Azərbaycanda informatika təhsili: Problemlər və həll yolları/ ŞƏRH

“Azərbaycanda informatika fənninin tədrisində bir sıra problemlər var. Bu problemləri konkretləşdirmək, səbəblərini müəyyənləşdirmək, həll yollarını tapmaq lazımdır. Bunun üçün isə ciddi araşdırmalar, layihələr icra edilməlidir. Təəssüf ki, ETN çox vaxt təhsildə olan problemləri görmür, bəzən də gördüyü yüngül problemləri etiraf etsə də, onları həll etmir. Bu səbəblərdən də təhsildə inkişaf hiss edilmir”.

Bu fikirləri Gununsesi.info-ya açıqlamasında dosent İlham Əhmədov bildirib:

“İlk növbədə ölkədə informatikanın fasiləsiz tədrisi konsepsiyası hazırlanmalıdır (yeri gəlmişkən, eyni ilə riyaziyyatın tədrisi konsepsiyası da hazırlanmalıdır). Bu fənnlər üzrə beynəlxalq olimpiadalarda məktəblilərin və tələbələrin zəif nəticələri də heç ETN hərəkətə gətirmir. Menecerlər elə bilirlər ki, olimpiada komandalarının repetitorlarını dəyişməklə komanda olimpiada qalibi ola bilər. Quyuya su tökməklə quyu dolmadığı kimi, məktəbi məhv edib, repetirorluğa bel bağlamaqla, fasiləsiz kölgə təhsili sistemi qurmaqla, nə təhsili inkişaf etdirmək, nə olimpiada qazanmaq, nə də insan kapitalı yaratmaq mümkün deyil. Məktəbin funksionallığını bərpa etmək, normal tədris prosesini bərpa etmək, lazımsız layihələrə sərf edilən milyonları təhsilin keyfiyyətinin real yüksəldilməsinə yönəltmək lazımdır. Məmurlar 25 ildə bu sadə həqiqəti anlamalı idilər. Amma kölgə təhsilinə olan qrup və şəxsi maraqlar, ictimai marağı da kölgəyə atıb, normal təhsilin bərpasına imkanverməyib”.

Dosent vurğulayıb ki, ölkəmizdə təhsilə konseptual, strateji, elmi baxış yoxdur və son 25 il ərzində bu məsələlərə çox səthi yanaşmalar olub:

“Belə səthi yanaşmaların nəticəsində təhsilimizdə dərin fəsadlar yaranıb. Təhsilə məsuliyyətsiz və qeyri peşəkar münasibət özünü hər işdə göstərir.

İnformatika fənninin tədrisindəki bəzi problemləri qeyd edək:

1. İnformatika müəllimlərinin azlığı. Məktəb və universitetlərdə ixtisaslı müəllimlər çatışmır. Bir çox müəllimlər müasir proqramlaşdırma dillərini, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik, data analitika kimi istiqamətləri bilmir.

2. Məktəblərdə informatika dərslərin keçirilməməsi və ya formal aparılması. Bəzi məktəblərdə informatika dərsləri ya ümumiyyətlə keçirilmir, ya da formal şəkildə keçirilir. Fənnin tədrisi üçün infrastruktur (kompüterlər, internet, proqram təminatı) zəifdir.

3. Məktəblərdə son illər tədris edilən “Rəqəmsal bacarıqlar” kursu üzrə dərslik və buna uyğun metodik gösrətişlər hazırlnmalı, pdf variantda şagidrlərin, müəllimlərin, tələbələrin istifadəsinə verilməli, İnternetdə yerləşdirilməlidir. Sistemli dərslik olmadan fənni necə tədris etmək olar?

4. İnformatika üzrə testlərin tərtibində də problemlər var. Testlər bəzən köhnəlmiş biliklər üzərində qurulur. Qlobal standartlara (PISA, ICILS və s.) uyğun deyil. Analitik düşüncə yox, sadəcə mexaniki əzbərləmə yoxlanılır”.

İlham Əhmədov informatika fənnindəki problemlərin həlli üçün bir sıra təkliflər də irəli sürüb:

“1. Müəllim hazırlığı və ixtisasartırma problemlərinin həlli üçün universitetlərdə informatika müəllimliyi ixtisasının tədrisi gücləndirilməlidir, kurikulum mütəmadi yenilənməlidir. Müəllimlər üçün fasiləsiz təlimlər təşkil olunmalı, yeni texnologiyalar (AI, data science, kiber təhlükəsizlik, robototexnika) öyrədilməlidir.

2. Məktəblərdə tədris mühitinin yaxşılaşdırılmalıdır. İnformatika kabinetləri yaradılmalı, kompüterlər mütəmadi yenilənməli, internet təminatı yaxşılaşdırılmalıdır. Onlayn dərs platformaları tətbiq olunmalıdır . Müəllim çatışmadığı olan məktəblərdə distant dərslər təşkil edilməlidir.

3. İnformatika fənni üzrə testlər mütəmadi təkmiləşdirilməlidir. Testlər analitik və tətbiqi bilikləri yoxlamalıdır, sadəcə “klaviatura düymələri” haqqında suallar verilməli deyil. Beynəlxalq standartlara (PISA, ICILS) uyğun test bazası hazırlanmalıdır. Praktiki tapşırıqlar (kod yazmaq, alqoritm qurmaq, real problemləri həll etmək) imtahanlara daxil edilməlidir.

4. Alternativ öyrənmə imkanları. Dövlət və özəl sektor əməkdaşlığı ilə kodlaşdırma kursları təşkil olunmalıdır. Məktəblilərə və tələbələrə startap yönümlü informatika layihələrinə dəstək verilməlidir. İT mütəxəssislərinin tədrisə cəlb edilməsi təmin edilməlidir”.

İlham Əhmədovun sözlərinə görə, bu addımlar və məmurların məsuliyyəti və peşəkarlığı artırılsa, gələcəkdə Azərbaycanda informatika müəllimi çatışmazlığı da azalacaq:

“Həmçinin şagird və tələbələr real proqramlaşdırma bacarıqları əldə edə biləcək. Eyni zamanda testlər beynəlxalq standartlara uyğunlaşacaq və ölkədə rəqəmsal savadlılıq artacaq və “rəqəmsal iqtisadiyyat” üçün kadr potensialı da güclənəcək”.

Şəbnəm Rəhimova

Gununsesi.info