Azovstal müdafiəçisinin 846 günlük əsirlik hekayəsi Sağ qalmaq möcüzəsi

Rusiya-Ukrayna müharibəsi XXI əsrin ən dramatik və qəddar qarşıdurmalarından birinə çevrilib. Bu savaş təkcə döyüş meydanlarında deyil, həm də düşərgələrdə, əsirlikdə, informasiya cəbhəsində yaşanır.

Ukraynalı zabit İqor Titovskinin iki il altı aya yaxın Rusiya əsirliyində keçirdiyi həyat isə müharibənin real üzü və Rusiya rejiminin əsirlərə qarşı davranışını göz önünə sərir.

2022-ci ilin yazında Mariupolda mühasirəyə alınan “Azovstal” zavodu son nəfərinə qədər dirəniş göstərən Ukrayna qüvvələrinin simvoluna çevrilmişdi. Burada xidmət edən kapitan İqor Titovski ailəsinə sonuncu telefon zəngində sadəcə bir arzunu bildirmişdi: “Mənim cəsədimi qəbul edib dəfn edin”.

Bu, onun həyatla vidalaşması idi. Lakin ölmədi. Ukrayna komandanlığının əmrinə tabe olaraq o və digərləri ruslara təslim oldular. Həmin təslim Ukraynanın cənub-şərqində Mariupol şəhərinin Rusiya tərəfindən tam işğalı anlamına gəlirdi. Titovski beləliklə əsirlik dövrünə qədəm qoydu.

Əsir düşən yüzlərlə Ukrayna hərbçisi kimi Titovski də Rusiyanın nəzarətindəki Donetsk vilayətində yerləşən Olenovka həbsxanasına gətirildi. Burada ilk gündən sistemli döyülmələr, elektrik cərəyanı ilə işgəncə, aclıq və təhqirlə qarşılandı.

2022-ci il iyulun 29-na keçən gecə isə Olenovkadakı kazarmalardan biri partladıldı. Azı 50 ukraynalı hərbçi həlak oldu. Titovski həmin gecə bayırda saxlanıldığı üçün sağ qaldı. O, səhər yoldaşlarının yandırılmış cəsədləri arasında öz çarpayısının və adlarını bildiyi onlarla əsgərin yox olduğunu gördü.

Rusiya tərəfi hadisəni guya Ukrayna tərəfindən atılmış HIMARS raketi ilə əlaqələndirsə də, BMT-nin hesabatı partlayışın Rusiya nəzarətindəki ərazidən törədildiyini sübut etdi. Bu, faktiki olaraq hərbi əsirlərə qarşı əvvəlcədən planlaşdırılmış qətliam idi.

Olenovkadakı partlayışdan sağ qalan əsirlər daha sonra Rusiyanın Taqanroq şəhərindəki koloniyaya göndərildi. Burada döyülmələr artıq fiziki yox, psixoloji terror səviyyəsinə çatmışdı. Titovski dəfələrlə huşunu itirəcək qədər zorakılığa məruz qaldı.

“Azov” briqadasının üzvləri xüsusi hədəfə çevrilmişdi. Onların bədənindəki döymələr, hətta adi naxışlar belə ruslar tərəfindən svastika kimi təqdim olunurdu. Bu əsasla əsirlərə neonasist damğası vurulur, amansız fiziki və mənəvi təhqirlərə məruz qalırdılar.

2024-cü ilin fevralında BMT İnsan Haqları üzrə Ali Komissarlığının təqdim etdiyi hesabat bütün bu işgəncələri rəsmi şəkildə təsdiqlədi. Hesabatda deyilir:

• Ukraynalı əsirlər sistemli şəkildə döyülüb;

• Onlara qarşı seksual zorakılıq halları baş verib;

• Saxlanma şəraiti beynəlxalq normalara zidd olub;

• İşgəncələr sadəcə istintaq zamanı yox, əsirliyin hər mərhələsində tətbiq edilib.

İqor Titovski 2014-cü ildən Ukrayna ordusunda xidmət edir. 2021-ci ilin noyabrında "Azov" briqadasına qoşulub. Bu briqada 2014-cü ildə könüllü dəstə kimi yaranmış, sonradan Ukrayna Milli Qvardiyasının tərkibinə daxil edilmişdi.

Rusiya isə “Azov”u müharibəyə bəraət qazandırmaq üçün təbliğat obyekti seçmişdi. Onlar bu briqadanı neonasist qruplaşma kimi təqdim edərək Ukraynaya müdaxiləni guya "faşizmlə mübarizə" kimi əsaslandırmağa çalışırdılar.

846 günün sonunda – 2024-cü ilin sentyabrında – İqor Titovski Belarus üzərindən Ukraynaya qaytarıldı. O, azad olunanda cəmi 50 kiloqram çəkidə idi. Amma o, sağ qalmışdı. Və sağ qalmaq özü böyük müqavimət aktı idi.

Bu hekayə təkcə bir zabitin fiziki dirənişi deyil, həm də Rusiya rejiminin müharibədəki əsir siyasətinin tam çılpaqlığıdır. Olenovka qətliamı, sistemli işgəncələr və BMT-nin hesabatları göstərir ki, bu müharibə sadəcə ərazilər uğrunda deyil, insan ləyaqəti və beynəlxalq hüququn taleyi uğrunda da gedir.

"AzPolitika.info"