Azərbaycanın şərti: Erməni manipulyasiyası və Türkiyə amili

Məlum olduğu kimi, Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin bütün bəndləri razılaşdırılıb. O da məlumdur ki, Bakı həmin sazişin imzalanması üçün İrəvan qarşısında iki şərt qoyub. Bunlardan birincisi, de-fakto mövcud olmayan ATƏT-in Minsk qrupunun ləğvidir. Daha doğrusu, tərəflərin sözügedən təsisatın rəsmən fəaliyyətini dayandırması üçün birgə müraciət ünvanlamaları. İkinci şərtə gəlincə, bu, Ermənistan konstitusiyasının dəyişdirilməsidir. Dəqiq desək, erməni əsas qanununun ölkənin İstiqlaliyyət bəyannaməsinə istinad yükünün aradan qaldırılması. Söhbət Qarabağla bağlı müddəanın yer aldığı sənədə istinadın rəsmən dayandırılmasından gedir.

Azərbaycanın hər iki şərti Ermənistanın ərazi iddiası ritorikasına son qoyulması məqsədini daşıyır. Nəzərə alaq ki, illər ərzində mənasız danışıqlar platformasına çevrilmiş ATƏT-in Minsk qrupu Qarabağın münaqişəli zona statusunu vurğulayır, eyni zamanda, fəaliyyətsizliyi ilə erməni təcavüzünü leqallaşdırır, vaxt uzadaraq işğalın düşüncə və şüurlarda möhkəmlənməsinə səy göstərir, nəsillərin dəyişməsi üzərinə siyasi sərmayə yatıraraq xalqımızın üzləşdiyi ədalətsizliyin unudulmasına çalışırdı.

Sadaladıqlarımız Azərbaycanın iki şərtinə legitimlik qazandırır. Yəni dövlətimizin yanaşması başqa dövlətin işinə qarışmaq deyil. Ermənistan rəhbərliyi isə ATƏT-in Minsk qrupunun yalnız Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalandıqdan sonra ləğvinin mümkünlüyü üzərində dayanır. Ölkə konstitusiyası ilə bağlı məsələyə gəldikdə, rəsmi İrəvan bəyan edir ki, əsas qanuna dəyişiklik Ermənistanın daxili işidir. Hazırda baş nazir Nikol Paşinyan administrasiyası və ona yaxın çevrələr bu tezisin təbliğatını aparırlar. Təbliğat Azərbaycanın tələbinin yolverilməzliyinə və qeyri-konstruktivliyinə dair rəy formalaşdırmağa hesablanıb. Hay başbilənlər Türkiyənin Ermənistanla münasibətlərin normallaşması üzrə xüsusi nümayəndəsi Sərdar Kılıçın “CivilNet”ə müsahibəsində söylədiklərini də məhz bu “məqsədlə” tirajlayırlar. Bəri başdan deyək ki, tutduqları yol manipulyativ xarakterlidir və heç bir fayda verməyəcək.

***

Baş nazir N.Paşinyan Ermənistan konstitusiyasında “Azərbaycana qarşı ərazi iddiasının olmadığını” təkrarlayır, əksinə Azərbaycanın əsas qanununda ölkəsinə qarşı ərazi iddiasının mövcudluğunu iddia edir. Ancaq Nikol bu günlərdə Ermənistan konstitusiya məhkəməsinin ötən il çıxardığı qərardan danışmışdı. O qərardan ki, orada ölkənin İstiqlaliyyət bəyannaməsinin konstitusiyada yer almayan müddəalarının etibarsızlığı təsdiqlənir. Yəni Paşinyan açıq deməsə də, məsələni gündəmə gətirməklə, Ermənistanın Azərbaycanın şərtini yerinə yetirdiyini vurğulamışdı. Deməli, dolayısı ilə bəyannamənin ərazi iddiası mahiyyəti daşıdığını etiraf etmişdi. Ölkəmizin rəhbərliyinin bildirdiyi isə budur: Məhkəmə qərarı konstitusiyanın istinad nöqtəsini dəyişmək üçün yetərli deyil. Yəni, məsələyə köklü baxılmalıdır. Koklü baxış konstitusiyaya dəyişikliyi üçün ümumxalq səsverməsinin – referendumun keçirilməsidir. Prinsipial məqam budur ki, Ermənistanın ərazi iddiasından daşınması erməni cəmiyyətinin müştərək mövqeyi şəklində ifadəsini tapmalıdır. Azərbaycan bunu işğalçılıq niyyətlərinin təkrarlanmaması ilə bağlı maksimal təminat, müstəsna etimad quruculuğu tədbiri olaraq görür. Başqa sözlə desək, Ermənistan referenduma getməklə, Azərbaycan qarşısında inam və etibar qazanmaq istəyini sübuta yetirməlidir. İnam və etibar yoxdursa, dayanıqlı barış mühiti də sual atındadır.

Əlqərəz, erməni mediası S.Kılıçın konstitusiya dəyişikliyinin Ermənistanın daxili işi olmasına dair fikrini Ankaranın İrəvanın mövqeyi ilə razılaşması kimi təqdim edib. Halbuki, diqqətlə yanaşanda məsələnin heç də belə mahiyyət daşımadığı aşkardır. Diqqət yetirək, cənab Kılıç mövzu barədə söz açarkən, Ermənistan rəhbərliyinin konstitusiyaya dəyişikliklərin vacibliyinə dair bildirdikləri üzərində dayanır. Yada salaq ki, bu zərurəti ən çox dilə gətirən N.Paşinyanın özüdür. Nikol ötən il hətta bilavasitə İstiqlaliyyət bəyannaməsindən söz açmış və sənəddəki “Dağlıq Qarabağ” ifadəsinin sülh yolunda maneə olduğunu dilə gətirmişdi. Deməli, S.Kılıç məhz buna görə rəsmi İrəvanın mövqeyini qabardır.

***

Yenidən Ermənistan konstitusiyasının üzərinə qayıdaq. Qeyd edək ki, bu mətləb “CivilNet”in S.Kılıça ünvanladığı sonuncu sualın mövzusudur. Deməli, media orqanı Ankara–İrəvan normallaşmasının Bakı–İrəvan anlaşmasından asılılığını qəbul edir, bu, öz yerində. Bir məsələ var ki, cənab Kılıç müsahibəsindən əvvəl də Azərbaycanın Ermənistana irəli sürdüyü şərtdən söz açmışdı. O, ikincinin özünün əsas qanununda dəyişiklik edəcəyini bildirmiş, hətta N.Paşinyanın söz verdiyini dilə gətirmişdi. Görünür, türkiyəli diplomat bildirdiklərinin ölkəsinin Ermənistana şərti şəklində təqdim olunduğunu hiss edib. Mövzunun tamam fərqli yönə çəkilmə ehtimalını da həmçinin. Sonuncu məqamın üzərində nisbətən geniş dayanmağa ehtiyac var.

Durum budur ki, erməni iqtidarı və ona yaxın dairələr Azərbaycanla sülh müstəvisində manipulyasiyalara yol verdikləri, özlərini “sülh göyərçini” qiyafəsində göstərdikləri kimi, Türkiyə ilə normallaşma istiqamətində də dəridən-qabıqdan çıxdıqlarını imitasiya edirlər. Sanki münasibətlərin qaydaya düşməsi, sərhədlərin açılması naminə hər şeyə hazırdırlar. Mesaj dünya birliyinədir. Çünki beynəlxalq aləm də Ankara-İrəvan normallaşmasında maraqlıdır. Paşinyan iqtidarı tipik erməni avantürizmini pərdələməklə, ənənəvi ərazi iddiası xəstəliyini gizli saxlamaqla, həmin maraqları yerinə yetirməyə çalışırmış kimi davranır. Hər kəs, o cümlədən qardaş Türkiyə rəsmiləri Ermənistanın hiyləgərliyinin fərqindədirlər...

Belə bir vəziyyətdə S.Kılıç Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin qaydaya salınması, konkret olaraq, iki ölkə arasında sərhədlərin açılması məsələsi ilə əlaqədar Paşinyanın konstitusiya dəyişikliyinə getməyə dair fikirlərini yalnız əlavə element formasında vurğulayır. Hərçənd, diqqətə çatdırdığı bilavasitə həll yolunun özüdür. Axı zamanında Türkiyə–Ermənistan sərhədlərinin bağlanmasını doğuran Azərbaycan amili olmuşdu. Dəqiq desək, Ermənistanın ölkəmizə qarşı tutduğu işğalçı mövqe. Müvafiq olaraq, Ankara hazırda Bakının sülh müqaviləsi baxımından irəli sürdüyü iki şərtin işğal cəhdlərinin təkrarlanmamasına təminat kazusunu nəzərə almalıdır və alır.

Ancaq, Anadolu türklərinin təbirincə desək, S.Kılıç “lafı dolandırmalıdır”. Çünki İrəvana etimad yoxdur. Axı Paşinyan hakimiyyəti və havadarları, eləcə də daxili erməni müxalifəti mənfi yönümdə qələmə verdikləri Azərbaycan–Türkiyə tandeminin, guya, ölkələrinə qarşı birlik içərisində hərəkəti ritorikasını diri saxlayır, özlərini məzlum obrazında göstərib xaricdən mədət ummağa üstünlük verirlər. Əslində, Nikol və tərəfdarlarının İrəvanın Ankara ilə yola getməyə hazırlığı imitasiyası və canfəşanlığı ona hesablanıb ki, beynəlxalq birlik yekunda birincinin pozitiv cəhdlərinin ikincinin təqsiri üzündən nəticəsiz qaldığını düşünsün, Ermənistana “Azərbaycanla yanaşı, Türkiyənin də destruktiv mövqeyinə” qarşı mübarizədə dəstək göstərsin. Nəticə etibarilə, erməni avantürası yaşamını sürdürsün.

Hər halda, təcrübəli diplomat Sərdar bəy hay “formulundan” xəbərdar olmaya bilməz. Ona görə də o, Azərbaycanın irəli sürdüyü şərtin vacibliyini bildirsə də, Paşinyanın dediklərini xatırlatsa da, hər iki məqamın üzərindən keçir və çox ustalıqla vurğunu konstitusiya dəyişikliyinə getməyin Ermənistanın daxili işi olması üzərinə qoyur: “Bu, vacib məsələdir və məlum olduğu kimi, Azərbaycan Ermənistanın konstitusiyasına dəyişikliklər edilməsini tələb edir. Ermənistan hakimiyyəti artıq bəyan edib ki, onlar da konstitusiyaya dəyişiklik etmək istəyirlər. Amma bu, Ermənistanın daxili işidir. Bu dəyişiklik prosesinin necə və nə vaxt həyata keçiriləcəyinə erməni xalqı və erməni institutları qərar verəcəklər”.

Sonda bildirək ki, qlobal məqsədlərə köklənmiş Türkiyə özünü Ermənistanla mübarizə aparan tərəf kimi təqdimatıni istəmir. Həm də qardaş ölkənin prinsipial mövqeyi ortadadır və bununla bağlı əlavə şərhə ehtiyac yoxdur. Əsas məqam Ermənistan rəhbərliyinin həm də S.Kılıçın diplomatik tərzdə eşitdirdiklərindən nəticə çıxarmasıdır. Yəni nəticə çıxararaq konstruktiv mövqe tutması və Azərbaycanın irəli sürdüyü iki şərti yerinə yetirməsi. Nəzərə alaq ki, türkiyəli diplomat Ankara ilə İrəvan arasında qarşılıqlı etimadın yaradılmasının zəruriliyini heç də elə-belədən vurğulamır. Bakının İrəvana etimadı Türkiyənin Ermənistana eyni tərzdə yanaşması deməkdir. Bunun əksinin nə demək olduğu da məlumdur.

Digər yandan, Türkiyədən Azərbaycan–Ermənistan münasibətlərinə baxışın ayrıca, müəyyən qədər, fərqli bucağının mövcudluğu təbiidir. S.Kılıçın fikirləri də bundan qaynaqlanır. Həmin reallığa görə, Türkiyə tərəfinin konstitusiya dəyişikliyinə getməyin Ermənistanın daxili işi olduğunu bilməsi mümkündür. Amma burada başlıca nüans deyimin hansı məna yükünü daşımasıdır. Obrazlı desək, başını divara vurub yarmaq da hər bir erməninin öz işidir.

Ə.CAHANGİROĞLU
XQ