Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Azərbaycanda Süni İntellekt Komitəsi sədr kim olacaq

Azərbaycanda Süni İntellekt Komitəsi sədr kim olacaq

Icma.az, Modern.az saytına istinadən bildirir.

Dünyanın süni intellekt mənzərəsi

Süni intellektin sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə hüquqi çərçivələrin yaradılması əksər ölkələrdə idarəçiliyin strateji zərurətinə çevrilir.

Son illərdə dünya ölkələrinin müxtəlif tənzimləmə modelləri arasındakı fərqlər göstərir ki, süni intellektin iqtisadi faydası paralel şəkildə qurulmuş hüquqi institutların funksionallığı ilə ölçülür.

Məsələn, 2023-cü ildə Böyük Britaniya Hökuməti süni intellekt və rəqəmsal təhlükəsizlik sahələrinin koordinasiyası üçün yeni vəzifə təsis edib.

“Parliamentary Under-Secretary of State for Artificial Intelligence and Intellectual Property” adlandırılan bu vəzifə alt-nazirlik səviyyəsindədir. Bu vəzifəni ilk tutan şəxs isə Conatan Berri olub. Bu struktur həm süni intellekt təhlükəsizliyi, həm də biznes innovasiyasının balanslaşdırılması üçün mərkəzləşdirilmiş idarəetmə modeli təqdim edir.

Digər tərəfdən, Avropa İttifaqının “AI Act” çərçivəsi yüksək riskli sistemlərə görə şirkətlərin məsuliyyətini artırır, şəffaflıq, audit, insan nəzarəti və s. üzrə konkret tələblər qoyur.

ABŞ isə daha çevik, sektor-əsaslı model tətbiq edir. NIST-in təqdim etdiyi “AI Risk Management Framework” şirkətlər üçün universal standart rolunu oynayır. Çin bu sahədə mərkəzləşdirilmiş nəzarəti gücləndirərək generativ süni intellekt servisləri üçün qeydiyyat, məlumat etiketi və təhlükəsizlik qiymətləndirməsi kimi öhdəlikləri tətbiq edir.

Göründüyü kimi dünyanın aparıcı ölkələri bu sahədə artıq institusional strukturlar yaradır. Süni İntellekt Agentlikləri (İtaliya), Süni İntellekt Təhlükəsizlik Komitələri (ABŞ), Süni İntellekt üzrə milli audit orqanları (BƏƏ), həmçinin BMT yanında qurulan “AI Governance Initiative” kimi qlobal platformalar süni intellektin idarə olunmasını dövlətlərin uzunmüddətli təhlükəsizlik prioritetinə çevirir.

Türkiyə bu mənada daha irəli gedən nümunədir. Ölkə 2021–2025-ci illəri əhatə edən “Milli Yapay Zeka Stratejisi”ni qəbul edib. Dövlət qurumları üçün süni intellekt tətbiq standartlarını təsbit edib. TUBİTAK nəzdində geniş tədqiqat-ekosistemi formalaşdırıb.

Eyni zamanda, Türkiyə rəqəmsal tənzimləmə orqanı olan “Dijital Dönüşüm Ofisi” vasitəsilə süni intellektin dövlət xidmətlərinə inteqrasiyası üzrə institusional çərçivə yaradıb.

Bu qlobal və regional mənzərə göstərir ki, süni intellekt qanunvericiliyinin formalaşdırılması hər bir dövlət üçün strateji məsələdir.

İnnovasiya və təhlükəsizlik balansı, insan hüquqlarının qorunması, rəqəmsal iqtisadiyyatın sabitliyi və dövlət-parlament nəzarət mexanizmlərinin işləkliyi bu çərçivədən keçir.

Azərbaycanda belə bir normativ baza yaradılması texnoloji tərəqqi ilə yanaşı, həm də geopolitik rəqabətlilik və milli təhlükəsizlik baxımından vacib mərhələdir.

Milli Məclisdə süni intellektlə bağlı ayrıca bir komitənin yaradılması zərurətdir

Məsələ ilə bağlı "Konstitusiya" Araşdırmalar Fondunun prezidenti, hüquqşünas Əliməmməd Nuriyev Modern.az-a açıqlamasında ölkəmizdə süni intellektin hüquqi bazasının yaradılması və tənzimlənməsi sahəsində Milli Məclisin rolunu xüsusi ilə vurğulayıb:

“Süni intellekt dünyanın əsas nəbzlərindən biridir və süni intellektin inkişafı istənilən ölkənin inkişafına gətirib çıxarır. Azərbaycanın hüquqi institusional inkişaf trayektoriyası və qlobal texnoloji tendensiyalar fonunda Milli Məclis səviyyəsində süni intellektlə bağlı ayrıca bir komitənin, alt komitənin və ya daimi işçi qrupunun yaradılması artıq zəruri mərhələyə daxil olan məsələlərdən biridir.

Süni intellektlə bağlı bir neçə ay əvvəl cənab Prezident tərəfindən strategiya da qəbul olunmuşdur. Bu da məsələni daha da zəruriliyini göstərir. Dünya praktikasında bu sahədə parlament strukturlarının formalaşması təsadüfi deyil. Süni intellektin hüquqi, etik və təhlükəsizlik çərçivələri artıq klassik komitələrin mövcud mandatlarının aşılmasını zəruri edir”.

Texnologiya sürətlə inkişaf edir, qanun isə geridə qalır

Onun sözlərinə görə, bu məsələnin vacibliyi ilə bağlı beş strateji ehtiyac var:

“İlk növbədə hüquqi boşluqların qısa müddətdə aradan qaldırılması və süni intellektin idarə olunmasının vahid qanunla tənzimlənməsi məsələsidir ki, buraya şəxsi məlumatların qorunması, kibetəhlükəsizlik, məsuliyyət bölgüsü, müəllif hüquqları, alqoritmik şəffaflıq kimi çox şaxəli sahələr də daxildir. Bu mövzular isə hazırda komitələrin dar mandatına uyğun gəlmir. Ona görə də yeni bir strukturun, komitənin yaradılması vacibdir.

İkinci vacib istiqamət hökumət-parlament koordinasiyasının genişləndirilməsidir. Süni intellektlə bağlı qərarlar müxtəlif sahələrin kəsişməsində yaranır. Ayrı bir işçi qrupunun olması icra hakimiyyəti ilə parlament arasında daha koordinasiyalı, effektiv, çevik və analtik iş birliyini təmin edəcək.

Üçüncü istiqamət texnoloji transformasiyanın milli maraqlara uyğunlaşdırılmasıdır. Süni intellekt iqtisadi artım və milli təhlükəsizlik baxımından strateji sahədir.

Dördüncü istiqamət etik standartların formalaşdırılmasıdır. Süni intellekt cəmiyyətə birbaşa təsir göstərir. Bu səbəbdən insan hüquqları, uşaqların müdafiəsi, diskriminasiya, qərəz və sosial ədalət məsələləri, dezinformasiya və digər mövzular üzrə parlament nəzarətinin gücləndirilməsi vacibdir. Parlament daxilində kiber cinayətkarlıqla bağlı müvəqqəti komissiya yaradılması bu elemetin bir hissəsindən ibarətdir.

Beşinci istiqamət sosial proseslərdən geri qalmamaqdır. ABŞ, Avropa İttifaqı, Böyük Britaniya, Kanada, Yaponiya, Cənubi Kareyə, Çin də daxil olmaqla bir çox ölkədə süni intellekt üzrə ayrıca parlament strukturları fəaliyyət göstərir. Azərbaycanın regional liderlik ambisiyasına uyğun olaraq bu addım qiymətləndirilməlidir. Qonşularımız da bu sahədə sürətlə irəliləyirlər. Məsələn, bir neçə gün bundan əvvəl Ermənistanda böyük şirkətlər tərəfindən süni intellekt sahəsinə 500 milyon dollardan artıq investisiya yatırılıb”.

Əliməmməd Nuriyev belə bir struktur konkret boşluqları aradan qaldıracağını da bildirib.

Belə bir komitənin və ya işçi qrupunun yaradılması üstünlüklərindən danışan "Konstitusiya" Araşdırmalar Fondunun prezidenti vurğulayıb ki, bu ilk növbədə hüquqi üstünlük verəcək.

“Belə bir komitənin yaradılması bütün sahələri əhatə edən süni intellekt qanunvericiliyini vahid çərçivəyə salır. Texnologiya sürətlə inkişaf edir, qanun isə geridə qalır. Bu struktur texnologiyanı qabaqlayan hüquqi tənzimləməni mümkün edə bilər".

Komitə nə qədər tez yaradılsa, o qədər də sürətli işə başlayıb, üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirər

Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin üzvü, texnobloger, Azərbaycanda ilk süni intellekt botunun yaradıcısı Fərid Pərdəşünas da süni intellektlə bağlı hüquqi bazanın formalaşması üçün parlamentdə müvafiq komitənin yaradılmasının önəmli olduğunu qeyd edib:

“Nəzər almaq lazımdır ki, ölkəmizin Süni İntellekt Konsepsiyası da artıq təsdiqlənib. Bu konsepsiya bir çox qurumlarda uyğunlaşdırmalar, hüquqi bazanın yaradılması, hüquqi məsələlərin tənzimlənməsi detallarını özündə əks etdirir. İşin hüquqi, qanunverici tərəfi parlamentdə olduğuna görə Milli Məclisdə belə bir komitənin yaradılmasına ehtiyac var”.

Onun sözlərinə görə, belə strukturun formalaşması bəzi məsələlərə operativ reaksiya göstərməyə, təkliflər formalaşdırmağa, əlavələr, dəyişikliklər etməyə uyğun və adekvat bir komitə olar. 

“Belə bir komitənin yaradılması gələcəkdə zərurət halına çevriləcək və nə qədər tez yaradılsa, o qədər də sürətli işə başlayıb, üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirə bilər”, deyə o, fikrini tamamlayı.

Belə bir komitəyə kimin rəhbərlik edəcəyi məsələsi də müzakirə mövzusudur. Ekspertlər hesab edirlər ki, bu şəxs müasir texnoloji biliklərə sahib olmalıdır.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:226
embedMənbə:https://modern.az
archiveBu xəbər 27 Noyabr 2025 09:14 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see369

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see308

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see288

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see287

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see283

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see283

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see278

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see261

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see256

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see251

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see250

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see246

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see246

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see240

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see237

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see232

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see229

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see223

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see200

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see180
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri