Cəsur Kəşviyyatçı

Yaqut BAHADURQIZI
AMEA Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi Aran filialının müdiri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Poeziya, şeir-sənət aləmində yerini bəlləmək istəyən on illərin şairi Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Abduləziz Xanəhmədoğlu ömür yolunun 70-ci dayanacağını ötür artıq. Çoxdumu, azdımı? Deyə bilmərəm. Həyatdan kamını alıb, varını yığıb, gözünü-könlünü doyuzduranlar üçün dolğun, kötəlli yaşdı 70 yaş... Bəlkə mən yanılıram, kim həyatdan doyub ki?!... Abduləziz Xanəhmədoğlunun sayca 20-ci kitabı işıq üzü görür. 70 ilin zirvəsindən baxanda az deyil...

Əziz oxucu, “Cəsur kəşfiyyatçı” kitabı şairin qəhrəman şəhidlərimizin  şərəfinə həsr etdiyi beşinci kitabıdır. Mənim nəzərimdə Vətəndən, vətənin daşından, torpağından, azadlığından, müstəqilliyindən, qeyrətli vətəndaşlarından, Şəhidindən, qazisindən, əsgərindən yazılan əsərlərin, kitabların çəkisi, sambalı cild-cild, qalaq-qalaq arası açılmayan, kif basmış, güvə dəymiş kitablardan çox-çox ağırdı, samballıdı. Qəhrəman şəhidlərimizin adları əbədiləşdirilir, büstləri qoyulur, adlarına bulaqlar açılır. Onların ruhu qarşısında vətəndaşlıq borclarından biri də hər biri bir qəhrəmanlıq dastanı olan şəhidlərin həyat tarixçəsinin qan yaddaşına köçürülməsi, onların qısa, lakin ləyaqətli həyat yolunu, döyüşlərdə göstərdikləri qəhrəmanlıqları əks etdirən ədəbi əsərlərin yazılmasıdır.

Abduləziz Xanəhmədoğlunun söhbət açacağımız bu kitabında - “Cəsur kəşfiyyatçı” adlı poemada qəhrəman və ölməz şəhidimiz, kəşfiyyat taborunun komandiri gizir Nəzər Ağacəlil oğlu Əzizovun qısa,lakin şanlı-şərəfli həyatından, igidliyindən bəhs olunur.

Qəhrəman şəhidimiz Nəzər Əzizov 1991-ci il avqustun 28-də Kürdəmir rayonunun Dəyirmanlı kəndində anadan olub. Uşaqlıqdan arzusu hərbçi olmaq idi. Həqiqi əsgəri xidmətini başa vurduqdan sonra ordu sıralarında qalaraq müddətdən artıq xidmət edib. Bakıda gizirlik kursunu bitirib. Hələ uşaq yaşlarından sevdiyi "maskalıların" – Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin sıralarına qəbul olmaq istəyirdi. Bütün xidməti sınaqlardan uğurla, məharətlə çıxan Nəzər Əzizov xüsusi təyinatlıların tərkibində xidmətə başlayır. Türkiyədə, Pakistanda, Pribaltika ölkələrində keçirilən hərbi təlimlərin fəal iştirakçısı olub. Qazandığı döyüş təcrübəsi 2016-cı ilin Aprel döyüşlərində, eləcə də 44 günlük Vətən müharibəsində onu fərqləndirib. Nəzər 2020-ci ilin sentyabrın-noyabr aylarında Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayıl, Füzuli və Xocavənd istiqamətində gedən döyüşlərdə iştirak edib. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq Sərəncamları ilə    “Cəsur döyüşçü”, “Cəbrayılın azad olunmasına görə”, “Füzulinin azad olunmasına görə”, “Xocavəndin azad olunmasına görə”, “Şuşanın azad olunmasına görə” medalları ilə təltif edilib. Xocalı uğrunda gedən döyüşlərdə böyük igidliklər göstərib, müvafiq döyüş medalları və fəxri fərmanlarla təltif olunub.

Nəzər Əzizov 2022-ci il sentyabrın 12-də Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən törədilən genişmiqyaslı təxribatın qarşısının alınması zamanı qəhrəmancasına döyüşərək şəhidlik zirvəsinə ucalıb. Nəzər Əzizov ölümündən sonra “Vətən uğrunda” medalı və  3-cü dərəcəli Rəşadət ordeni ilə də tətif edilib. 

Bəli, haqqında bəhs etdiyimiz,  valideynlərinin tək oğul payı, ümid çırağı, şəhid qəhrəman Nəzər Ağacəlil oğlu Əzizovdur. Qəhrəman deyərkən bir zamanlar uşaqlarımıza Koroğludan, Babəkdən, Cavanşirdən bəhs edərdik. Qəhrəmanlarımızı dastanlardan, əsatirlərdən, miflərdən soraqlardıq.  İndi isə torpaqlarımızı erməni vandallarının işğalından,tapdağından qurtaran, üzümüzü ağardan, başımızı ucaldan, qanını, canını, arzularını Vətənə qurban verən Şəhidlərimizdən, qazilərimizdən, real qəhrəmanlarımızdan danışırıq uşaqlarımıza. Real zəmanəmizin real qəhrəmanlarından... Bəli, Nəzər də bir qəhrəman idi – elinin, obasının – bütöv Azərbaycanın qəhrəmanı. Xilaskar əsgər olmazdan qabaq bir evin, bir ailənin, bir ananın övladı idi, indi isə bütöv bir xalqın övladı olub Nəzər... Və əvvəlki sətirlərdə qəhrəman oğulun bəhs etdiyim tərcümeyi-halını, şərəfli həyat yolunu bu mənzum qəhrəmanlıq dastanında – poemada bənd-bənd, misra-misra oxuyacaqsınız... 

Abduləziz  Xanəhmədoğlunun yaradıcılığına yaxşı bələd olan bir oxucu kimi əminliklə deyə bilərəm ki, o, inancına, inamına, vətənpərvərliyinə, milli dəyərlərinə, ədəbi kimliyinə, üslubuna sadiq şair olaraq “Cəsur döyüşçü” poemasında   da ənənədən çıxmamış, qəhrəmanını şablon sözlərlə, çeynənmiş ifadələrlə deyil, ədəbi dilimizin norma və qaydalarını, poetik üslub və qəliblərini qorumaqla öz şirin ifadə tərzini, səmimi duyğularını misralara sızdırmışdır. Poemanın giriş fəslində şair dünya görmüş ağsaqqal təbiri ilə dünyada cərəyan edən və bütün yer kürrəsinin sakinlərinin həyatına, yaşamına təsir edən çəkişmələr, təhdidlər, müharibələrdən bəhs edərək gileylənir: 

Bəd niyyət köklənib göyün qatına,
Caynaqlar yeriyir yerin altına.
Harınlar salıbdı daran-dartına,
Yalquzaq əlində leşdi bu dünya. 

Şair poemanın birinci fəslində Nəzərin körpəlikdən sarışın, yaraşıqlı uşaq olmasını, qohum-qonşunun, tanış-bilişin sevimlisi olmasını, uşaq vaxtı dava-dava oyununu çox sevməsini, oyuncaq avtomat, tapança ilə oynamasını təbii və  obrazlı şəkildə ustalıqla təsvir edib. Ardıcıl olaraq digər fəsillərdə qəhrəmanın məktəb illərini, əsgərlik həyatını, ilk əmək fəaliyyəti, hərbiyə olan marağını və Azərbaycan  Ordusunda Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin giziri  olaraq Vətənə ləyaqətlə xidmət etməsini, şablonsuz, maraqlı, ədəbi dilin sadə xalq dilinə, təzkiyəsinə uyğun üslubda təsviri oxucunu yormur, əksinə  qəhrəmanın həyatının bütün mərhələləri kino lenti kimi  göz önündə canlanır. Nəzərin Aprel döyüşlərində iştirak etməsindən, Vətən Müharibəsində də xüsusi şücaətlər göstərərək düşmənə qan uddurmasından, bir sıra medallarla təltif olunmasından fərəhlə bəhs edən müəllif bu döyüşlərdən sağ-salamat  çıxan qəhrəmanının artıq ölümsüz olduğuna oxucunu inandıra bilmişdir ki, bu da şairin uğurlu ifadə tərzini, dil üslubunu, nəql etmə, inandırma məharətini təsdiq edir. Poemanın son bölümdə təsvir olunan 12-13 sentyabrda  döyüşlərdə həmişə ön sıralarda gedən, qorxu nə olduğunu bilməyən Nəzərin düşmənin növbəti təxribatının qarşısını alarkən  xüsusi qəhrəmanlıq göstərərək  şəhid olması anı və doğma ocağına "şəhid" olaraq  qayıdışı  oxucunu  sarsıtsa  da, Milli  Ordumuzun cəsur döyüşçülərinin şücaətinə qürurlandırır, düşmənə kin, nifrət hissini gücləndirir: 

...On üç sentyabr qızarırdı dan,
Dostlar arxayınca söhbət edirdi.
Heç kim gözləmirdi bu dərsdən sonra,
Erməni yenə baş qaldırar indi.

Artıq evləri də arxayın idi, 
Bu əməliyyatın qurtarmağından.
Nəzərin gəlişin gözləyirdilər,
Hamı gözü yolda,hamı nigaran…

…Təpədə oturub danışırdılar,
Sanki yer olmuşdu onlara qəhət.
Heç ağla gəlmədən, gözlənilmədən,
Baş verdi fəlakət,baş verdi dəhşət.

Onu gördülər ki, bir an içində,
Dostlarının biri sərildi yerə.
Vaxt tapıb silaha əl uzadınca,
Nəzərdə baş verdi həmin mənzərə…

Nəzər Vətən naminə həyatını qurban verdi. Amma həmişə fəxr duyulası adı, həmişə anılacaq xatirəsi qaldı. Elinə-obasına, ata-anasına, dik, qürurlu duruşu ilə ərinə vəd etdiyi dəyanətini sübut edən Nərminə, yadigar qoyub getdiyi övladları Uğura və İnciyə başucalığı, alınaçıqlığı bəxş etdi. 

İnanırıq ki, bu kitab bütün oxucuların, şəhid ailələrinin və xüsusən Nəzərin doğmalarının həsrətinə, niskilinə sığal çəkəcək və Vətən borcuna sədaqətli şəhidlərin ruhları qarşısında vətəndaş şair Abduləziz Hüseynovun könlünə rahatlıq, hüzur gətirəcək.