Bakı Belqrad: inkişaf və ortaq gələcək

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində davamlı tərəfdaşlıq yalnız maraqların kəsişməsi ilə deyil, etimadın institusional formaya çevrilməsi ilə ölçülür. Məhz bu baxımdan Azərbaycan ilə Serbiya arasında son illərdə formalaşan münasibətlər modeli klassik diplomatik əməkdaşlıq çərçivəsini aşaraq strateji məzmun qazanıb. Bu münasibətlərin ideya əsasını suverenliyə hörmət, qarşılıqlı fayda və praqmatik əməkdaşlıq təşkil edir; siyasi impulsunu isə dövlət başçıları – İlham Əliyev və Aleksandr Vuçiç arasında formalaşmış səmimi, etibara söykənən şəxsi münasibətlər verir.

Fevralın 15-də Serbiyaya rəsmi səfəri zamanı Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi bəyanatlar bu tərəfdaşlığın həm siyasi fəlsəfəsini, həm də praktik istiqamətlərini aydın şəkildə ortaya qoydu. Dövlət başçısı vurğuladı ki, iki ölkə rəhbərlərinin təmasları uzun illərə söykənir, qarşılıqlı anlaşma və dostluq mühiti siyasi dialoqun effektivliyini artırır. O, Serbiya xalqının tarix boyu dövlət suverenliyinin qorunması uğrunda göstərdiyi qətiyyətli mövqeyini yüksək qiymətləndirərək, Prezident Vuçiçin dövlət maraqlarını hər şeydən üstün tutan lider kimi ölkəsinin inkişafına mühüm töhfə verdiyini bildirdi. Bu qiymətləndirmə təkcə diplomatik nəzakət deyil, siyasi reallığın etirafı idi: suverenlik və milli maraqlara sadiqlik hər iki dövlətin inkişaf modelinin əsas sütunudur.
Səfər çərçivəsində keçirilən Azərbaycan–Serbiya Strateji Şurasının ilk iclası tərəfdaşlığın institusional çərçivəsini möhkəmləndirdi. İlham Əliyev gələcək üçün açıq və konkret planların mövcudluğunu bəyan edərək siyasi dialoqun dərinləşdirilməsini, energetika və nəqliyyat sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsini, beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı dəstəyin davam etdirilməsini və birgə investisiya layihələrinin həyata keçirilməsini əsas prioritetlər kimi müəyyənləşdirdi. Bu yanaşma münasibətlərin situativ maraqlara deyil, uzunmüddətli strateji baxışa əsaslandığını göstərir.
Enerji əməkdaşlığı Bakı–Belqrad münasibətlərinin aparıcı istiqaməti kimi formalaşır. Azərbaycan artıq Serbiyaya təbii qaz ixrac edir və bu həcmlərin artırılması barədə qərar tərəfdaşlığın dərinləşdiyini təsdiqləyir. Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki, qazın elektrik enerjisinə çevrilməsi Serbiyanın enerji təhlükəsizliyini gücləndirəcək, eyni zamanda yeni ixrac imkanları yaradacaq. Azərbaycanın enerji sektorunda artan ixrac potensialı, bərpaolunan enerji layihələrinin genişlənməsi və 2032-ci ilə qədər əlavə güclərin yaradılması planı bu əməkdaşlığın perspektivlərini daha da genişləndirir.
İnvestisiya sahəsində də tərəflərin maraqları üst-üstə düşür. Azərbaycan Serbiyaya böyük həcmdə sərmayə yatırmağa hazır olduğunu bəyan edib. Elektrik stansiyalarının tikintisi və enerji infrastrukturunun modernləşdirilməsi layihələri iqtisadi əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, müsbət investisiya mühiti və həyata keçirilən islahatlar Serbiyanı etibarlı iqtisadi tərəfdaşa çevirib. Bu fakt iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin yalnız ticarət mübadiləsi deyil, uzunmüddətli inkişaf layihələri üzərində qurulduğunu nümayiş etdirir.
Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq Avrasiya məkanında yeni bağlantı xətlərinin formalaşmasına xidmət edir. Azərbaycan Şərq–Qərb nəqliyyat dəhlizinin mühüm həlqəsi kimi çıxış edir, Serbiya isə Avropanın logistika sistemində strateji mövqeyə malikdir. Bu coğrafi sinerji iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsi və regionlararası əməkdaşlığın genişlənməsi üçün mühüm imkanlar yaradır.
Humanitar və ictimai diplomatiya sahəsində münasibətlərin paralel inkişafı siyasi tərəfdaşlığa sosial dayanıqlıq qazandırır. Mədəniyyət, təhsil və ictimai mübadilə proqramları xalqlar arasında qarşılıqlı etimadı gücləndirir, liderlər səviyyəsində qurulan siyasi dialoqun cəmiyyətlərarası təmələ söykənməsini təmin edir.
İlham Əliyevin səfər zamanı səsləndirdiyi “bizim gələcək üçün açıq-aydın planlarımız var” fikri əslində Azərbaycan–Serbiya münasibətlərinin strateji məntiqini ifadə edir. Bu məntiq emosional ritorikadan uzaq, praqmatik əməkdaşlığa əsaslanan, qarşılıqlı fayda prinsipini rəhbər tutan və suverenlik anlayışını mərkəzə qoyan siyasi modeldir. Prezident Vuçiçin də Azərbaycanla əməkdaşlığı Serbiyanın iqtisadi və enerji sabitliyi üçün mühüm faktor kimi dəyərləndirməsi tərəfdaşlığın qarşılıqlı xarakter daşıdığını göstərir.
İki lider arasında formalaşmış şəxsi dostluq münasibətləri bu tərəfdaşlığa əlavə dinamika verir. Müntəzəm təmaslar, təşəbbüslərə açıq dəstək və ortaq strateji baxış Bakı ilə Belqrad arasında siyasi dialoqun səmimiliyini və effektivliyini artırır. İlham Əliyevin Serbiyaya səfəri zamanı səsləndirdiyi “biz bir-birimizi yaxından tanıyırıq, səmimi söhbətlər aparırıq və dostluq münasibətlərimiz var” fikri bu münasibətlərin mahiyyətini aydın şəkildə ifadə edir.
Azərbaycan ilə Serbiya arasında formalaşan tərəfdaşlıq modeli müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində qarşılıqlı hörmət və strateji praqmatizmin uğurlu nümunəsi kimi çıxış edir. Enerji təhlükəsizliyi, investisiya əməkdaşlığı, nəqliyyat bağlantıları və siyasi dialoq üzrə əldə olunan nəticələr göstərir ki, Bakı–Belqrad xətti regional sabitlik və iqtisadi inkişaf üçün mühüm faktor rolunu oynayır. Bu tərəfdaşlıq yalnız iki ölkənin maraqlarına xidmət etmir, həm də daha geniş coğrafiyada əməkdaşlıq və sabitlik mühitinin möhkəmlənməsinə töhfə verir.
Suverenliyə sədaqət, strateji etimad və ortaq inkişaf vizyonu Azərbaycan–Serbiya münasibətlərini müasir geopolitik reallıqlar fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edən modelə çevirir. Bu modelin əsas enerjisi isə siyasi iradə ilə şəxsi etimadın vəhdətindən doğur — və məhz buna görə Bakı ilə Belqrad arasında qurulan tərəfdaşlıq uzunmüddətli perspektivdə də dayanıqlı siyasi xətt kimi formalaşır.

Elnarə Akimova

Milli Məclisin deputatı, YAP Siyasi Şurasının üzvü,
Filologiya elmləri doktoru