çərçivəsinə daxil olan münasibətlər artıq ikitərəfli əməkdaşlıqdan daha geniş məzmun daşıyır. Bu baxımdan, Ərdoğanın səsləndirdiyi fikirlər mövcud siyasi xəttin davam etdiriləcəyinə dair növbəti təsdiq kimi qiymətləndirilə bilər.

Üçüncü məqam isə mesajın regional auditoriyaya təsiridir.

Cənubi Qafqaz hazırda yeni siyasi və iqtisadi münasibətlərin formalaşdığı həssas regiondur. Sülh gündəliyi, kommunikasiya xətlərinin açılması, regional əməkdaşlıq və təhlükəsizlik məsələləri diqqət mərkəzindədir. Belə bir mərhələdə Türkiyə Prezidentinin Azərbaycanla müttəfiqliyi açıq şəkildə vurğulaması Ankaranın regiona münasibətdə Bakı ilə strateji koordinasiyaya verdiyi əhəmiyyəti göstərir.

Əlbəttə, bir təbrik mesajından yeni siyasi qərarlar və ya konkret geosiyasi razılaşmalar çıxarmaq düzgün olmazdı. Ancaq diplomatik jestlərin də siyasi çəkisi var. Xüsusilə də bu jestin arxasında illərlə sınaqdan çıxmış müttəfiqlik münasibətləri dayanırsa...

Hadisənin ən maraqlı tərəfi də məhz budur: Ərdoğan Azərbaycan səmasından keçərkən sadəcə təbrik göndərmədi, iki ölkə arasındakı siyasi yaxınlığın coğrafi sərhədlərdən daha geniş olduğunu nümayiş etdirdi.

Bəzən diplomatiya uzun bəyanatlarla, mürəkkəb siyasi terminlərlə danışır. Bəzən isə bir neçə cümlə kifayət edir.

Azərbaycan səmasından gələn bu təbrik də belə mesajlardan biridir.

Zəfər Gününün yaxınlaşdığı bir vaxtda Türkiyə Prezidentinin bu jesti bir daha xatırlatdı: Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri təqvimdəki xüsusi günlərlə məhdudlaşmır. Bu, siyasi iradəyə, ortaq maraqlara və tarixi qardaşlığa söykənən müttəfiqlikdir.

Mahir AXUND