Icma.az
close
up
RU
Azərbaycanda subaylarla bağlı yeni vəziyyət İki cəmiyyət formalaşacaq

Azərbaycanda subaylarla bağlı yeni vəziyyət İki cəmiyyət formalaşacaq

Icma.az, GlobalInfo portalına istinadən məlumat yayır.

Azərbaycanda demoqrafik göstəricilər son illərdə ciddi dəyişiklik mərhələsinə qədəm qoyub. Son yarım əsrdə fertillik (nəsilvermə) əmsalının 5,9-dan 1,4-ə enməsi ölkənin gələcək əhali strukturu üçün ciddi siqnaldır. Selektiv abortların artması isə cins balansının pozulmasına və qadınların sayının kişilərdən nəzərəçarpacaq dərəcədə azalmasına səbəb olub. Mütəxəssislərin proqnozlarına görə, 2035–2040-cı illərdə Azərbaycan əhalisinin həm yaş, həm də cins tərkibində kəskin dəyişikliklər baş verəcək.

Bəs bu prosesin sosial və iqtisadi nəticələri nə olacaq? Gender balansının pozulması evlilik institutuna necə təsir edəcək?

Globalinfo.az-a danışan sosioloq Rəşad Əsgərov bildirib ki, Azərbaycanda son vaxtlar əhali artımının azalması bir neçə sosial, iqtisadi və mədəni amillərlə bağlıdır.

Onun fikrincə, əsas səbəblərdən biri nikaha daxil olanların sayının azalması və nikah yaşının yüksəlməsidir:

“Əvvəlki dövrlərlə müqayisədə insanlar daha gec yaşda evlənməyə üstünlük verirlər ki, bu da doğum səviyyəsinə birbaşa təsir edir. İkinci mühüm amil sosial-iqtisadi şəraitlə bağlıdır. Sovet dövründə ailələr çoxuşaqlılığa təşviq edilirdisə, bu gün “keyfiyyətli övlad böyütmək” prinsipi ön plandadır. Nəticədə ailələr bir və ya iki uşağa üstünlük verirlər. Hətta bəzi ailələrdə Avropa təcrübəsinə uyğun olaraq nikahdan 3-5 il sonra ilk uşağın dünyaya gəlməsi müşahidə olunur. Digər vacib məsələ isə çoxuşaqlı ailələri dəstəkləyən dövlət proqramlarının zəifləməsidir. Sovet dövründə “qəhrəman ana” statusu, mənzil və avtomobil təminatı kimi təşviqlər mövcud idi. İndi isə bu dəstək mexanizmlərinin olmaması çoxuşaqlılığa marağı azaldıb. Bununla belə, ucqar dağ rayonlarında çoxuşaqlı ailə modeli hələ də üstünlük təşkil edir”.

Rəşad Əsgərov

Sosioloq həmçinin qloballaşmanın da əhali artımına təsir etdiyini vurğulayıb:

“İnsanların dünyagörüşünün genişlənməsi və digər ölkələrin ailə modelləri ilə tanış olması bir və iki uşaqlı ailələrə marağı artırır. Bu, xüsusilə şəhərlərdə daha qabarıq görünür”.

Rəşad Əsgərov cins balansındakı pozuntulara da diqqət çəkib:

“Patriarxal dəyərlərin güclü olduğu cəmiyyətdə oğlan uşaqlarına üstünlük verilməsi selektiv abortların artmasına səbəb olub. Birinci uşağın qız olması halında, ikinci uşağın da qız olmasını qəbul etməyən ailələr oğlan uşağı üçün tibbi vasitələrdən istifadə etməyə çalışırlar. Lakin regionlarda bu texnologiyaların əlçatan olmaması əlavə problemlər yaradır”.

Ekspert nikah yaşının artmasının demoqrafik vəziyyətə təsirini belə izah edib:

“Əvvəllər insanlar ailə qurarkən maddi imkanları çox nəzərə almırdılar, indi isə gənclər əvvəl təhsil almağa, ixtisas qazanmağa üstünlük verirlər. Həmçinin gənclər ailə üzvləri ilə birgə yaşamaq istəmədikləri üçün mənzil problemi nikahın gecikməsinə səbəb olur. Nəticədə nikah yaşının artması doğum səviyyəsinin azalmasına və əhali artım tempinin zəifləməsinə gətirib çıxarır”.

Sosioloq Yusif Nəbiyev isə vurğulayıb ki, əhalinin sürətlə qocalması yalnız demoqrafik göstərici deyil, həm də sosial sabitlik və iqtisadi davamlılıq üçün ciddi problemlər yaradır:

“Entoni Qiddensin “strukturlaşma nəzəriyyəsi”ndə qeyd etdiyi kimi, cəmiyyətin institutları insan fəaliyyətinin həm nəticəsi, həm də səbəbidir. Doğumun azalması və yaşlıların çoxalması pensiya fonduna əlavə yük gətirməklə yanaşı, ailə münasibətləri, əmək bazarı və sosial müdafiə sistemlərinin yenidən qurulmasını tələb edir. Daha az gənc və daha çox yaşlı əhali dövlət üçün məhsuldarlıqda çətinlik və sosial xərclərdə artım deməkdir”.

Yusif Nəbiyev

Sosioloq gender balansındakı pozuntunun evlilik institutuna təsirinə belə diqqət çəkib:

“Qadınların sayı kişilərdən az olduqda, ailə qurmaq istəyənlərin sayı çox, təklif isə az olur. Bu, evlilik yaşının yüksəlməsinə, bəzi kişilərin subay qalmasına və nəticədə məişət zorakılığı, qeyri-rəsmi münasibətlərin artmasına səbəb ola bilər. Demoqrafiyada buna “nikah sıxılması” deyilir və bir çox Asiya ölkələri bunun ağır nəticələri ilə üzləşir. Bu vəziyyət ənənəvi ailə modelinin gələcəyini sual altında qoyur. Qadınların azlığı onların sosial statusunu yüksəldə bilər, lakin eyni zamanda üzərlərinə düşən təzyiqi də artırır. Bu, iqtisadi güc və ailə daxilində rol bölgülərində dəyişikliklərə gətirib çıxarır”.

Yusif Nəbiyev əlavə edib ki, demoqrafik siyasət dəyişməsə, Azərbaycan yaxın onilliklərdə “qocalan cəmiyyət” və “subay kişilər cəmiyyəti” kimi ikili böhranla üzləşəcək:

“Məsələ təkcə əhalinin azalması deyil, sosial toxumanın güclənməsi və institutların möhkəmlənməsi məsələsidir”.

Zaira Akifqızı
Globalinfo.az

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:140
embedMənbə:https://globalinfo.az
archiveBu xəbər 09 Sentyabr 2025 14:52 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see375

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see349

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see337

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see295

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see281

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see263

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see250

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see248

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see246

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see243

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see232

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see231

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see228

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see221

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see217

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see216

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see198

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see197

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see196

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see191
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri