Bahəddin Həzi 60 illik ömrünə nəzər saldı İNDİ MƏN ODU SÖNDÜRÜLMÜŞ ATA OCAĞIMIN KÜLÜ İLƏ OYNAYAN AHIL UŞAĞAM

…Sabah 60 yaşım tamam olur. Bu ərəfədə bəlkə elə bu duyğu məni kəndə – doğulub-böyüdüyüm evə aparmışdı. Əslində nə o kənd var, nə o ev, nə o bağ-bağat. Orda – düşmənin dağıtdığı evimizin xarabalığında özümə için-için etiraflar etdim. O etirafları “Ahıl uşağın etirafları” adı altında yazıya da köçürdüm. Bilmirəm, necə alınıb. Onu bilirəm ki, istədiyim kimi alınmayıb. Şəkildə gördüyünüz mənzərə isə evimizdən geriyə qalan daş yığınıdır. Ürəyimdən asılan bir topa daş. Oxuduğum məktəbdən də heç nə qalmayıb. Əzizlərimizin uyuduğu məzarlığı da dağıdıblar. Bu məni bir daha sarsıtdı.

Elə hey bu haqda yazmaq istəyirdim, əlim gəlmirdi. Axır ad günüm bəhanə oldu, qarışıq duyğular içində nəsə bir yazı qaralamışam. Bəzi hissələrini bu gün paylaşıram. Sabahkı günün əhvalını pozmaq istəmədim (istəməzdim).

“Ahıl uşağın etirafları”ndan:

…Mən dünyanın mərkəzində doğulsaydım, xoşbəxt uşaqlıq dövrü keçirsəydim, yəqin hər şey başqa cür olardı. Bəlkə tamam başqa biri olardım.

Mən dünyanın mərkəzində doğulsaydım, məsələn, Rudolf Myossbauer, Uolter Kon, Bob Şrifer kimi Nobel laureatlarını yaxından tanıyardım, onda “Fiziklər və liriklər” kitabını yazmaq bəxtəvərliyi də Virtanın qismətinə yazılmazdı. O kitabı elə özüm yazardım.

Ancaq…

Mənim bəxtimə bir aprel günü – ikindi çağında Planetin ucqarında doğulmaq, küskün kənd idilliyasında böyümək, nəmli-qüssəli neft şəhərində yaşlanmaq düşüb.

Deyəsən, bu duyğuya təslim olub, barışmışam da.

…”İnsan təslim olmadıqca, taleyindən güclüdür”. Remarkın sözüdür bu, mənim deyil.

Yox-yox, taleyindən güclü olmaq hara, biz hara?! Biz, Tolstoyun dediyi o “taleyin məğlub etdiyi” həmin bəxtsizlərik. Əyalətdə “bitib”, meqapolis “cəngəlliklərində” “çiçəkləyən” hər fağır kənd uşağı kimi bizi də erkən “şaxta” vurdu, tumurcuqlarımız qınında yandı; ömrümüzün yarıkal, yarıcır “meyvə”ləri heç öz qarnımızı doyura bilmədi. O da ola kiməsə pay tutaq. Üstəlik hələ sən qanlı göz yaşında zaman-zaman “yuyunan” “karbohidrogen yarımadası”nın bir küncünə qısılıb qalmısansa…

Axı biz hamımız, dediyim kimi, “qara qızıl”ın başına yığışmışıq. Acı reallıqdır: cəmiyyətin az qala yarısı ölkənin bir ucuna cəmləşib, dirsəkləşə-dirsəkləşə yaşayır. Bax, elə biri özüm.

Mənim üzüm şəhərdən kəndə tərəf idi, ancaq mən hazırlaşıb kəndə köçənə qədər kənd yerindən qopub, paytaxta sığındı. Sığındı, ancaq sığışmadı.

İndi mən odu söndürülmüş ata ocağının külü ilə oynayan ahıl uşağam.

Həm də tək mən yox.

Bəli, biz – yarım əsr əvvəlin uşaqları – taleyimizdən güclü olmaq istədik. Amma arzulardan çox ağrılarla böyüdük.

…Hər şey o qədər qarışıq ki! Lüdviq Vitgenşteynin faktlar kaleydoskopu ilə pozitivistlərin hisslər kaleydoskopu arasında sıxışıb qalmışam. “Dağıdıcı” cavanlığımın yaradıcı davamı olmaq istədim; uzun zaman “asi” siyasətlə məsum ədəbiyyatın arasında – bu zalım məngənədə sıxıldım. Mənim ömrümün bir hissəsi bu aralıqda axıb keçdi. Qaynar hadisələrdən başımız ayılmadı, gözümüz açılmadı. Tarixin təlatümləri doğal kimyamızı pozdu. Baxıram, yaşıdlarımın çoxu mənə indi artıq məzar daşlarından baxır. Yaş nəslimin – zaman ortaqlarımın, ömür şəriklərimin “yarpaq tökümü” erkən başlayıb.

Bundan qorxmaq lazımdırmı?! Yox! Çünki qorxunun heç nəyə və heç kimə faydası yoxdur, olmaz da.

Əslində insan həyatı başından sonuna kimi bioloji kimyadır; təbii-kimyəvi reaksiyalarımız dayandısa, orda bitdik, demək.

Bəli-bəli, bizi hormonlar yönləndirir. Əgər yalnızlıq hiss edirsənsə, dağa-daşa düşmə: səbəb oksitosinin çatışmazlığıdır. Dofamin yoxdursa, heç nəyə həvəsin qalmayacaq. Serotanin düşübsə, inamsızlıq var səndə. Endorfin qıtlığıdırsa, həyatdan doğru-düzgün zövq ala bilməyəcəksən. Əksinə, kortizol normadan yuxarıdırsa, aqressivləşəcəksən…

Bizim bioloji ritmimiz pozulubsa, bunun səbəbləri doğru zamandakı yanlış yaşamdan qaynaqlanır. Etiraf edək: stressli bir ortamın ümidsiz sakinləriyik. Əgər hələ yaşayırıqsa, bu, özü bir uğurdur. Bir də uğurlu yaşaya bilsək, o, artıq həm fərdi, həm ictimai bəxtəvərliyin iki qatıdır.

Amma, bilirsiniz, hər şey bir az qəlizdir. Bax, hamımızın yolu məzarlığa düşür, elə deyilmi? O kədərli məkanda -Ölümün kölgəsində “qulaqbatırıcı” sükutu dinləyirsən, “daşlaşmış” simalara baxırsan.

Məzarlıqlar əslində ölümlərdən də çox, həyatların açıq hava sərgisidir. Tarixlərə göz gəzdirirsən, talelərə qulaq verirsən və düşünürsən, düşünürsən… Həyatda cavan qala bilməyən insanın ölümü xeyli cavanlaşıb. Torpağın üstündə saçı ağaracaq, beli büküləcək, dişi töküləcək bir potensial qoca torpağın altında “cavan qalacaq”; torpağın üstündəki üzü qırışmağa macal tapmamış özü torpağa qarışıb gedəcək.

Bəli, adamlar həyatını yaşamağa vaxt tapana qədər, ölüm cavanlaşır. Bunun da elmi-tibbi sirləri var.

…Elmi-tibbi səbəblər dedim. Akademik Pavlov isbat etmişdi ki, bütün xəstəliklər dağıdıcı fikirlərin və obrazların nəticəsidir. Axı biz bir çox xoşagəlməz xatirələri illərlə içimizdə daşıyırıq, bir çox hallarda acı xatirələrlə şirin xəyallarımızı qamçılayırıq və sonra təəccüblənirik ki, bu xəstəliklər, bu ağrılar hardan əmələ gəldi?! Hərçənd bütün bunların günahkarı elə özümüzük.

…Yəqin razılaşarsınız: kimdənsə, incimişiksə, bu hiss ən birinci öz orqanizmimizi dağıdır. Çünki incidənin obrazını ürəyimizdə daşıyırıq. İncinmiş adamın gücü və enerjisi, dediyim kimi, təhtəlşüurdakı obrazla mübarizəyə sərf olunur. Bir də baxırsan, heç bir iş görməmisən, artıq… yorulmusan. Heç yaşamağa fürsət tapmamış, artıq yaşlanıb, həyatdan usanmısan. Niyəsi bəllidir: incidənin obrazı ruhu yorur.

…Zaman keçir, yaş üstünə yaş gəldikcə, xatirələrlə xəyalların savaşında hər gün bir az da uduzuruq. Bir gün ayılıb görürük: bütün hakim yüksəkliklər əldən gedib və biz Hakimin qarşısında – Haqq divanındayıq.

Gəl, indi cavab ver, görüm necə cavab verirsən…

Bahəddin Həzi

Gununsesi.info